Είναι σίγουρα πολύ δύσκολο να καταλάβει κανείς αν υπάρχει αυτή τη στιγμή σε εξέλιξη κάποια ουσιαστική διαπραγμάτευση μεταξύ του Ιράν και (κυρίως) των ΗΠΑ. Το πιθανότερο είναι πως πραγματικά έχουν ανοίξει κάποιοι δίαυλοι επικοινωνίας με τη μεσολάβηση αραβικών και ευρωπαϊκών χωρών αλλά από εκεί και μετά τίποτα δεν είναι σίγουρο.
Καθώς την ίδια στιγμή είναι βέβαιο πως διεξάγεται μία επικοινωνιακή μάχη (μάχη προπαγάνδας για να μην κρυβόμαστε), δεν έχει και πολύ νόημα να σχολιάσουμε το τι γίνεται. Αυτό όμως δεν σημαίνει πως αυτό που γίνεται σε επίπεδο δηλώσεων, τελεσιγράφων, απειλών και υπερήφανων ισχυρισμών μας αφήνει αδιάφορους.
Σίγουρα κάτι συμβαίνει και αυτό σημαίνει πως οι ΗΠΑ και η ιρανική ηγεσία (αυτές οι δύο λέξεις δεν έχουν βέβαια την παραδοσιακή σημασία) θεωρούν πλέον πως η συνέχιση της τωρινής κατάστασης που κρατάει πλέον σχεδόν 4 εβδομάδες δεν τους συμφέρει.
Εκτός απροόπτου λοιπόν, δεν θα αργήσουμε να ακούσουμε και κάποια πιο ουσιαστικά νέα, πιθανώς για κάποια εκεχειρία με έναρξη νέων διαπραγματεύσεων, χωρίς αυτό να σημαίνει βέβαια πως σύντομα θα βγάλουμε από το μυαλό μας το Ιράν και την αντιπαλότητά του με τις ΗΠΑ το Ισραήλ και τις γειτονικές του χώρες του Κόλπου.
Αυτή την εκτίμηση κάνουν ήδη αρκετοί επενδυτές, τουλάχιστον αν κρίνουμε από τη συμπεριφορά των αγορών τις τελευταίες μέρες, ειδικά στις διεθνείς αγορές ορυκτών καυσίμων. Παρά όμως τη μερική υποχώρηση στις τιμές των ποικιλιών του αργού πετρελαίου και του φυσικού αερίου για την Ευρώπη και την Ασία, αυτές παραμένουν αρκετά υψηλότερα από τα επίπεδα του τέλους Φεβρουαρίου πριν ξεκινήσουν οι πολεμικές επιχειρήσεις.
Αυτό μας φαίνεται πολύ λογικό, για έναν απλό λόγο. Ακόμα και αν γίνει πραγματικότητα το πιο αισιόδοξο σενάριο και σε μερικές μέρες σταματήσουν οι εκατέρωθεν επιθέσεις και διασφαλιστεί η ασφαλής διέλευση των εμπορικών πλοίων μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, μεταφοράς χύδην φορτίου με πρώτες ύλες και τρόφιμα, μεταφοράς αργού πετρελαίου και των διάφορων προϊόντων επεξεργασίας τους και μεταφοράς LNG, η επαναφορά στην προ της έναρξης του πολέμου κατάσταση δεν είναι μία εύκολη υπόθεση.
Πρώτα απ’ όλα γιατί έχουν ήδη πληγεί σοβαρά πολλές εγκαταστάσεις εξόρυξης ορυκτών καυσίμων, δηλαδή αργού πετρελαίου και φυσικού αερίου. Εκτός αυτού, σοβαρά πλήγματα έχουν δεχθεί εγκαταστάσεις επεξεργασίας των πρωτογενών ορυκτών καυσίμων. Μιλάμε για διυλιστήρια πετρελαίου που παράγουν βενζίνη, ντίζελ, αεροπορικά καύσιμα, ναυτιλιακά καύσιμα, αέριο LPG, για πετροχημικά εργοστάσια που παράγουν πλαστικά και πλήθος άλλων προϊόντων και για τερματικούς σταθμούς υγροποίησης φυσικού αερίου και φόρτωσης LNG.
Μεγάλο είναι το πλήγμα στα εργοστάσια παραγωγής λιπασμάτων, η λειτουργία των οποίων διαταραχθεί σημαντικά. Πέρα από τα ενεργειακά, σοβαρό πλήγμα έχουν δεχθεί και οι εμπορευματικές μεταφορές αφού τα μεγάλα λιμάνια στην αραβική μεριά του Περσικού Κόλπου αποτελούν πολύ σημαντικά διεθνή διαμετακομιστικά κέντρα και διαθέτουν τεράστιους αποθηκευτικούς χώρους που στην ουσία έχουν τεθεί εκτός λειτουργίας.
Ακόμα και αν υποθέσουμε πως σύντομα θα δούμε τον Αμερικανό πρόεδρο να ανακοινώνει μία ιστορικής σημασίας συμφωνία με το Ιράν, θα περάσουν πολλοί μήνες, και σε μερικές περιπτώσεις χρόνια, μέχρι να μπορέσουν όλα να επανέλθουν στην προηγούμενη κατάσταση.
Για να αντιληφθούμε καλύτερα το μέγεθος των δυσκολιών, είναι καλό να επισημάνουμε πως ακόμα και ένα διυλιστήριο που σταμάτησε τη λειτουργία του προληπτικά χωρίς να έχει υποστεί ζημιές ή να έχει δεχθεί επίθεση, θα χρειαστεί μερικές εβδομάδες για να ξεκινήσει και πάλι, καθώς η λειτουργία του είναι εξαιρετικά περίπλοκη. Ακόμα πιο χρονοβόρα θα είναι η διαδικασία επαναλειτουργίας των εγκαταστάσεων που έχουν υποστεί ζημιές.
Σε αυτή την περίπτωση δεν αποκλείεται να περάσουν πολλοί μήνες, ίσως και πάνω από χρόνο, μέχρι να γίνουν οι απαραίτητες επισκευές και δοκιμές. Μία εικόνα των δυσκολιών πήραμε από την ανακοίνωση των αρχών του Κατάρ, η οποία ανέφερε πως θα περάσουν τρία έως πέντε χρόνια μέχρι την επαναφορά της δυναμικότητας του σταθμού υγροποίησης φυσικού αερίου που βομβάρδισε το Ιράν και είναι ο μεγαλύτερος στον κόσμο.
Δεν χρειάζεται να πούμε πολύ περισσότερα πράγματα, αυτό που θέλουμε να τονίσουμε είναι πως οι πληγές της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας και των διεθνών εφοδιαστικών αλυσίδων από τις πολεμικές επιχειρήσεις στο Ιράν δεν πρόκειται να επουλωθούν γρήγορα, ακόμα και στην περίπτωση που οι εχθροπραξίες θα σταματήσουν άμεσα και ολοκληρωτικά.
Ίσως να είναι υπερβολή να μιλήσουμε για ενεργειακή κρίση εφάμιλλη αυτής του 2022 εφόσον τα στενά του Ορμούζ ανοίξουν σύντομα. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο, η κίνηση των δεξαμενόπλοιων, των πλοίων μεταφοράς LNG και των υπόλοιπων εμπορικών πλοίων θα επανέλθει στα προπολεμικά επίπεδα μέσα σε μερικές εβδομάδες αλλά αυτό δεν θα επαναφέρει άμεσα τα πράγματα στην προηγούμενη κατάσταση.
Ειδικά για την οικονομία της Ασίας και τις χώρες που έχουν ήδη πληγεί από την ενεργειακή αναταραχή, όπως η Ινδία, το Πακιστάν, η Σρι Λάνκα, οι Φιλιππίνες. Σε αυτές τις χώρες έχουν ήδη επιβληθεί διάφοροι περιορισμοί στην κατανάλωση καυσίμων και ενέργειας.
Σε άλλες χώρες, ειδικά στην Ιαπωνία, τη Νότια Κορέα και την Ταϊβάν, δεν έχουν εμφανιστεί σοβαρές παρενέργειες αλλά η εξάρτησή τους από το LNG του Κατάρ είναι πολύ μεγάλη και αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις των αρμοδίων της χώρας για το πόσος χρόνος θα περάσει μέχρι να ξαναλειτουργήσουν όλα τα τερματικά υγροποίησης του φυσικού αερίου, είναι σχεδόν βέβαιο πως το ενεργειακό τους κόστος θα παραμείνει αυξημένο για καιρό.
Καθώς σε αυτές τις χώρες, ειδικά στην Ταϊβάν, παράγεται ένα πολύ μεγάλο μέρος της παγκόσμιας βιομηχανίας μικροεπεξεργαστών, αυτό σίγουρα δεν θα είναι καθόλου καλό για την παγκόσμια οικονομία. Μιλώντας για την ασιατική οικονομία η οποία υφίσταται ήδη τις πιο σημαντικές συνέπειες από όλες τις παρενέργειες που έχει προκαλέσει ο πόλεμος, δεν πρέπει να ξεχνάμε πως είναι ο βασικότερος πυλώνας ανάπτυξης διεθνώς και τα προβλήματα σε αυτήν γίνονται άμεσα αισθητά σε όλο τον κόσμο.
Ας μην περιοριζόμαστε στην Ασία. Η μείωση της προσφοράς στην παγκόσμια αγορά LNG μετά τις ιρανικές επιθέσεις στον μεγάλο τερματικό σταθμό του Κατάρ είναι δύσκολο να μην κρατήσει τις διεθνείς τιμές ψηλότερες από αυτό που προβλεπόταν μέχρι πριν έναν μήνα για τα επόμενα χρόνια. Οι ζημιές στον συγκεκριμένο σταθμό θα καθυστερήσουν και την έναρξη της λειτουργίας της επέκτασής του, η οποία ήταν προγραμματισμένη για την αρχή του 2027 αλλά τώρα κανείς δεν μπορεί να είναι σίγουρος για το πότε θα γίνει.
Αυτό σημαίνει πως η υπερπροσφορά που αναμενόταν να εμφανιστεί στη διεθνή αγορά LNG και να κρατήσει τις τιμές πολύ χαμηλά θα καθυστερήσει αρκετά και πως ο ανταγωνισμός για την εξασφάλιση φορτίων θα είναι αρκετά μεγαλύτερος. Σχετικά με τις εφοδιαστικές αλυσίδες σε διάφορους τομείς της οικονομίας, η εμπειρία του 2020 με την πανδημία έχει δείξει πως η επιστροφή στη φυσιολογική λειτουργία δεν είναι κάτι απλό γιατί καταστρέφονται όλοι οι αυτοματισμοί που χαρακτηρίζουν τη ροή των προϊόντων και περνά καιρός μέχρι τη διαμόρφωση μίας νέας ισορροπίας που θα περιορίσει το κόστος και τον χρόνο μεταφοράς προϊόντων, πρώτων υλών και εξαρτημάτων μέσω της θαλάσσιας κυρίως οδού.
Όπως είπαμε και νωρίτερα, ακόμα και αν έχουμε άμεση κατάπαυση του πυρός και τα πράγματα ηρεμήσουν αμέσως, κάποιες παρενέργειες θα μείνουν μαζί μας για κάποιον καιρό ακόμα.
Αν όμως διαψευσθούν οι προσδοκίες που έχουν δημιουργηθεί τις τελευταίες μέρες και περάσουν ακόμα μερικές εβδομάδες μέχρι να βρεθεί έδαφος συνεννόησης, τότε ίσως πραγματικά να πρέπει να μιλήσουμε για ενεργειακή κρίση που θα θυμίζει αυτήν του 2022 και για αναταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες παρόμοια με αυτήν του 2020 – 2022. Ας ελπίσουμε πως δεν τα πράγματα δεν θα εξελιχθούν με τέτοιον τρόπο.
