Ο πληθωρισμός αναζωπυρώνεται. Το πετρέλαιο απειλεί με ενεργειακή κρίση. Η παγκόσμια ανάπτυξη όμως ενισχύεται. Δείχνει ανθεκτικότητα. Μέση Ανατολή, πιέσεις από τα επιτόκια και αβεβαιότητα «χτυπούν» τους επενδυτές. Οι οποίοι, ωστόσο, οδηγούν υψηλότερα τους χρηματιστηριακούς δείκτες. Για τα αντίθετα σήματα που στέλνουν οικονομία και Χρηματιστήρια μιλά στο Liberal η Giada Giani, Director στην ομάδα οικονομικής ανάλυσης της Citi για την Ευρώπη.
Συνέντευξη στον Νίκο Ταμπακόπουλο
Με βάση την πρόσφατη στρατιωτική κλιμάκωση και τα επεισόδια με δεξαμενόπλοια στα Στενά του Ορμούζ, πόσο «ασφάλιστρο γεωπολιτικού κινδύνου» είναι ενσωματωμένο, αυτή τη στιγμή, στις τιμές του Brent;
Δύο εβδομάδες πριν από τη νέα κλιμάκωση στη Μέση Ανατολή η πρόβλεψη για το πετρέλαιο έως το τέλος του έτους πήγαινε προς τα κάτω, στα 60 δολάρια το βαρέλι. Έτσι, βασικά, το 60 είναι η τιμή η οποία αντικατοπτρίζει πλήρως την ισορροπία προσφοράς και ζήτησης, στην αγορά πετρελαίου.
Σήμερα, είναι πάνω από 90, συγκεκριμένα στα 93 δολάρια το βαρέλι. Έτσι βλέπουμε ότι υπάρχει ένα σημαντικό ποσό γεωπολιτικού κινδύνου, αλλά και κινδύνου μακροχρόνιων διακοπών εισροής στην αγορά πετρελαίου, το οποίο ενσωματώνεται στην τιμή. Με την αποκλιμάκωση, πιστεύουμε ότι η τιμή θα πέσει στα 60. Με την πρόσφατη κλιμάκωση η τιμή σαφώς θα ανέβει, όπως και η αβεβαιότητα.
Με τους Χούθι να απειλούν με ναυτικό αποκλεισμό τη Σαουδική Αραβία, πώς βλέπετε αυτή τη διμέτωπη περιφερειακή σύγκρουση να επηρεάζει τη μείωση των παγκόσμιων αποθεμάτων ενέργειας;
Ο πληθωρισμός στην αγορά ενέργειας είναι μια συνάρτηση των τιμών του αργού πετρελαίου συν των προϊόντων των διυλιστηρίων συν το αέριο. Οι τιμές του πετρελαίου είναι, εκ νέου, υψηλότερες, αλλά τα προϊόντα διυλιστηρίων και ειδικότερα τα καύσιμα μεταφορών όπως πετρέλαιο, diesel έχουν πάει στα ανώτερα επίπεδα όπου είχαν βρεθεί στις αρχές Μαΐου. Αυτός είναι πολύ σημαντικός παράγοντας για την Ευρώπη επειδή είμαστε εισαγωγείς καυσίμων για μεταφορές και εισαγωγείς αερίου.
Το αέριο δεν ανέβηκε τόσο όσο το πετρέλαιο τις πρώτες ημέρες της σύγκρουσης αλλά αντιδρά τώρα. Όπως και τα προϊόντα διυλιστηρίων έτσι και το αέριο δείχνει μια δυναμική να παρουσιάσει μεγαλύτερο πληθωρισμό, ο οποίος θα είναι πιο ευρύς. Θα επηρεάσει, δηλαδή, περισσότερες τιμές.
Για παράδειγμα, πριν από τη σύγκρουση, στην Ευρώπη είχαμε πληθωρισμό κάτω από 2%, φέτος. Τώρα έχουμε πληθωρισμό κοντά στο 3%, χωρίς να υπολογίσουμε τις πιο πρόσφατες αυξήσεις τιμών. Αυτό σημαίνει αν είχαμε 3% την προηγούμενη εβδομάδα, σήμερα έχουμε πληθωρισμό πάνω από 3%.
Η κίνηση του πληθωρισμού είναι αρκετά αξιοπρεπής και πιστεύουμε ότι τα δευτερογενή αποτελέσματα θα είναι περιορισμένα.
Έτσι ο πληθωρισμός θα είναι 3% ή λίγο πάνω από το 3%, για την Ευρώπη, αλλά ο δομικός πληθωρισμός, εξαιρουμένων των τροφίμων και της ενέργειας, θα είναι γύρω στο 2,5 ως 2,75%. Έτσι θα έχει πιο λίγες έμμεσες επιρροές απ’ ότι τέσσερα χρόνια πριν, με το «σοκ» των τιμών λόγω του πολέμου Ουκρανίας - Ρωσίας.
Πόσο αποτελεσματικά μπορούν οι εναλλακτικές διαδρομές, όπως οι αγωγοί της Σαουδικής Αραβίας ή η πρόταση του Ομάν για διπλό διάδρομο ναυσιπλοΐας, να μετριάσουν μια πλήρη κρίση στα σημεία διέλευσης;
Το θέμα εδώ είναι πόσο καιρό θα παραμείνουν κλειστά τα Στενά του Ορμούζ. Μέσα στο πρώτο τρίμηνο των εντάσεων του πολέμου ο αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ δεν δημιούργησε μεγάλη και μαζική αύξηση στις τιμές του πετρελαίου, επειδή οι χώρες είχαν αρκετά αποθέματα. Πιστεύουμε ότι αυτό μπορεί να συνεχιστεί ακόμη για λίγο διάστημα. Αλλά, προφανώς, αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά και πάμε σε κλιμάκωση τότε οι επιπτώσεις στις τιμές του πετρελαίου θα είναι πολύ μεγαλύτερες.
Για την παγκόσμια ανάπτυξη τι προβλέπετε;
Πιστεύω ότι η ανάπτυξη παραμένει πολύ ελαστική από την αρχή της σύγκρουσης. Όχι μόνο στην Ευρώπη αλλά και παγκόσμια. Πιστεύουμε ότι η παγκόσμια ανάπτυξη έχει γίνει πιο ελαστική. Η άποψή μας είναι ότι υπάρχουν δύο λόγοι για τους οποίους η ανάπτυξη έχει γίνει ελαστική, σε ό,τι αφορά τις ενεργειακές τιμές. Ο πρώτος είναι, όπως είπα και προηγουμένως ότι τα αποθέματα παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα που σημαίνει ότι ο κόσμος δεν έχει ακόμα δει υψηλότερες τιμές για το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Δηλαδή, η μείωση των αποθεμάτων έχει οδηγήσει τις τιμές σε υψηλότερο επίπεδο, αλλά και τις ποσότητες να παραμένουν σε χαμηλά επίπεδα.
Ο δεύτερος λόγος είναι ότι υπάρχουν πολλές αναταράξεις στην παγκόσμια οικονομία. Η πιο σημαντική από αυτές είναι ο κύκλος των παγκοσμίων επενδύσεων στην τεχνολογία. Είναι μεγάλος κίνδυνος και θέτει εκτός πορείας τις αρνητικές επιδράσεις στις επιχειρήσεις.
Ποια είναι η άποψη σας για το «κοκτέιλ» που δημιουργείται από τη μανία για επενδύσεις σε τεχνολογία στην Wall Street, την επιστροφή του πληθωρισμού, το γεωπολιτικό ρίσκο αλλά και τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή. Πώς επιδρά το «κοκτέιλ» αυτό στην παγκόσμια οικονομία. Θετικά ή αρνητικά;
Όπως αναφέρατε και εσείς πρόκειται για ένα «κοκτέιλ» θετικών και αρνητικών επιδράσεων για την παγκόσμια οικονομία. Οι υψηλές τιμές ενέργειας είναι αρνητική εξέλιξη. Όμως, αν πάρουμε παράδειγμα από την ιστορία και από τις παλαιότερες ευαισθησίες της παγκόσμιας ανάπτυξης σε σχέση με τις τιμές του πετρελαίου θα δούμε ότι η ανάπτυξη κατεβαίνει κατά 2 ως 3%. Αυτό συμβαίνει όταν οι τιμές της ενέργειας μείνουν πάνω από 100 για μεγάλο χρονικό διάστημα. Δεν είναι αυτή η πρόβλεψή μας. Δεν είναι αυτό που συμβαίνει. Όπως σας εξήγησα η παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη έχει γίνει πιο ανθεκτική σε ενεργειακά «σοκ» αλλά και στα «σοκ» από τους δασμούς.
Οι δασμοί ήταν μια σοβαρή ανατάραξη για την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη την περασμένη χρονιά. Ειδικά για χώρες της Ευρώπης, για την Κίνα, τον Καναδά. Παρόλα αυτά η ανάπτυξη στις χώρες αυτές παρέμεινε ισχυρή. Πιστεύω ότι η εικόνα της παγκόσμιας οικονομίας, όπως τη βλέπουμε είναι ότι «ναι, υπάρχουν αναταράξεις, αλλά, επίσης, υπάρχουν στοιχεία ενθαρρυντικά». Και αυτό γιατί οι επιχειρήσεις έχουν μάθει πώς να «πλοηγούνται» μέσα από όλα αυτά τα αρνητικά «σοκ» και συνεπώς έχουν γίνει πιο ευέλικτες, πιο ανθεκτικές στα «σοκ». Λένε, για παράδειγμα, υπάρχει ένας δασμός που μπαίνει σε κάποια προϊόντα. Πρέπει να βρεθούν κάποια άλλα προϊόντα που να μου κοστίσουν λιγότερο και να μην μπαίνουν σε αυτά δασμοί. Έτσι έγινε η παγκόσμια οικονομία απλούστερη και πιο ευέλικτη και δεν υποφέρει κάτω από αρνητικά, εξωτερικά «σοκ».
Επίσης, υπάρχει η τεχνολογική αλλαγή με την Τεχνητή Νοημοσύνη. Μάλιστα οι επενδύσεις σε αυτήν είναι κάτι που θα συνεχιστεί στο μέλλον, όπου και θα δούμε τον θετικό αντίκτυπο στην παραγωγικότητα. Τώρα, σήμερα, αυτό που κάνει η ΤΝ είναι να ωθεί στις επενδύσεις σε data centers, σε υπολογιστές, σε ανθρώπινο κεφάλαιο. Γι αυτό και είμαστε, σε γενικές γραμμές, θετικοί. Ναι θα υπάρξει λίγος, ακόμη, πληθωρισμός, ναι θα υπάρξουν υψηλότερα επιτόκια, αλλά, στο τέλος της ημέρας οι όγκοι, η ανάπτυξη, η αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ είναι πολύ σταθερά αλλά και ανθεκτικά.
Πώς επηρεάζει την Ελλάδα και την Ευρώπη, γενικότερα η κατάσταση που διαμορφώνεται με τους δασμούς και τα Στενά του Ορμούζ;
Η Ελλάδα είναι περισσότερο εκτεθειμένη απ’ ότι οι άλλες χώρες στο παγκόσμιο εμπόριο. Και αυτό λόγω της ναυτιλιακής βιομηχανίας. Μην ξεχνάμε ότι οι ναύλοι βρίσκονται σε πολύ υψηλά επίπεδα και αυτό μπορεί να έχει αρνητικό αποτέλεσμα στα έσοδα των εταιρειών. Η Ελλάδα είναι, ακόμη, πιο ευαίσθητη απ’ ότι οι άλλες χώρες στην ενέργεια και ειδικότερα στον υψηλό πληθωρισμό που προέρχεται από αυτήν. Αλλά και πάλι, ακόμη και στην περίπτωση της Ελλάδας υπάρχουν στοιχεία αντοχής της οικονομίας. Πιστεύω ότι στην Ελλάδα αλλά και στην υπόλοιπη Ευρωζώνη υπάρχουν σοβαρά στοιχεία που υπενθυμίζουν τις εκτιμήσεις για ανάπτυξη.
Πιστεύω επίσης ότι ένας σημαντικός παράγοντας, οι ξένοι επενδυτές, έλκονται από την Ευρωζώνη και από την Ελλάδα και μάλλον αυτό θα συνεχιστεί.
Οι διαταραχές στο εμπόριο; Τι επιπτώσεις έχουν;
Η Ελλάδα έχει κάποιες αρνητικές επιπτώσεις από τις ανωμαλίες στη ροή του εμπορίου, βιώνει ένα ενεργειακό «σοκ», αλλά την ίδια στιγμή η χρηματοδότηση που λαμβάνει από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το Next Generation EU Recovery Fund έχει θετικό αντίκτυπο.
Σε ό,τι αφορά του δασμούς, έχει περάσει μόλις ένας χρόνος από την εφαρμογή τους στα ευρωπαϊκά αγαθά που εισάγονται στις ΗΠΑ. Νομίζω ότι οι ευρωπαϊκές εξαγωγές προς τις ΗΠΑ είναι μικρότερες απ’ ότι αρχικά είχε υπολογισθεί. Δεν είναι, βέβαια, μηδέν, είναι όμως μικρότερες. Είναι αρκετά σημαντικό να το έχουμε στο νου μας γιατί δείχνει την ευελιξία των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων.
Την ίδια στιγμή, οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ έχουν γίνει πιο δύσκολες, αλλά την ίδια στιγμή οι εξαγωγές προς τις ΗΠΑ δεν έχουν πέσει, όπως αναμενόταν.
Σας ανησυχεί το πολιτικό ρίσκο στην Ελλάδα;
Πάντα υπάρχουν ρίσκα, αλλά σε γενικές γραμμές η Ελλάδα, όπως τις άλλες χώρες της Ε.Ε. έχουν περάσει, μέσα σε 15 χρόνια από περιόδους πολιτικής αστάθειας, οικονομικών αναταράξεων, δημοσιονομικής λιτότητας κλπ. Επομένως, η κρίση έφερε κάποια μαθήματα για τους πολιτικούς.
Όλες αυτές οι περίοδοι φαίνεται ότι «πληρώνουν», σήμερα, με την έννοια ότι έχουν δώσει αρκετά μαθήματα, αρκετή εμπειρία. Συνεπώς ναι, πάντα υπάρχουν κίνδυνοι, αλλά νομίζω ότι η Ελλάδα για τα επόμενα λίγα χρόνια θα συνεχίσει να είναι ευνοημένη από τα «μερίδια» που έχει από όλα αυτά τα χρόνια των δομικών μεταρρυθμίσεων. Εννοώ, πως όλα αυτά τα χρόνια των μεταρρυθμίσεων και της λιτότητας έχουν βάλει την Ελλάδα σε μια θετική πορεία τόσο ως προς την οικονομική ανάπτυξη όσο και ως προς τις αποδόσεις.
Καθώς διανύουμε προεκλογική περίοδο ορισμένοι πολιτικοί μιλούν για φορολόγηση του «πλούτου», αύξηση φορολογίας σε επιχειρήσεις και μερίσματα. Τι αντίκτυπο έχουν αυτές οι εξαγγελίες στην επενδυτική εμπιστοσύνη;
Πρώτα απ' όλα εξαρτάται από το μέγεθος της πολιτικής αυτής. Σας δίνω ένα παράδειγμα: Η Ισπανία πέρασε μέσα από έναν παρόμοιο κύκλο. Μία συντηρητική Κεντροδεξιά κυβέρνηση ακολούθησε μετά από μια Κεντροαριστερή κυβέρνηση, η οποία αύξανε τη φορολογία. Ήταν αρκετό αυτό να «φρενάρει» την οικονομική ανάπτυξη της Ισπανίας; Όχι. Αντίθετα, η πορεία της ισπανικής οικονομικής ανάπτυξης ήταν αρκετά ισχυρή.
Αυτό που θέλω να πω είναι ότι πρέπει να υπάρχουν λογικές πολιτικές. Εάν μια λογική πολιτική οδηγήσει σε σταδιακές ρυθμίσεις, γιατί πρέπει να εξισορροπηθούν τα δημοσιονομικά στοιχεία με φορολογία, τότε αν αυτό γίνει με βάση τη λογική αλλά και με σταδιακό τρόπο, τότε είναι αποδεκτό. Δεν εκτροχιάζει τα οικονομικά μεγέθη, αλλά και δεν επηρεάζει το πνεύμα τόσο των τοπικών όσο και των ξένων επενδυτών.
Όμως, αν αυτό γίνει με έναν τρόπο όχι λογικό και απορρυθμισμένο, μπορεί να επηρεάσει αρνητικά. Γενικά, πρέπει να έχετε υπόψη ότι οι πολιτικοί δεν εφαρμόζουν όλα αυτά που λένε στις προεκλογικές τους εκστρατείες. Πρέπει, λοιπόν οποιαδήποτε μεταβολή να είναι σταδιακή και λογική.
