Με το Brent να εκτινάσσεται πάνω από τα 113 δολάρια στις πρωινές συναλλαγές της Πέμπτης, έχοντας ενισχυθεί 58% σε ένα μήνα και 86% στο τρίμηνο, η Ευρώπη κινδυνεύει από μία νέα ενεργειακή κρίση η οποία θα μπορούσε να απειλήσει ακόμα και την επιβίωσή της. Στη Σύνοδο Κορυφής που πραγματοποιείται σήμερα στις Βρυξέλλες, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καλούνται να συμφωνήσουν σε λύσεις που θα ανακουφίσουν τα νοικοκυριά αλλά ταυτόχρονα δεν θα επιβαρύνουν επικίνδυνα τους κρατικούς προϋπολογισμούς.
Οι Ευρωπαίοι μέχρι στιγμής διαφωνούν στον τρόπο διαχείρισης της κρίσης, όμως η Κομισιόν έχει μπροστά της ίσως τη μεγαλύτερη πρόκληση που έχει αντιμετωπίσει ποτέ. Το δυσμενές σενάριο που θέλει το ευρωπαϊκό ΑΕΠ να συρρικνώνεται κατά 1% στο δ’ τρίμηνο του 2026 και τον πληθωρισμό να ανέρχεται κατά μέσο όρο στο 4% φέτος, όταν το 2022, τη χρονιά της μεγάλης ενεργειακής κρίσης, είχε διαμορφωθεί στο 6%, δείχνει να κερδίζει έδαφος όσο παρατείνεται ο πόλεμος.
Θα μπορούσε μία «δίδυμη» ενεργειακή κρίση να αποτελέσει… ταφόπλακα για το ευρωπαϊκό οικοδόμημα;
Ο όρος δίδυμη κρίση δεν είναι καθόλου υπερβολικός. Οι ευρωπαϊκές οικονομίες πλήττονται από δύο διαδοχικά ενεργειακά σοκ που αλληλοενισχύονται, γεγονός που περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια αντίδρασης. Η ενεργειακή καταιγίδα που απειλεί την Ευρώπη, στην περίπτωση που παραμείνουν κλειστά για μήνες τα Στενά του Ορμούζ και συνεχιστούν οι βομβαρδισμοί κρίσιμων εγκαταστάσεων πετρελαίου και φυσικού αερίου των χωρών του Κόλπου, έρχεται σε μία στιγμή που οι Ευρωπαίοι δεν έχουν επουλώσει ακόμα τις πληγές της προηγούμενης κρίσης.
Οι καταναλωτές τρομάζουν και μόνο στην ιδέα νέων ανατιμήσεων, όταν οι τιμές σε βασικά αγαθά έχουν αυξηθεί έως και άνω του 30% την τελευταία τετραετία συρρικνώνοντας συνεχώς το διαθέσιμο εισόδημά τους. Υπενθυμίζεται ότι ο πληθωρισμός των τροφίμων εκτοξεύτηκε στο ιστορικό υψηλό του 19,2% τον Μάρτιο του 2023, έναν ακριβώς χρόνο μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Είχε παραμείνει πάνω από 10% για 15 ολόκληρους μήνες.
Οι επιχειρήσεις από την πλευρά τους καλούνται να αντέξουν ένα δεύτερο κύμα αυξήσεων στην παραγωγή και στις μεταφορές. Μία παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας θα εντείνει τις ανισότητες και θα τροφοδοτήσει εντάσεις. Και επειδή η ενεργειακή ασφάλεια είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με τη γεωπολιτική σταθερότητα και την κοινωνική συνοχή, απειλείται όχι μόνο η οικονομική σταθερότητα αλλά και η ίδια η ανθεκτικότητα της Ένωσης.
Το βασικό σενάριο των αναλυτών των μεγαλύτερων επενδυτικών οίκων προεξοφλεί εξελίξεις που σήμερα μοιάζουν σχεδόν απίθανες. Προβλέπει ότι η τιμή του Brent θα υποχωρήσει προς τον μεσοπρόθεσμο μέσο όρο των 80 δολαρίων το βαρέλι στο τρίμηνο Απριλίου-Ιουνίου, καθώς οι ροές πετρελαίου και φυσικού αερίου από τα Στενά του Ορμούζ θα βελτιωθούν σημαντικά και θα περιοριστούν σε μεγάλο βαθμό οι εχθροπραξίες στη Μέση Ανατολή. Όμως όσο ο πόλεμος συνεχίζεται η αβεβαιότητα αυξάνεται και οι αναλυτές αρχίζουν να εξετάζουν όλα τα εναλλακτικά σενάρια, ακόμα και αυτό μίας παγκόσμιας ύφεσης.
Ανάλογο είναι το κλίμα και στις επιχειρήσεις. Σύμφωνα με την έρευνα «Global Risk Survey» που διενήργησε η Oxford Economics με τη συμμετοχή 174 επιχειρήσεων έως τις 11 Μαρτίου, οι προσδοκίες για την ανάπτυξη παραμένουν σε πολύ ικανοποιητικά επίπεδα. Την ίδια ώρα, ωστόσο, παρατηρείται ότι αυξάνονται οι ανησυχίες για συρρίκνωση του ΑΕΠ, με τις πιθανότητες για παγκόσμια ύφεση φέτος να ενισχύονται 17%, όταν τον Δεκέμβριο ήταν κάτω από 10% και τον περασμένο Απρίλιο της καταιγίδας των δασμών είχαν ανέλθει στο 23%.
Παράλληλα, ο δείκτης οικονομικού κλίματος ZEW υποχώρησε σε αρνητικό έδαφος τον Μάρτιο και σε επίπεδο που είχε να καταγραφεί από την «Ημέρα Απελευθέρωσης» που ανακοινώθηκαν οι δασμοί του Τραμπ, αποκαλύπτοντας τις πρώτες αντιδράσεις της αγοράς στον απόηχο του πολέμου στη Μέση Ανατολή.
Αξίζει να σημειωθεί πως όλα τα ανωτέρω παρατηρούνται χωρίς ακόμα να αποτυπώνονται οι ανησυχίες για έναν πόλεμο διαρκείας που θα ανατρέψει τα πάντα στο παγκόσμιο εμπόριο.
Τι θα συμβεί, λοιπόν, αν το ενεργειακό σοκ διαρκέσει για μήνες; Το τίμημα θα είναι βαρύ, ενδεχομένως αποδειχθεί δυσβάσταχτο και γι’ αυτό το λόγο η Ευρώπη πρέπει να δράσει έγκαιρα και αποφασιστικά. Πέρα από την ενίσχυση της ενεργειακής μετάβασης και της ενίσχυσης της ενεργειακής αυτονομίας, οι πολίτες αναμένουν μέτρα που θα προστατεύσουν τους πιο ευάλωτους και θα στηρίξουν την πραγματική οικονομία.
Θα πρέπει επίσης να επιταχυνθεί ο συντονισμός σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Δεν νοείται μετά από τόσες κρίσεις οι ευρωπαϊκές χώρες να στηρίζονται σε αποσπασματικές εθνικές πολιτικές και να τρέχουν τελευταία στιγμή να δημιουργήσουν έκτακτα ταμεία για κάθε περίπτωση. Τέλος, οι Ευρωπαίοι καλούνται να δράσουν προληπτικά γιατί αυτή τη φορά το διακύβευμα είναι πολύ μεγαλύτερο καθώς το συγκεκριμένο ενεργειακό σοκ κινδυνεύει να μετατραπεί σε βαθιά οικονομική κρίση.
