Η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο τις θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα, αλλά και κάτι πολύ πιο καθημερινό: τη γύρη. Και μαζί της, τις αλλεργίες εκατομμυρίων ανθρώπων.
Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι οι εποχικές αλλεργίες γίνονται πλέον πιο έντονες, πιο συχνές και με μεγαλύτερη διάρκεια, καθώς η άνοδος της θερμοκρασίας επιμηκύνει την περίοδο ανθοφορίας. Την ίδια στιγμή, όμως, καταγράφονται και επικίνδυνα ακραία φαινόμενα, που μπορούν να αποβούν ακόμη και θανατηφόρα.
Η καταιγίδα που έγινε φονική
Στις 21 Νοεμβρίου 2016, η Μελβούρνη της Αυστραλίας βίωσε ένα πρωτοφανές περιστατικό. Καθώς μια καταιγίδα σχηματιζόταν, τεράστιες ποσότητες γύρης παρασύρθηκαν στα σύννεφα και διασπάστηκαν σε μικροσκοπικά σωματίδια από τη βροχή, τους κεραυνούς και την υγρασία. Στη συνέχεια επέστρεψαν στην επιφάνεια της Γης, εισπνεόμενα από τους κατοίκους.
Μέσα σε λίγες ώρες, τα επείγοντα των νοσοκομείων γέμισαν ασθενείς με σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα. Οι εισαγωγές αυξήθηκαν κατακόρυφα -σχεδόν δέκα φορές περισσότερα περιστατικά άσθματος από το συνηθισμένο- ενώ οι υπηρεσίες έκτακτης ανάγκης κατέρρευσαν υπό την πίεση.
Συνολικά, δέκα άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους.
Το φαινόμενο ονομάστηκε «ασθματική καταιγίδα» (thunderstorm asthma) και αποτελεί ένα ακραίο παράδειγμα τού πώς η γύρη, σε συνδυασμό με τις καιρικές συνθήκες, μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Ο περιβαλλοντικός επιστήμονας υγείας Πολ Μπεγκς, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Macquarie της Αυστραλίας, θυμάται το περιστατικό ως «απολύτως τεράστιο, πρωτοφανές και καταστροφικό», σημειώνοντας ότι εκείνες τις ώρες «κανείς –ούτε οι γιατροί ούτε οι φαρμακοποιοί– δεν καταλάβαινε τι συνέβαινε».
Πώς η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει τις αλλεργίες
Η γύρη είναι απαραίτητη για την αναπαραγωγή των φυτών, όμως για πολλούς ανθρώπους αποτελεί βασική αιτία αλλεργιών. Όταν το ανοσοποιητικό σύστημα την αναγνωρίζει λανθασμένα ως απειλή, ενεργοποιεί αντίδραση που προκαλεί συμπτώματα όπως φτέρνισμα, καταρροή, φαγούρα στα μάτια και, σε σοβαρές περιπτώσεις, δυσκολία στην αναπνοή.
Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η κλιματική αλλαγή επηρεάζει τη γύρη σε πολλά επίπεδα. «Γνωρίζουμε ότι οδηγεί σε μεγαλύτερες ποσότητες γύρης στην ατμόσφαιρα, αλλάζει την εποχικότητά της και διαφοροποιεί τα είδη γύρης στα οποία εκτιθέμεθα», εξηγεί ο Μπεγκς.
Η βασική αλλαγή, ωστόσο, αφορά και τη διάρκεια της έκθεσης. Όπως τονίζει η επιστήμονας δημόσιας υγείας Ελέιν Φουέρτες από το Imperial College του Λονδίνου, «οι άνθρωποι θα εμφανίζουν συμπτώματα νωρίτερα μέσα στη χρονιά και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα».
Η «έκρηξη» της αμβροσίας και ο ρόλος του CO2
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η αμβροσία (ragweed), ένα φυτό που παράγει τεράστιες ποσότητες αλλεργιογόνου γύρης – έως και ένα δισεκατομμύριο κόκκους από ένα μόνο φυτό. Οι αλλεργίες που προκαλεί επηρεάζουν περίπου 50 εκατομμύρια ανθρώπους μόνο στις ΗΠΑ.
Μελέτες δείχνουν ότι η περίοδος ανθοφορίας της έχει ήδη επιμηκυνθεί σημαντικά, κάτι που συνδέεται άμεσα με τις κλιματικές μεταβολές. Όπως εξηγεί ο ειδικός στην περιβαλλοντική υγεία Λιούις Ζίσκα από το Πανεπιστήμιο Columbia, «καθώς οι χειμώνες γίνονται πιο ήπιοι, η άνοιξη έρχεται νωρίτερα και το φθινόπωρο καθυστερεί, αυξάνοντας τον χρόνο έκθεσης των ανθρώπων στη γύρη».
Καθοριστικός είναι και ο ρόλος του διοξειδίου του άνθρακα. «Κάθε φορά που αυξάναμε τα επίπεδα CO2, η αμβροσία ανταποκρινόταν, παράγοντας περισσότερη –και ενδεχομένως πιο αλλεργιογόνο– γύρη», σημειώνει ο ίδιος.
Πειραματικά δεδομένα δείχνουν ότι φυτά που εκτίθενται σε υψηλότερες συγκεντρώσεις CO2 μπορούν να παράγουν έως και 50% περισσότερη γύρη, ενώ σε ορισμένα είδη δέντρων η αύξηση είναι πολλαπλάσια.
Τι σημαίνει αυτό για το μέλλον
Αν δεν περιοριστούν άμεσα οι εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι μέχρι το τέλος του αιώνα η περίοδος γύρης θα ξεκινά έως και 40 ημέρες νωρίτερα και θα ολοκληρώνεται έως και 15 ημέρες αργότερα.
Αυτό μεταφράζεται σε έως και δύο επιπλέον μήνες ταλαιπωρίας κάθε χρόνο για όσους υποφέρουν από αλλεργίες.
Παρότι τα ακραία φαινόμενα, όπως η «ασθματική καταιγίδα», παραμένουν σχετικά σπάνια, η γενική τάση είναι σαφής: η κλιματική αλλαγή δεν επηρεάζει μόνο το περιβάλλον, αλλά και άμεσα την υγεία μας.
Και η γύρη, από ένα φυσικό και αναγκαίο στοιχείο του οικοσυστήματος, μετατρέπεται σταδιακά σε έναν ολοένα και πιο επιβαρυντικό παράγοντα για τη δημόσια υγεία.
