Έξω από καταστήματα της Alpha Bank σε Αθήνα, Ηράκλειο, Βόλο και Κέρκυρα συγκεντρώθηκαν τις προηγούμενες ημέρες οι συνταξιούχοι της πρώην Εμπορικής Τράπεζας. Το αίτημά τους είναι παλιό και επίμονο: η Alpha Bank, ως διάδοχος της Εμπορικής, οφείλει να τους καταβάλει τις συνταξιοδοτικές παροχές που είχαν συμφωνηθεί δεκαετίες πριν. Το κόστος, όπως εκτιμούν, ανέρχεται σε 80 με 90 εκατ. ευρώ ετησίως.
Η υπόθεση έχει μακρά προϊστορία, πολλά νομικά κεφάλαια και μια σημαντική λεπτομέρεια που σπάνια αναφέρεται με την πρέπουσα έμφαση: κάθε φορά που η υπόθεση έφτασε σε δικαστήριο, οι συνταξιούχοι έχασαν.
Η αρχή της ιστορίας
Το 1948, με Συλλογική Σύμβαση Εργασίας, δημιουργήθηκε το Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εμπορικής Τράπεζας, γνωστό ως ΤΕΑΠΕΤΕ. Στα επόμενα χρόνια, και ιδίως μετά τη συμφωνία του 1995-1996, η τράπεζα ανέλαβε εγγυητική ευθύνη για την κάλυψη των υποχρεώσεων του Ταμείου. Οι εργαζόμενοι πλήρωναν υψηλές εισφορέςκαι αντάλλαγμα ήταν συνθήκες συνταξιοδότησης αντίστοιχες με αυτές της Εθνικής Τράπεζας.
Το σύστημα άρχισε να τρίζει στα τέλη της δεκαετίας του 1990. Οι μαζικές εθελουσίες έξοδοι εργαζομένων περιόρισαν τη ροή εισφορών. Το Ταμείο άρχισε να αδυνατεί να καλύψει το σύνολο των υποχρεώσεών του.
Η νομοθετική λύση και τα δισεκατομμύρια που καταβλήθηκαν
Το 2005, ο τότε υπουργός Οικονομικών Γιώργος Αλογοσκούφης έδωσε τη λύση που είχε σχεδιαστεί στο πλαίσιο της πώλησης της Εμπορικής στην Credit Agricole: με τον ν. 3455/2006, οι ασφαλισμένοι εντάχθηκαν στο ΕΤΕΑΜ και οι συνταξιούχοι στο ΕΤΑΤ.
Ταυτόχρονα, καθορίστηκε επακριβώς το ποσό που έπρεπε να καταβάλει η τράπεζα ως εκκαθάριση των υποχρεώσεών της: 778,6 εκατ. ευρώ στο ΕΤΕΑΜ και 377,32 εκατ. ευρώ στο ΕΤΑΤ. Συνολικά, πάνω από 1,15 δισ. ευρώ.
Το ποσό αυτό δεν ήταν πολιτική εκτίμηση. Ήταν το αποτέλεσμα αναλογιστικής μελέτης που τεκμηρίωσε τις ακριβείς υποχρεώσεις και κατοχυρώθηκε νομοθετικά. Η Εμπορική — και αργότερα η Alpha Bank ως διάδοχός της — κατέβαλε τα ποσά αυτά.
Τα δικαστήρια μίλησαν
Από το 2010 έως σήμερα, η υπόθεση έχει περάσει από τα υψηλότερα δικαστήρια της χώρας. Και σε κάθε σταθμό, το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο.
Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας, με τις αποφάσεις 2197-2201/2010, έκρινε ότι η υποχρεωτική ένταξη του προσωπικού στο ΕΤΑΤ και το ΕΤΕΑΜ ήταν συνταγματικά νόμιμη και εξυπηρετούσε σκοπό δημοσίου συμφέροντος. Επιβεβαίωσε ότι η νομοθετική παρέμβαση ήταν αναγκαία για να αντιμετωπιστεί η δημογραφική και οικονομική αδυναμία των ταμείων. Το ΣτΕ 1891/2019 επικύρωσε και τη μεταγενέστερη ένταξη στον ΕΦΚΑ. Σε καμία από αυτές τις αποφάσεις δεν αναγνωρίστηκε πρόσθετη υποχρέωση της τράπεζας.
Οι αποφάσεις ΣτΕ 1368/2024 και 1369/2024 τις οποίες ο Σύλλογος παρουσιάζει ως «πανηγυρική επιβεβαίωση» της εγγυητικής ευθύνης αξίζει να διαβαστούν με προσοχή. Το ΣτΕ αναφέρθηκε μεν σε ενοχική ευθύνη βάσει καταστατικών διατάξεων, αλλά διευκρίνισε ρητά ότι αυτή δεν μετατρέπεται σε δικαίωμα έναντι δημόσιου φορέα και παρέπεμψε στα πολιτικά δικαστήρια. Τα πολιτικά δικαστήρια, στη μόνη υπόθεση που τους υποβλήθηκε - αγωγή 11 συνταξιούχων κατά της Alpha Bank - απέρριψαν την αγωγή χωρίς να εξετάσουν καν την ουσία.
Η μελέτη που ουδέποτε επικυρώθηκε
Κεντρικό επιχείρημα του Συλλόγου είναι η αναλογιστική μελέτη της εταιρείας Prudential, που εκπονήθηκε το 2017 σε δείγμα 3.000 συνταξιούχων. Το συμπέρασμα της: το ποσό που κατέβαλε η τράπεζα αντιστοιχούσε μόλις στο ένα τρίτο όσων έπρεπε. Ο Σύλλογος υπογραμμίζει ότι η μελέτη δεν αμφισβητήθηκε ποτέ δημόσια.
Αυτό όμως δεν της προσδίδει νομική ισχύ. Η μελέτη εκπονήθηκε κατ' εντολή του ίδιου του Συλλόγου, δεν βασίστηκε στο νομοθετικό πλαίσιο που διέπει την εκκαθάριση και δεν έχει ποτέ αποτελέσει αντικείμενο δικαστικής αξιολόγησης. Η παρουσίασή της στην Παλαιά Βουλή, όσο εντυπωσιακή και αν ήταν, δεν ισοδυναμεί με δικαστική αναγνώριση.
Το ηθικό επιχείρημα και οι αριθμοί
Οι συνταξιούχοι έχουν ένα ισχυρό ηθικό επιχείρημα: δούλεψαν σκληρά, πλήρωσαν υψηλές εισφορές και βρέθηκαν με μειωμένες παροχές. Η κρίση τούς χτύπησε, όπως και όλους τους υπόλοιπους συνταξιούχους της χώρας. Η ανθρώπινη διάσταση είναι αδιαμφισβήτητη.
Η κινητοποίηση τους εκφράζει μια πραγματική πικρία για όσα προκάλεσε η κρίση. Αλλά το αφήγημα «η Alpha χρωστά και δεν πληρώνει» δεν αντέχει στον νομικό και ιστορικό έλεγχο. Τα δικαστήρια έχουν μιλήσει. Τα ποσά έχουν καταβληθεί. Και κάθε νέα επέτειος ή εκλογική σκοπιμότητα φέρνει απλώς νέες κινητοποιήσεις, αλλά όχι και νέα νομικά επιχειρήματα.
Το ερώτημα που τελικά μένει δεν είναι αν η Alpha Bank έχει εκκρεμείς υποχρεώσεις. Τα δικαστήρια έχουν κρίνει ότι δεν έχει.
Το ερώτημα είναι αν κάποιος έχει συμφέρον να διατηρεί ζωντανή μια διεκδίκηση που τα ίδια τα δικαστήρια επανειλημμένα έχουν απορρίψει.
