Ισχυρό μήνυμα πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης στέλνει η φετινή Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, καθώς τα νεότερα διεθνή επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ένα μεγάλο ποσοστό των νέων περιστατικών συνδέεται με παράγοντες κινδύνου που μπορούν να περιοριστούν ή και να αποφευχθούν.
Σύμφωνα με νέα μεγάλη ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC), που δημοσιεύθηκε στο Nature, το 37,8% των νέων διαγνώσεων καρκίνου παγκοσμίως το 2022 -περίπου 7,1 εκατομμύρια περιστατικά- σχετίζεται με τροποποιήσιμους παράγοντες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το κάπνισμα, οι λοιμώξεις, η κατανάλωση αλκοόλ, η παχυσαρκία, η έλλειψη σωματικής άσκησης, η υπεριώδης ακτινοβολία και η ατμοσφαιρική ρύπανση.
Οι ερευνητές αξιολόγησαν 30 διαφορετικούς προλήψιμους παράγοντες κινδύνου, αναλύοντας στοιχεία από 158 χώρες και 36 μορφές καρκίνου. Για πρώτη φορά συμπεριλήφθηκαν συστηματικά και καρκίνοι που σχετίζονται με λοιμώδεις παράγοντες, διευρύνοντας την εκτίμηση του παγκόσμιου προλήψιμου φορτίου της νόσου.
Το κάπνισμα παραμένει ο σημαντικότερος επιβαρυντικός παράγοντας, καθώς συνδέεται με το 15% όλων των νέων περιστατικών διεθνώς. Ακολουθούν οι λοιμώξεις με 10% και το αλκοόλ με 3%. Σχεδόν οι μισοί από τους καρκίνους που θεωρούνται προλήψιμοι συγκεντρώνονται σε τρεις βασικές κατηγορίες: καρκίνος πνεύμονα, στομάχου και τραχήλου της μήτρας - με ισχυρή σύνδεση αντίστοιχα με το κάπνισμα και τη ρύπανση, το βακτήριο Helicobacter pylori και τον ιό HPV.
Οι διαφοροποιήσεις ανά φύλο και γεωγραφική περιοχή είναι έντονες. Στους άνδρες, το 45% των νέων περιστατικών καρκίνου αποδίδεται σε προλήψιμους παράγοντες, έναντι 30% στις γυναίκες. Στον ανδρικό πληθυσμό το κάπνισμα ευθύνεται για το 23% των νέων διαγνώσεων, ενώ στις γυναίκες μεγαλύτερο ρόλο διαδραματίζουν οι λοιμώξεις (11%), ξεπερνώντας το κάπνισμα και τον αυξημένο δείκτη μάζας σώματος.
Η ελληνική εικόνα: πρόληψη, καινοτομία και ανάγκη εθνικού σχεδιασμού
Με αφορμή την ημέρα, η Εταιρεία Ογκολόγων Παθολόγων Ελλάδας (ΕΟΠΕ) παρουσίασε σε συνέντευξη Τύπου τα νεότερα δεδομένα για την πορεία της ογκολογικής φροντίδας, δίνοντας έμφαση στην πρόληψη, τον προσυμπτωματικό έλεγχο και την πρόσβαση στις σύγχρονες θεραπείες.
Τη συζήτηση συντόνισε ο αντιπρόεδρος του Δ.Σ. της ΕΟΠΕ, Καθηγητής Παθολογίας–Ογκολογίας Αριστοτέλης Μπάμιας, ο οποίος υπογράμμισε ότι η βελτίωση της επιβίωσης τα τελευταία 30 χρόνια είναι αποτέλεσμα τόσο της έγκαιρης διάγνωσης όσο και της θεραπευτικής προόδου. Όπως τόνισε, η βιώσιμη ογκολογική φροντίδα προϋποθέτει συνεκτικό εθνικό σχεδιασμό που να συνδυάζει πρόληψη στον γενικό πληθυσμό, γρήγορη διάγνωση, πρόσβαση στην καινοτομία και οργανωμένη υποστήριξη των επιζώντων. «Δεν αρκεί να θεραπεύουμε καλύτερα — πρέπει να προλαμβάνουμε περισσότερο και να οργανώνουμε αποτελεσματικότερα το σύστημα», σημείωσε.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις επιστημονικές εξελίξεις της μοριακής βιολογίας, της εξατομικευμένης ιατρικής, των στοχευμένων θεραπειών και της ανοσοθεραπείας, που έχουν ήδη μετατρέψει αρκετές μορφές μεταστατικού καρκίνου σε χρόνιες παθήσεις, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις οδηγούν και σε ίαση.
Το πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» και ο οργανωμένος προσυμπτωματικός έλεγχος
Το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» παρουσίασε εκ μέρους του ΕΟΔΥ ο Απτχος ε.α. Δημήτριος Χατζηγεωργίου, Ειδικός Παθολόγος–Λοιμωξιολόγος και Αντιπρόεδρος του Επιστημονικού Συμβουλίου του Οργανισμού. Το πρόγραμμα, που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, αποτελεί την πρώτη ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική οργανωμένου προσυμπτωματικού ελέγχου για καρκίνο μαστού, τραχήλου μήτρας και παχέος εντέρου.
Με δωρεάν καθολική πρόσβαση, ψηφιακές διαδικασίες και άυλα παραπεμπτικά, εισάγει σύγχρονες μεθόδους screening, όπως HPV-DNA testing και self-tests, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους από την παθητική αντιμετώπιση στην ενεργητική πρόληψη.
«Έως 40% των καρκίνων συνδέεται με τον τρόπο ζωής»
Ο Μιχάλης Νικολάου, Παθολόγος–Ογκολόγος στο ΓΑΟΝΑ «Ο Άγιος Σάββας», υπογράμμισε ότι έως και το 40% των καρκίνων σχετίζεται με παράγοντες που μπορούν να τροποποιηθούν: κάπνισμα, σωματικό βάρος, φυσική δραστηριότητα, κατανάλωση αλκοόλ και περιβαλλοντική έκθεση. Όπως σημείωσε, η πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση μπορούν να μετατρέψουν μεγάλο ποσοστό περιστατικών σε ιάσιμα.
Στη συμβολή της βιοφαρμακευτικής έρευνας αναφέρθηκε η Ελισάβετ Προδρόμου, Γενική Διευθύντρια της Bristol Myers Squibb Ελλάδας και Γενική Γραμματέας του Pharma Innovation Forum, επισημαίνοντας ότι η επένδυση στην καινοτομία έχει ήδη βελτιώσει ουσιαστικά την επιβίωση και την ποιότητα ζωής των ασθενών και απαιτεί συνεργασία πολιτείας, επιστημονικής κοινότητας και βιομηχανίας.
Ο Επίκουρος Καθηγητής Θεραπευτικής Ογκολογίας ΕΚΠΑ Μιχαήλ Λιόντος τόνισε ότι η σύγχρονη αντιμετώπιση του καρκίνου χρειάζεται ολιστική προσέγγιση: πρόληψη, θεραπεία, παρηγορική φροντίδα, ψυχοκοινωνική υποστήριξη και ισότητα στην πρόσβαση, καθώς η αυξημένη επιβίωση δημιουργεί νέες ανάγκες μακροχρόνιας φροντίδας.
Από την πλευρά των ασθενών, η Παρασκευή Μιχαλοπούλου, αντιπρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ), ανέδειξε τη σημασία της συμμετοχής των ίδιων των ασθενών στη λήψη αποφάσεων και της διασφάλισης δίκαιης πρόσβασης στις καινοτόμες θεραπείες.
Τέλος, ο Νικόλαος Τσουκαλάς, Παθολόγος–Ογκολόγος και Διευθυντής Ογκολογικού Τμήματος στο 417 ΝΙΜΤΣ, υπογράμμισε ότι παρά την τεχνολογική πρόοδο, η αγωγή υγείας, η πρωτογενής και δευτερογενής πρόληψη και η έγκαιρη διάγνωση παραμένουν θεμέλιοι λίθοι. Παράλληλα, σημείωσε τον αυξανόμενο ρόλο των δεδομένων υγείας, της μοριακής βιολογίας και της βιοπληροφορικής στην εξατομίκευση της φροντίδας.
