Ο πυρομετεωρολόγος - ερευνητής του Εθνικού Αστεροσκοπείου, Θεόδωρος Γιάνναρος προειδοποιεί ότι ο πρωτοφανής καύσωνας στην Ευρώπη, δείχνει με σαφήνεια ότι οι κλιματικές αλλαγές που περίμεναν οι επιστήμονες σε μερικές δεκαετίες, είναι ήδη εδώ. Η ένταση και η διάρκεια των καυσώνων προσομοιάζει με τις προβλέψεις των μετεωρολογικών μοντέλων για το 2050.
Ο κ. Γιάνναρος λέει στο Liberal.gr ότι πλέον το βάρος πρέπει να δοθεί στο πώς οι κοινωνίες θα προσαρμοστούν στα νέα ανησυχητικά δεδομένα και προειδοποιεί ότι αν οι εξελίξεις συνεχιστούν στην ίδια κατεύθυνση, η Ελλάδα θα πρέπει να αντιμετωπίσει ένα μέλλον χωρίς τουρισμό.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Σε ποια φάση βρίσκεται η μετεωρολογική κρίση της Κεντρικής και Δυτικής Ευρώπης;
Ήταν περίπου βέβαιο ότι λόγω της κλιματικής αλλαγής, θα έρχονταν δεκαετίες όπου περιοχές όπως αυτές της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης θα αντιμετώπιζαν συνθήκες καύσωνα και μάλιστα πολύ έντονου. Αυτό το οποίο θα έλεγα ότι ίσως θα μπορούσε κάπως να χαρακτηριστεί αναπάντεχο είναι ότι όλες αυτές οι επιπτώσεις για τις οποίες συζητούσαμε έχουν έρθει αρκετά νωρίτερα από το αναμενόμενο
Οι θερμοκρασίες τις οποίες βίωσε η Γαλλία και στις αρχές του Ιουνίου αλλά και τις αμέσως προηγούμενες ημέρες, εάν δεν κάνω λάθος είχαν παρουσιαστεί κάποια στιγμή το 2014 σε δελτίο καιρού ως ένα μελλοντικό σενάριο για το 2050. Πλέον αυτό έχει πάψει να είναι ένα μελλοντικό σενάριο και είμαστε πάρα πολύ κοντά, εάν δεν είμαστε ήδη εκεί, στο να είναι η νέα κανονικότητα. Χωρίς αυτό βέβαια να σημαίνει ότι δικές μας περιοχές, λεκάνη Ανατολικής Μεσογείου, που είναι το hot spot της κλιματικής αλλαγής, θα βγαίνει αλώβητη.
Άρα λοιπόν το 2026 είναι το νέο 2050;
Ναι, θα μπορούσαμε να κάνουμε αυτή την αναγωγή. Όλα αυτά τα οποία βλέπαμε στις λεγόμενες κλιματικές προβολές, οι οποίες είναι στην ουσία μοντέλα μαθηματικά τα οποία προσομοιώνουν την εξέλιξη του κλίματος κάτω από διαφορετικά σενάρια. Αυτά τα σενάρια θέρμανσης του πλανήτη μας, προέβλεπαν ότι οι κλιματικές συνθήκες που βιώνει αυτή τη στιγμή η Δυτική Ευρωπαϊκή Ευρώπη θα έρχονταν μεν αλλά πολύ αργότερα.Τα πρόσφατα περιστατικά δείχνουν ότι αυτές οι αλλαγές έρχονται αρκετά νωρίτερα, με λίγο μεγαλύτερη ένταση χωρίς ωστόσο αυτό να σημαίνει ότι η επιστήμη έκανε κάπου κάποιο λάθος. Μία τις πιο αγαπημένες ρήσεις στον τομέα στον οποίο ερευνώ είναι αυτό που είχε πει ο Βενιαμίν Φραγκλίνος: «αν αποτύχεις να προετοιμαστείς προετοιμάσου να αποτύχεις». Νομίζω ότι αν θέλουμε να είμαστε απόλυτα ειλικρινείς σαν ανθρωπότητα, έχουμε αποτύχει να προετοιμαστούμε.
Είναι δεδομένο αυτό. Γνωρίζαμε για όλα αυτά. Νομίζω ότι και σε επίπεδο κυβερνήσεων αλλά και σε επίπεδο απλών πολιτών υπήρξε ένας εφησυχασμός. Υπήρξε μια νοοτροπία του «αυτό δεν αφορά εμένα, θα συμβεί το 2100, το 2050, το 2060» και τελικά δυστυχώς η κατάσταση στην οποία φέραμε τον πλανήτη μας έχει ως αποτέλεσμα σήμερα που μιλάμε, άνθρωποι στο Παρίσι, στο Βερολίνο σε περιοχές όπου δεν είναι συνηθισμένοι να ζουν σε τέτοιες θερμοκρασίες να καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα τέτοιας κλίμακας κύμα καύσωνα για δεύτερη διαδοχική φορά και δυστυχώς φαίνεται ότι θα υπάρξει και τρίτη.
Θα μας μιλήσετε λίγο για αυτό;
Κοιτάξτε, αυτή τη στιγμή τα προοριστικά στοιχεία που είναι διαθέσιμα δίνουν ένα σήμα ότι αυτό το σύστημα των υψηλών πιέσεων το οποίο αναπτύχθηκε και στο πρώτο κύμα καύσωνα και στο δεύτερο πάνω από την Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, φαίνεται να επιμένει και να αναδιοργανώνεται ξανά μέσα στις επόμενες μέρες, πιθανότατα στο πρώτο δεκαπενθήμερο του Ιουλίου. Φαίνεται δηλαδή ότι κάποιες περιοχές θα αντιμετωπίσουν ξανά υψηλές θερμοκρασίες, μπορεί όχι στα επίπεδα που αντιμετώπισαν αλλά σίγουρα σε επίπεδα στα οποία δεν είναι συνηθισμένες οι περιοχές αυτές να βιώνουν.
Θα είναι τόσο εκτεταμένο το φαινόμενο, ακόμα και αν δεν είναι τόσο έντονο;
Προγνωστικά φαίνεται να επηρεάζει λίγο περισσότερο τη Δυτική Ευρώπη και λιγότερο τα πιο κεντρικά και βόρεια τμήματά της. Ωστόσο, όλα αυτά τα μεταφέρω με αρκετή επιφύλαξη γιατί μιλάμε για προγνωστικά στοιχεία σε βάθος μία έως και δύο εβδομάδες τα οποία χαρακτηρίζονται από μια σημαντική αβεβαιότητα. Η ατμοσφαιρική κυκλοφορία, το πώς κινείται δηλαδή ο αέρας γύρω από τον πλανήτη μας μέχρι στιγμής αυτό καλοκαίρι, δείχνει να έχει κολλήσει στο να αναπτύσσονται αντικυκλωνικές συνθήκες σε εκείνη την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής και Κεντρικής Ευρώπης.
Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να εμφανίζονται εκεί καυσωνικά επεισόδια, να έχουμε εκεί μεταφορές θερμών αερίων μαζών και αντίθετα, στη δική μας ευρύτερη περιοχή να μην επηρεαζόμαστε τόσο πολύ από αυτές τις υψηλές θερμοκρασίες. Ταυτόχρονα να έχουμε και το μελτέμι, το οποίο περιοδικά εμφανίζεται και έχει ευεργετικές επιπτώσεις σε ό,τι αφορά τις θερμοκρασίες, αυξάνοντας βέβαια το κίνδυνο για τις πυρκαγιές.
Να σταθούμε λίγο στην περιοχή μας; Τι δείχνουν τα μοντέλα για το επόμενο διάστημα;
Για να μπορέσουμε να έχουμε μία εικόνα για το πώς θα πάει το καλοκαίρι, βασιζόμαστε στις λεγόμενες εποχικές προγνώσεις, οι οποίες χαρακτηρίζονται από πάρα πολύ μεγάλη αβεβαιότητα. Και σκοπός των εποχικών προγνώσεων καιρού δεν είναι να μας πούνε τι καιρό θα έχουμε μέσα στον Αύγουστο ή τον Ιούλιο, έχουμε στόχευση να μας δώσει μία γενική εικόνα του τι περιμένουμε.
Η γενική εικόνα που περιμένουμε είναι, θερμότερες των κανονικών συνθήκες. Τώρα, θα είμαστε ένα με δύο βαθμούς πάνω από τα κανονικά, τρεις βαθμούς; Αυτό δεν το γνωρίζουμε, θα το γνωρίζουμε αφού παρέλθει το διάστημα και μπορέσουμε να κάνουμε την αποτίμηση.
Επίσης, οι θερμότερες των κανονικών συνθήκες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα έχουμε κάποιο κύμα καύσωνα. Ούτε ότι δεν θα έχουμε. Μπορεί να έχουμε κάποιο κύμα καύσωνα που να μας οδηγήσει αρκετά πιο πάνω από τα κανονικά, μπορεί να έχουμε γενικά μία περίοδο με παρατεταμένα αρκετά υψηλότερες θερμοκρασίες.Και αυτό το κύμα για το οποίο μιλάμε είναι κάτι το οποίο το βλέπουμε συνεχώς τα τελευταία χρόνια.
Εάν μπορούσατε να συμβουλεύσετε τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις για τα τρία βασικότερα μέτρα τα οποία θα έπρεπε να ληφθούν, ποια θα ήταν αυτά;
Το πρώτο είναι η προσαρμογή. Η προσαρμογή σημαίνει να θωρακιστούν οι κοινωνίες, ώστε να μπορούν οι άνθρωποι να ανταπεξέλθουν στις νέες συνθήκες στον πλανήτη μας. Η αλήθεια είναι ότι σε ευρωπαϊκό επίπεδο έχουν δαπανηθεί εκατομμύρια ευρώ, για την δημιουργία συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Και παρ' όλα αυτά η ακραία ζέστη συνεχίζει να σκοτώνει πάρα πολλούς ανθρώπους.
Επομένως, στο πλαίσιο της προσαρμογής θεωρώ ότι θα πρέπει να δοθεί πάρα πολύ μεγάλη βαρύτητα πλέον στο πώς συνδέουμε την πρόγνωση, για ένα ακραίο φαινόμενο όπως είναι ο καύσωνας ή αντίστοιχα το χειμώνα μια πλημμύρα, με τις ενέργειες που κάνουν οι πολίτες. Για να μπορέσουμε καταρχήν να θωρακίσουμε τους πληθυσμούς μας, τους ανθρώπους και αφετέρου να μπορέσουμε να θωρακίσουμε και τις υποδομές μας. Είναι δύσκολο φυσικά να αναδιατάξουμε τα αστικά μας κέντρα, τα οποία σε αρκετές περιπτώσεις, ειδικά στη δική μας γειτονιά, έχουν χτιστεί εντελώς ανάρχα και χωρίς να λαμβάνουνε υπόψιν τους το ποιες θα είναι οι νέες συνθήκες.
Και τέλος, επίσης στο πλαίσιο της προσαρμογής, θα πρέπει να αρχίσουμε να σχεδιάζουμε, όχι με βάση τους καύσωνες που έχουμε τώρα, αλλά με τους καύσωνες που η επιστημονική κοινότητα προβλέπει ότι θα έχουμε σε 5-10 χρόνια, ούτως ώστε να μπορέσουμε να πετύχουμε την ανθεκτικότητα.
Το δεύτερο στο οποίο θα πρέπει να εστιάσει η Πολιτεία, σε οποιοδήποτε κράτος, αλλά θα απαιτηθεί παγκόσμια συνεργασία, είναι ο μετριασμός.
Μετριασμός τι σημαίνει να περιορίσουμε τις εκπομπές των αερίων του θερμοκηπίου. Για εμένα που ζω στην Ελλάδα, για παράδειγμα, είναι αδιανόητο όταν βλέπουμε αυτή την κατάσταση στη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη, όταν η χώρα μας έχει καεί αμέτρητες φορές, όταν έχουμε βιώσει ένα Ντάνιελ που έπνιξε τη Θεσσαλία, όταν έχουμε βιώσει μια mega-πυρκαγιά που έκαψε ένα εκατομμύριο στρέμματα στον Έβρο.
Είναι αδιανόητο να βλέπω τη χώρα μου, να συζητάει για εξόρυξη υδρογονανθράκων. Εάν δεν καταλάβουμε ότι αυτό που κάνουμε έχει άμεσες επιπτώσεις σε εμάς, στα παιδιά μας, στα παιδιά των παιδιών μας, και πάει λέγοντας, δεν θα υπάρξει γυρισμός.
Είναι δεδομένο ότι ο πλανήτης μας κάποια στιγμή θα ισορροπήσει. Το ερώτημα είναι αν ως ανθρωπότητα θα υπάρχουμε να δούμε τον πλανήτη να επανέρχεται σε ισορροπία και αν υπάρχουμε σε τι κατάσταση θα είναι οι κοινωνίες μας.
Μπορείτε να μας περιγράψετε και ένα καλοκαίρι σε 10 χρόνια από τώρα;
Νομίζω δεν χρειάζεται να σας το περιγράψω. Αν δεν κάνω λάθος σε μια από τις τελευταίες εκθέσεις της Διακυβερνητικής Επιτροπής για την κλιματική αλλαγή, υπήρχε ένα πάρα πολύ ωραίο γράφημα το οποίο έδειχνε τη θερμοκρασία την οποία βίωνε ο παππούς μου, τη θερμοκρασία την οποία βίωνε ο πατέρας μου, τη θερμοκρασία την οποία βιώνω εγώ και τη θερμοκρασία την οποία θα βιώσουν τα παιδιά μου και τα παιδιά των παιδιών μου.
Όπως καταλαβαίνετε, τα καλοκαίρια μου είναι πολύ θερμότερα από αυτά που βίωσε ο παππούς μου, τα παιδιά μου αυτή τη στιγμή βιώνουν πολύ θερμότερα καλοκαίρια και γενικότερα θερμότερες χρονιές από ό,τι βίωσα εγώ και αν δεν κάνουμε κάτι, τα επόμενα καλοκαίρια οι επόμενοι χειμώνες θα είναι ακόμη πιο θερμοί.
Είναι πολύ σημαντικό αυτό και ειδικά για την Ελλάδα, όπου η βαριά μας βιομηχανία είναι ο τουρισμός, νομίζω ότι δεν έχουμε συνειδητοποιήσει σε επίπεδο πολιτείας ότι θα πληγούμε ανεπανόρθωτα. Διότι εάν ήδη βλέπουμε πιο σύγχρονους καύσωνες, πιο έντονους καύσωνες, με μεγαλύτερη χρονική διάρκεια και αυτό αρχίζει να γίνεται κανονικότητα, δηλαδή να αυξηθεί ακόμα περισσότερο συχνότητα να αυξηθεί ακόμα περισσότερο η θερμοκρασία θα πάψουμε να είμαστε ένας δημοφιλής τουριστικός προορισμός. Κανένας δεν θα θέλει να έρθει σε μία Αθήνα η οποία είναι γεμάτη τσιμέντο κάτω από συνθήκες 42, 43, 44 βαθμών.
Θα είναι αδιανόητο για κάποιον τουρίστα να έρθει να επισκεφτεί την Αθήνα παρά τα όσα έχει να του προσφέρει. Και το ίδιο φυσικά σε κάποιο βαθμό θα ισχύσει και για τα νησιά μας. Οπότε πρέπει να βλέπουμε λίγο τη συνολική εικόνα.
