Ένα από τα σημαντικότερα μαθήματα που μου έδωσε η δημοσιογραφική (και όχι μόνο) ενασχόληση με τις χρηματιστηριακές αγορές εδώ και τέσσερις δεκαετίες, είναι πως η ζωή του καθενός αποτελεί, σε μεγάλο βαθμό, αποτέλεσμα των επιλογών του. Το ίδιο ισχύει φυσικά και εκτός αγορών, στην επαγγελματική, οικογενειακή και κοινωνική ζωή. Η διαφορά είναι πως στις αγορές τα αποτελέσματα είναι άμεσα, μετρήσιμα και δύσκολα μπορούν να κρυφτούν πίσω από δικαιολογίες.
Κάτι ανάλογο ισχύει και για τις πολιτικές μας επιλογές… Αν θεωρείτε πως είστε οι φτωχότεροι της Ευρώπης. Ίσως γι’ αυτό να ευθύνονται κάποιες από τις πολιτικές επιλογές της μεταπολίτευσης.
Όλα αυτά τα χρόνια έχω παρατηρήσει πως οι άνθρωποι χωρίζονται συνήθως σε δύο μεγάλες κατηγορίες. Στην πρώτη (την πολυπληθέστερη)ανήκουν όσοι θεωρούν ότι για τις περισσότερες δυσκολίες και αποτυχίες της ζωής τους ευθύνονται οι άλλοι: οι πολιτικοί, οι εργοδότες, οι γονείς, οι συνεργάτες, ο Σόρρος, οι τράπεζες, οι ξένες δυνάμεις ή γενικά κάποιος τρίτος.
Στη δεύτερη κατηγορία ανήκουν όσοι, ακόμη και όταν πράγματι αδικούνται ή πέφτουν θύματα δόλου, εξακολουθούν να αναζητούν τη δική τους ευθύνη. Αναρωτιούνται τι θα μπορούσαν να είχαν προβλέψει, ποια σημάδια αγνόησαν και ποιες αποφάσεις θα μπορούσαν να είχαν λάβει διαφορετικά.
Οι δεύτεροι, κατά κανόνα, τα πηγαίνουν καλύτερα στη ζωή. Όχι επειδή είναι πιο τυχεροί ή πιο έξυπνοι, αλλά επειδή επικεντρώνονται σε αυτά που μπορούν να ελέγξουν. Όταν αναλαμβάνεις την ευθύνη των επιλογών σου, αποκτάς και τη δυνατότητα να τις βελτιώσεις. Όταν πιστεύεις ότι για όλα φταίνε οι άλλοι, παραδίδεις και τον έλεγχο της ζωής σου σε αυτούς.
Το ίδιο φαινόμενο το έχω δει αμέτρητες φορές στον επιχειρηματικό κόσμο. Παρακολουθώ το οικονομικό, επιχειρηματικό και χρηματιστηριακό ρεπορτάζ από τα 25 μου χρόνια και σήμερα, στα 65, μπορώ να πω πως αρκετές από τις ισχυρές επιχειρηματικές δυναστείες που κυριαρχούσαν όταν ήμουν νέος είτε εξαφανίστηκαν είτε συρρικνώθηκαν δραματικά.
Οι κληρονόμοι τεράστιων περιουσιών και επιτυχημένων επιχειρήσεων συχνά πίστεψαν πως η ευημερία είναι κάτι δεδομένο και μόνιμο. Δεν είναι.
Η περιουσία, όπως και η επιτυχία, απαιτούν συνεχή προσπάθεια, προσαρμογή και πειθαρχία. Διαφορετικά, εξανεμίζονται.
Κατά καιρούς διαβάζω στο ρεπορτάζ για πλειστηριασμούς πολυτελών κατοικιών, εργοστασίων και εμπορικών ακινήτων που κάποτε αποτελούσαν σύμβολα ισχύος και κοινωνικής καταξίωσης. Μετά θυμάμαι τους ιδιοκτήτες τους στην εποχή της ισχύος και της αλαζονείας τους...
Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και σε μικρότερη οικονομική κλίμακα.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά τις περιόδους των μεγάλων χρηματιστηριακών και πιστωτικών «φουσκών» του 2000 και του 2007. Πολλοί έμποροι και επαγγελματίες παραπονιούνταν ότι η αγορά είχε στεγνώσει από χρήμα και πως, αν συνεχιζόταν αυτή η κατάσταση, δεν θα μπορούσαν να επιβιώσουν. Η πραγματικότητα ήταν ακριβώς η αντίθετη. Η οικονομία πλημμύριζε από ρευστότητα, οι τράπεζες μοίραζαν δάνεια αφειδώς και η κατανάλωση βρισκόταν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Κάτι αντίστοιχο παρατηρώ και τώρα. Προσπαθώ να εξηγήσω πως όποιος επαγγελματίας δεν κερδίζει τα τελευταία χρόνια, πιθανότατα δεν θα κερδίσει ποτέ.
Η οικονομία αλλάζει, οι συνήθειες αλλάζουν, επιχειρηματικοί κλάδοι κατακρημνίζονται και άλλοι αναδύονται. Είναι αλήθεια, για παράδειγμα, πως για κάθε 100 εμπορικά καταστήματα με 500 εργαζομένους που δεν πάνε καλά και κατεβάζουν ρολά, αναδύονται δύο ή τρία ηλεκτρονικά καταστήματα που απασχολούν 30 έως 50 άτομα.
Δεν πιστεύω όμως πως κάποιος μπορεί να δώσει οριστική και βιώσιμη λύση σε αυτή την κατάσταση. Ούτε πως κάποιος μπορεί να γυρίσει τον χρόνο και τον κόσμο πίσω. Γι’ αυτό συστήνω προσαρμογή.
Κάποιοι με κατηγορούν πως τα γράφω όλα αυτά για τους πνευματικά δύσκαμπτους επιχειρηματίες και τους εργαζομένους με χαμηλό εργασιακό ζήλο, προκειμένου να αιτιολογήσω τις αποτυχίες της κυβέρνησης.
Στα 40 χρόνια που ασχολούμαι με το ρεπορτάζ έχω ζήσει οκτώ-εννέα πρωθυπουργούς και καμιά τριανταριά κυβερνήσεις. Αν είμαι τυχερός, θα ζήσω άλλους δυο-τρεις ακόμη. Ποτέ δεν πλησίασα κανέναν περισσότερο απ’ όσο έπρεπε, ούτε απομακρύνθηκα περισσότερο απ’ όσο έπρεπε ως δημοσιογράφος.
Δυο τρεις τους θεωρώ επιτυχημένους και τους υπόλοιπους αποτυχημένους. Η πλειοψηφία έχει διαφορετική άποψη. Αλλά αυτό με αφήνει αδιάφορο.
Τα υπόλοιπα τα ακούω βερεσέ…
📬🖊️ Επιστολές αναγνωστών
Μια μέρα κράτησε η χαρά του Τσίπρα
Μια μέρα κράτησε η... χαρά του Τσίπρα από τη "δημοσκόπηση"-παρωδία των RealPolls-Protagon.
Στο υπάρχον πολιτικό σκηνικό (που είναι ακόμη υπό διαμόρφωση και θα αλλάξει ραγδαία μέχρι τις εκλογές), η μόνη σταθερά είναι μία: Η ασφαλής πρωτιά της ΝΔ (με ανοδικές τάσεις, πρωτόγνωρο για κόμμα που κυβερνά επί 7 έτη!) δεν αμφισβητείται από κανένα. Ούτε από τις δημοσκοπήσεις των ΜΜΕ που ανήκουν στους γνωστούς "νταβατζήδες" που θέλουν να ρίξουν τον Μητσοτάκη πάση θυσία...
Επίσης, αξιόλογο ότι όταν η πρόθεση ψήφου για τη ΝΔ είναι 26%, το 33% θεωρεί καταλληλότερο για Πρωθυπουργό τον Μητσοτάκη. Και αυτή τη φορά ο κόσμος έχει πολλές επιλογές. Διότι, αν θυμόμαστε, μέχρι το πρόσφατο παρελθόν το ερώτημα αυτό γινόταν μόνο ανάμεσα στους εκάστοτε Πρωθυπουργό και Αρχηγό της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης. Ποτέ μεταξύ όλων των πολιτικών αρχηγών. Για αυτούς υπήρχε άλλο ερώτημα, περί "δημοφιλίας", το οποίο φυσικά δεν έχει καμία σχέση με την καταλληλότητα για την πρωθυπουργία.
Αυτή η μεγάλη διαφορά των 7 μονάδων ανάμεσα στην πρόθεση ψήφου για ΝΔ και στην καταλληλότητα Μητσοτάκη για την πρωθυπουργία (26-33) για μένα δύναται αξιόπιστα να προβληθεί ως δυνητική μέγιστη ψήφος προς τη ΝΔ στην παρούσα "φωτογραφία της στιγμής": 7 μονάδες πάνω από αυτό που δίνει η εκτίμηση ψήφου με βάση την αναλογική κατανομή των αναποφάσιστων, που μπορεί να είναι η πιο "αντικειμενική" μέθοδος, δεν είναι όμως απαραίτητα η πραγματικότητα που τελικά θα έχουμε στις εκλογές.
Κατά τη δική μου αντίληψη, έχουμε πλέον πάμπολλα κόμματα, παλαιά και νέα, που καλύπτουν όλο το φάσμα και όλες τις εκδοχές. Εάν κάποιο από αυτά εξέφραζε τους αναποφάσιστους θα το είχαν ήδη επιλέξει, πολύ πιο εύκολα από ό,τι επιλέγουν, στην παρούσα φάση, το κυβερνών κόμμα με τη φυσιολογική φθορά και αρνητική δημοσιότητα. Κατά την ταπεινή μου γνώμη, το μέγιστο ποσοστό των αναποφασίστων (10,4) θα κατευθυνθεί τελικά στη ΝΔ, ως τη μόνη δύναμη που θα μπορεί να διασφαλίσει κυβερνησιμότητα και σταθερότητα. Αλλά και το ΠΑΣΟΚ, όσο θα πέφτει και θα παύει πλέον να αποτελεί τον κυρίαρχο εναλλακτικό πόλο, θα υποστεί περαιτέρω σφυροκόπημα και ακρωτηριασμό. Άλλοι υπέρ του Τσίπρα και άλλοι (οι κεντρώοι, αυτοί που ψήφισαν π.χ. Διαμαντοπούλου στις εσωκομματικές) θα πάνε τελικά να στηρίξουν τον Κυριάκο Μητσοτάκη έναντι του Τσίπρα.
Το σκηνικό που διαμορφώνεται μετά την επανεμφάνιση Τσίπρα καταλήγει πολύ ευνοϊκότερο για τη ΝΔ, λόγω της δημιουργίας ξανά του διπόλου που λειτούργησε και στις εκλογές του 2019 και στις εκλογές του 2023.
Ρ.Α.
