Από τη δεκαετία του ’90 έχουν κάνει την εμφάνιση τους τα ηλεκτρονικά καταστήματα, τα λεγόμενα e-shops. Με πιο γνωστά αυτά της Amazon και της eBay, στις μέρες μας οι επιλογές είναι αναρίθμητες για όλα τα είδη των αγορών. Μπορεί σήμερα κάποιος να παραγγείλει, παραδείγματος χάριν, από έπιπλα και ρούχα, μέχρι βιβλία, εργαλεία και ήδη τεχνολογίας. Δεν είναι όμως όλες οι περιπτώσεις των ηλεκτρονικών καταστημάτων ίδιες. Κάποιες αποτελούν καταστήματα-φαντάσματα, με μόνο στόχο να εξαπατήσουν τους χρήστες, οι οποίοι πληρώνουν για προϊόντα που δεν λαμβάνουν ποτέ.
Σε πολλές περιπτώσεις, μάλιστα, πραγματοποιείται κλοπή των στοιχείων της τραπεζικής κάρτας που χρησιμοποιήθηκε για την αγορά, καθώς και προσωπικών δεδομένων του χρήστη, όπως η διεύθυνση και το τηλέφωνο του, τα οποία μπορεί να χρησιμοποιηθούν σε νέες απάτες.
Δεν αποτελούν μεμονωμένο περιστατικό
Την έκταση του φαινομένου αποτυπώνει άρθρο των Makoto Shimamura, Shingo Matsugaya, Keisuke Sakai, Kosuke Takeshige και Masaki Hashimoto, με τίτλο «Uncovering Black-hat SEO Based Fake E-commerce Scam Groups From Their Redirectors and Websites». Οι ερευνητές, επικαλούμενοι dataset του Japan Cybercrime Control Center, ανέλυσαν 692.865 fake e-commerce sites που είχαν συλλεχθεί σε περίπου δυόμισι χρόνια και εκτίμησαν ότι πίσω από αυτά βρίσκονταν 17 σχετικά μεγάλες ομάδες απάτης.
Για τις ΗΠΑ, το FBI περιγράφει τα non-delivery scams ως απάτες στις οποίες ο καταναλωτής πληρώνει για προϊόν ή υπηρεσία που βρήκε online, αλλά δεν παραλαμβάνει ποτέ αυτό που αγόρασε. Σύμφωνα με έκθεση του Κέντρου Καταγγελιών Διαδικτυακού Εγκλήματος του FBI (IC3), οι απάτες non-payment και non-delivery κόστισαν πάνω από 503 εκατ. δολάρια το 2025.
Το… τυράκι των ύποπτα χαμηλών τιμών
Συνήθης πρακτική των fake καταστημάτων είναι να τραβούν τα βλέμματα με ύποπτα πολύ χαμηλές τιμές. Η «τιμή ευκαιρία» και «προλάβετε τα τελευταία κομμάτια» είναι μερικές από τις φράσεις που προσπαθούν να εξαπατήσουν τους χρήστες.
Τι συμβαίνει όταν κάποιος πραγματοποιεί αγορά
Όταν κάποιος χρήστης πέσει στη φάκα των χαμηλών τιμών και αποφασίσει να ψωνίσει εν αγνοία του από ένα e-shop φάντασμα, τρία πράγματα συμβαίνουν:
- Πληρώνει για ένα προϊόν το οποίο δεν πρόκειται να λάβει ποτέ
- Οι δράστες που τρέχουν το συγκεκριμένο ηλεκτρονικό κατάστημα κλέβουν τα στοιχεία της κάρτας του καταναλωτή καθώς και
- Κλέβουν τα προσωπικά δεδομένα του, όπως διεύθυνση και τηλέφωνο, τα οποία μπορούν να χρησιμοποιήσουν σε νέες απάτες.
Πρόκειται για μία κανονικότατη ληστεία.
Το λουκετάκι του HTTPS δεν διασφαλίζει τίποτα
Πηγή: Shutterstock
Το ότι μια ιστοσελίδα χρησιμοποιεί πρωτόκολλο επικοινωνίας HTTPS αντί για HTTP δεν λέει απολύτως τίποτα, ιδιαίτερα στις μέρες μας. Η χρήση HTTPS έχει γίνει πλέον standard για τις περισσότερες ιστοσελίδες. Το εικονίδιο λουκετάκι εμφανίζεται ακριβώς λόγω του HTTPS, κάτι που σημαίνει ότι η σύνδεση μεταξύ του χρήστη και του καταστήματος είναι κρυπτογραφημένη και σε καμία περίπτωση ότι πρόκειται για ασφαλές site.
Πού συναντά κάποιος αυτά τα καταστήματα
Τα fake καταστήματα μπορούν να εμφανιστούν οπουδήποτε. Όχι μόνο μέσω αναζήτησης Google, αλλά και μέσω διαφημίσεων και social media. Σύμφωνα με στοιχεία της Ομοσπονδιακής Επιτροπής Εμπορίου των ΗΠΑ (FTC), πάνω από το 40% όσων έχασαν χρήματα από απάτη στα social media είχαν παραγγείλει προϊόν που είδαν σε διαφήμιση.
Τα σημάδια
Υπάρχουν αρκετά σημάδια που μπορούν να προσδώσουν ένα e-shop φάντασμα:
- Ψεύτικο ΑΦΜ ή πλήρης απουσία του από τις πληροφορίες
- Υπερβολικά χαμηλές τιμές για ακριβά προϊόντα
- Πίεση χρόνου για άμεση αγορά
- Ορθογραφικά ή συντακτικά λάθη ή λάθη στις ονομασίες των προϊόντων
- Απουσία τηλεφώνου/υποστήριξης
Περίοδοι αυξημένου κινδύνου
Ο κίνδυνος αυξάνεται σε περιόδους μεγάλων αγορών, όπως Black Friday, Cyber Monday, Χριστούγεννα και εκπτώσεις. Τότε οι καταναλωτές αναζητούν γρήγορα προσφορές και οι απατεώνες εκμεταλλεύονται την πίεση χρόνου, στήνοντας ψεύτικες σελίδες ή διαφημίσεις με προϊόντα σε τιμές που μοιάζουν υπερβολικά καλές για να είναι αληθινές.
Σύμφωνα πάντα με την FTC, όσο πλησιάζει η εορταστική περίοδος φαίνεται να υπάρχουν όλο και περισσότερα ψεύτικα shopping sites.
Χρήση prepaid κάρτας σε κάθε περίπτωση
Πηγή: Shutterstock
Είτε πρόκειται για fake κατάστημα, είτε για νόμιμο, μια έξυπνη πρακτική από την πλευρά των καταναλωτών είναι η χρήση προπληρωμένων καρτών για τις αγορές τους. Συγκεκριμένα μπορούν να χρησιμοποιούν prepaid κάρτα και να έχουν μέσα στην κάρτα το ακριβές ποσό της αγοράς, όχι παραπάνω χρήματα. Με αυτόν τον τρόπο, ακόμα και αν πρόκειται για fake κατάστημα, ναι μεν θα υπάρξει απώλεια χρημάτων, αλλά οι δράστες θα περιοριστούν μόνο σε αυτά.
Κακό e-shop Vs ψεύτικο e-shop
Εδώ είναι σημαντικό να γίνει μία διάκριση. Είναι άλλο πράγμα ένα e-shop να παρέχει κακές υπηρεσίες, παραδείγματος χάριν να έχει κακοφτιαγμένο site, να αργεί να παραδώσει ή να μην έχει καλή υποστήριξη πελατών και άλλο το ψεύτικο site.
Τι κάνουμε σε περίπτωση που πέσουμε θύμα απάτης
Σε περίπτωση που αντιληφθούμε ότι έχουμε πέσει θύμα απάτης από fake κατάστημα, θα πρέπει να προβούμε άμεσα στις παρακάτω ενέργειες:
- Να κρατήσουμε αποδεικτικά στοιχεία. Δηλαδή screenshot του site, της παραγγελίας, της απόδειξης πληρωμής, των emails/SMS, του IBAN ή του ονόματος δικαιούχου αν υπήρχε τραπεζική κατάθεση, και το URL του καταστήματος.
- Να μπούμε στο e-banking της τράπεζας και να απενεργοποιήσουμε την κάρτα με την οποία έγινε η συναλλαγή
- Να ελέγξουμε αν έγιναν και άλλες χρεώσεις
- Να επικοινωνήσουμε άμεσα με την υποστήριξη πελατών της τράπεζας μας και να αμφισβητήσουμε τη συναλλαγή και όποια άλλη συναλλαγή δεν πραγματοποιήθηκε από εμάς και να ακυρώσουμε την ίδια την κάρτα και να βγάλουμε καινούργια με νέα στοιχεία
- Να επικοινωνήσουμε με τη Δίωξη Ηλεκτρονικού Εγκλήματος και να καταγγείλουμε το γεγονός
- Αν έχουμε χρησιμοποιήσει στο fake κατάστημα τα στοιχεία εισόδου (username και password) σε άλλα sites, να τα αλλάξουμε από αυτά τα άλλα sites με καινούργια.
