Την οργή του Ντόναλντ Τραμπ κατά των Ευρωπαίων συμμάχων με φόντο τα Στενά του Ορμούζ «μεταφράζει» ο επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας των Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας Αθανάσιος Μποζίνης σε συνέντευξη που παραχώρησε στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη, υπογραμμίζοντας πως μετά το τέλος του πολέμου στο Ιράν -και με οποιονδήποτε τρόπο και αν τελειώσει- θα ανοίξει αναπόφευκτα ένα νέο κεφάλαιο για τη Συμμαχία και τη διατλαντική συνεργασία.
Σκιαγραφώντας τη συνολική γεωπολιτική εικόνα της επόμενης μέρας, ο κ. Μποζίνης μιλά για τη μετάβαση από τη στρατιωτική σύγκρουση στον παγκόσμιο υβριδικό πόλεμο.
Οι τρέχουσες εξελίξεις στον Περσικό Κόλπο είναι ήδη μέρος ενός εξελισσόμενου παγκόσμιου υβριδικού πολέμου, ο οποίος δεν περιορίζεται στα όπλα, αλλά εκτείνεται σε οικονομικό, ενεργειακό, εμπορικό, πληροφοριακό και ψυχολογικό επίπεδο - και θα αποτελεί μόνιμη συνθήκη, επισημαίνει. Στο πλαίσιο αυτό, εντάσσει τόσο τις συνομιλίες ΗΠΑ-Ιράν, όσο και τις πιέσεις που ασκούνται από πλευράς Τραμπ στο ιρανικό καθεστώς μέσω απειλών για πλήγματα σε ενεργειακές υποδομές, καθώς και την προοπτική χερσαίων επιχειρήσεων ειδικού σκοπού.
Αναδιάταξη συμμαχιών και ισορροπιών, νέες ενεργειακές διαδρομές και ενίσχυση διεθνών σχημάτων ασφάλειας για τον έλεγχο κρίσιμων θαλάσσιων διαύλων διαβλέπει ο επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας των Διεθνών Σχέσεων. Ειδικά όσον αφορά τα κράτη του Κόλπου, εκτιμά ότι θα κινηθούν προς μια στρατηγική απεξάρτησης από τα Στενά του Ορμούζ, επενδύοντας σε νέες ενεργειακές διαδρομές και ενισχύοντας την αμυντική τους ικανότητα. Παράλληλα, θα πιέσουν για μόνιμη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ και στενότερη συνεργασία και με άλλες δυνάμεις, προκειμένου να διασφαλίσουν την προστασία των υποδομών και των ενεργειακών ροών τους.
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Μποζίνη, τι «διαβάζετε» στο ξέσπασμα του Ντόναλντ Τραμπ κατά των Ευρωπαίων συμμάχων του ΝΑΤΟ, με αιχμή τη Βρετανία, αναφορικά με τα Στενά του Ορμούζ; Είτε μπορούν να προμηθευτούν πετρέλαιο από τις ΗΠΑ, είτε «να πάνε στα Στενά και να το πάρουν μόνοι τους», λέει ο Αμερικανός πρόεδρος στον ένα μήνα πολέμου και εν μέσω σύγχυσης για την εξέλιξή του
Πρόκειται για μία ισχυρή κλιμάκωση της τοποθέτησης του Ντόναλντ Τραμπ που έχει «ξεκινήσει» από το ρωσο-ουκρανικό και ουσιαστικά εκφράζεται από την πρώτη στιγμή της δεύτερης προεδρικής θητείας του. Δηλαδή, βλέπουμε μία κλιμάκωση που αφορά το κατά πόσο οι χώρες του ΝΑΤΟ στρατηγικά συμπλέουν με τις ΗΠΑ ή, αντίθετα, λειτουργεί η καθεμία ανεξάρτητα, α λα καρτ, με δική της ατζέντα για τους στρατηγικούς στόχους.
Στην προκειμένη περίπτωση, ο Τραμπ «φωτογραφίζει» κυρίως το Ηνωμένο Βασίλειο και τον Κιρ Στάρμερ διότι ο Βρετανός πρωθυπουργός και καθυστέρησε να προστατεύσει τις βρετανικές βάσεις, αλλά πολύ περισσότερο είναι εκτεθειμένος στα μάτια του Ντόναλντ Τραμπ καθότι ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δηλώσει επανειλημμένως ότι η Βρετανία είναι ο διαχρονικός σύμμαχος των ΗΠΑ και εν τέλει εκείνη δεν έχει παρουσία στα Στενά του Ορμούζ.
Ο Τραμπ συνεχίζει την ίδια επιθετική στρατηγική απέναντι στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τους Ευρωπαίους συμμάχους του ΝΑΤΟ, ειδικά απέναντι στο Ηνωμένο Βασίλειο, λέγοντας ότι εάν θέλετε τελικά να πάρετε πετρέλαιο, από τη στιγμή που δεν είστε παρόντες στις επιχειρήσεις των ΗΠΑ ως σύμμαχοι του ΝΑΤΟ, είτε θα αγοράσετε από εμάς -άρα στην ουσία δεν θα πάρετε τίποτα δωρεάν- είτε ελάτε μόνοι σας. Δηλαδή, στην ουσία λέει: 'ελάτε να πολεμήσετε κι εσείς, να πάρετε μέρος στην όποια επιχείρηση, προκειμένου να μπορέσετε κι εσείς να έχετε ίδιες απαιτήσεις από αυτές που έχω κι εγώ'.
Δεν είναι τυχαία ρητορική. Και δεν είναι κάτι που συναντάμε για πρώτη φορά στην ατζέντα του Ντόναλντ Τραμπ. Είναι κατηγορηματικός. Η σχετική ρητορική ξεκίνησε ήδη από τον πόλεμο στην Ουκρανία, όπου κατηγορούσε την Ευρωπαϊκή Ένωση και τα κράτη-μέλη της ότι περιμένουν πάντοτε από τις ΗΠΑ να δώσουν λύσεις στα προβλήματά τους. Και το πιο σημαντικό είναι ότι κατηγορεί σταθερά την Ευρωπαϊκή Ένωση ότι βασίζεται διαρκώς στις ΗΠΑ για τις αμυντικές δαπάνες -όπλα, επιχειρήσεις, στρατιωτική παρουσία- αντί να αυξήσει τους δικούς της αμυντικούς προϋπολογισμούς, κάτι που κανείς δεν θέλει να πράξει.
Ο αντίλογος είναι ότι αυτός είναι ένας πόλεμος για τον οποίο ούτε ρωτήθηκε, ούτε ενημερώθηκε η Ευρώπη, ούτε και εμπίπτει στην αποστολή του ΝΑΤΟ υπό την έννοια ότι οι ΗΠΑ βρέθηκαν σε άμεσο κίνδυνο και έγινε επίκληση του Άρθρου 5 της συλλογικής άμυνας
Σωστά. Αλλά ο Τραμπ θεωρεί ότι, από τη στιγμή που υπάρχει η «ομπρέλα» του ΝΑΤΟ -και όταν αναφέρεται στο ΝΑΤΟ, ουσιαστικά εννοεί τις ΗΠΑ γιατί πολύ απλά μόνο η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ είναι αυτή που λειτουργεί ως ομπρέλα προστασίας-, δηλαδή από τη στιγμή που οι ΗΠΑ προστάτευαν και προστατεύουν την Ευρωπαϊκή Ένωση και τους εταίρους του ΝΑΤΟ, το ίδιο θα έπρεπε να κάνουν και εκείνοι - να συνδράμουν με έναν οποιονδήποτε τρόπο στις επιχειρήσεις.
Στο κάλεσμα του Ντόναλντ Τραμπ για τη συγκρότηση μίας διεθνούς συμμαχίας που θα επιβλέπει τα Στενά του Ορμούζ και θα μπορεί να τα διατηρεί ανοιχτά, ουδείς απάντησε σοβαρά και ουδείς δήλωσε παρών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν και παραμένει απούσα από τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, και αυτό είναι ένα ζήτημα που, υπογραμμίζω με έμφαση, μετά το τέλος του πολέμου θα τεθεί πολύ σοβαρά.
Δεν διατυπώνεται μεν για πρώτη φορά και είναι μάλλον αντίθετα πάγια ρητορική της πλευράς Τραμπ, αλλά πού παραπέμπει για τη συνέχεια -το μέλλον του ΝΑΤΟ και τη διατλαντική σχέση- η αναφορά του Αμερικανού προέδρου ότι οι ΗΠΑ «δεν θα βρίσκονται πια εκεί για να βοηθούν τους Ευρωπαίους, όπως και εκείνοι δεν βρίσκονταν εκεί για τις ΗΠΑ»;
Αυτό που πρέπει να σημειώσετε είναι ότι, όταν τελειώσει αυτός ο πόλεμος -με οποιονδήποτε τρόπο και αν τελειώσει- θα τεθούν υπό σοβαρή συζήτηση οι σχέσεις των Ηνωμένων Πολιτειών με το ΝΑΤΟ. Θα ανοίξει ένα νέο κεφάλαιο και θα επανακαθοριστούν από την αρχή θεμελιώδεις κανόνες.
Ποια η εκτίμησή σας για την έκβαση του πολέμου και πώς θα αποτυπώνατε τη μεγάλη εικόνα της σύγκρουσης όσον αφορά τη γεωπολιτική, την ενέργεια και την οικονομία;
Κατ’ εμέ, αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε ήδη σε μια διαδικασία που εξελίσσεται σε έναν παγκόσμιο υβριδικό πόλεμο - στην πραγματικότητα, ήδη βρισκόμαστε μέσα σε αυτόν. Όταν αναφερόμαστε σε παγκόσμιο υβριδικό πόλεμο, δεν εννοούμε υποχρεωτικά βομβαρδισμούς και καταστροφές. Μπορεί να εκδηλώνεται σε οικονομικό, ενεργειακό, πληροφοριακό και ψυχολογικό επίπεδο.
Αυτή τη στιγμή, ήδη εξελίσσεται ένας έντονος ψυχολογικός πόλεμος από την πλευρά των Ηνωμένων Πολιτειών στα πλαίσια των διαπραγματεύσεων με το Ιράν. Λένε ότι «κάνουμε διαπραγματεύσεις μέχρι τις 6 Απριλίου, αλλά αν δεν υπάρξει αποτέλεσμα, θα συνεχίσουμε τους βομβαρδισμούς». Και διαμηνύουν ότι αν κλείσουν τα Στενά, οι ΗΠΑ θα τα ανοίξουν, και αν δεν ανοίξουν, θα στοχεύσουν τη νήσο Χαργκ. Κατανοείτε, ότι όλα αυτά εντάσσονται στη λογική ενίσχυσης της διαπραγματευτικής θέσης κάθε πλευράς.
Όσον αφορά αυτή καθαυτή τη διαπραγμάτευση, το βασικό ερώτημα είναι ποιος διαπραγματεύεται και με ποιους όρους. Στο εσωτερικό του Ιράν υπάρχει ασάφεια: σε ένα κατακερματισμένο κράτος δεν είναι ξεκάθαρο αυτή τη στιγμή ποιος έχει τον έλεγχο -οι Φρουροί της Επανάστασης, ο υπουργός Εξωτερικών ή ο πρόεδρος- και εάν όλοι αυτοί μεταξύ τους βρίσκονται σε μία επικοινωνία ώστε να καταλήξουν σε ένα σωστό συμπέρασμα.
Από εκεί και πέρα, η στρατηγική του Ιράν δεν έχει αλλάξει - είναι ένας παγκόσμιος πληθωριστικός πόλεμος. Δηλαδή, το Ιράν προσπαθεί να αυξήσει το κόστος των επιπτώσεων του πολέμου σε παγκόσμιο ενεργειακό επίπεδο, ώστε να βρεθεί η διεθνής κοινότητα εν μέσω πληθωριστικών πιέσεων.
Σε καμία περίπτωση δεν ενστερνίζομαι απόψεις ότι το Ιράν δεν έχει αποδυναμωθεί και ότι οι κινήσεις του -ιδίως τα χτυπήματα σε χώρες του Κόλπου- δεν θα του γυρίσουν μπούμερανγκ. Κάποιοι βρίσκουν «έξυπνη» τη στρατηγική του Ιράν. Διαφωνώ κάθετα, και εξ αρχής έχω επισημάνει πως αυτή η στρατηγική του χάους δεν είναι αποδοτική. Το τέλος του πολέμου θα βρει ένα Ιράν αποδυναμωμένο στρατηγικά, στρατιωτικά και οικονομικά, και με τις χώρες της περιοχής απέναντί του. Πλέον βλέπουμε τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα να προειδοποιούν ότι θα χαρακτηρίσουν το Ιράν ως εχθρική χώρα και να δεσμεύουν ήδη περιουσιακά του στοιχεία.
Επανερχόμενος στην αρχή της τοποθέτησής μου, ακόμη και όταν σταματήσουν οι στρατηγικοί βομβαρδισμοί από τις Ηνωμένες Πολιτείες -αποσαφηνίζουμε όχι από το Ισραήλ, καθώς η περίπτωση είναι εντελώς διαφορετική- ο πόλεμος θα συνεχιστεί σε άλλα επίπεδα. Θα συνεχιστεί ο οικονομικός, εμπορικός, ενεργειακός, πληροφοριακός και ψυχολογικός πόλεμος, καθώς και οι κυβερνοεπιθέσεις - όλα αυτά στο πλαίσιο του παγκόσμιου ανταγωνισμού.
Είδαμε εν τέλει ότι οι βομβαρδισμοί δεν είχαν καθοριστικό αντίκτυπο στην αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν. Αντίθετα, μεγαλύτερη επίδραση είχαν οι ενεργειακές επιπτώσεις, τόσο στη Μέση Ανατολή όσο και διεθνώς. Άρα οδηγούμαστε σε μια άλλη μορφή πολέμου που δεν βασίζεται αποκλειστικά σε οπλικά συστήματα, αλλά κυρίως σε άλλες μορφές ισχύος, όπως η ενέργεια και η οικονομία, οι οποίες μπορούν να αλλάξουν τους παγκόσμιους συσχετισμούς ισχύος, με αντίκτυπο στα κράτη που μπορεί να εμπλέκονται σε αυτό τον πόλεμο και μη, όπως στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ποιοι είναι οι βασικοί δρώντες σε αυτόν τον παγκόσμιο υβριδικό πόλεμο;
Ο παγκόσμιος υβριδικός πόλεμος στον οποίο αναφέρομαι αφορά πρωτίστως κράτη, αλλά και μη κρατικές οντότητες. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι πολυεθνικές επιχειρήσεις, που αποτελούν ισχυρούς παράγοντες στην παγκόσμια οικονομία.
Επιπλέον, υπάρχουν και άλλοι παράγοντες, όπως η γεωπολιτική, η γεωφυσική και η κλιματική διάσταση, που μπορούν να επηρεάσουν την εξέλιξη του παγκόσμιου υβριδικού πολέμου. Ακριβώς επειδή έχει στη βάση του την παγκόσμια οικονομία, ο παγκόσμιος υβριδικός πόλεμος έχει πολλαπλασιαστικό χαρακτήρα. Για παράδειγμα, και μια φυσική καταστροφή μπορεί να ενισχύσει τις πιέσεις και τις επιπτώσεις του.
Πού στηρίζω τη θεωρία μου όσον αφορά τον παγκόσμιο υβριδικό πόλεμο: Ακόμη και αν αύριο ή στις 6 Απριλίου, που θέτει ως χρονικό ορίζοντα για συμφωνία ο Τραμπ, για τις Ηνωμένες Πολιτείες -όχι το Ισραήλ- τελειώσει ο πόλεμος, η 7η Απριλίου δεν θα σηματοδοτεί επιστροφή στην κανονικότητα. Θα χρειαστούν τουλάχιστον έξι μήνες για να επανέλθουν τα ενεργειακά αποθέματα και οι εξαγωγές της Μέσης Ανατολής σε προπολεμικά επίπεδα.
Αυτό είναι ίσως και το θετικό σενάριο μπροστά στον κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης;
Σε κάθε των περιπτώσεων στη Μέση Ανατολή, μετά το τέλος του πολέμου, θα υπάρξουν νέες ισορροπίες, νέες συμμαχίες και πιθανότατα αλλαγές στη στάση ορισμένων κρατών απέναντι στο Ιράν.
Περνώντας συγκεκριμένα στο κεφάλαιο Σαουδική Αραβία: Έχει επιδείξει αυτοσυγκράτηση, φέρεται όμως να δέχεται και πιέσεις για ενεργό εμπλοκή. Αν το Ιράν την οδηγήσει στα όριά της και απαντήσει, τι θα σήμαινε αυτό ως προς την εξέλιξη του πολέμου; Το βλέπετε ως υπαρκτό ενδεχόμενο; Και επίσης πως θα κινηθούν συνολικά τα κράτη του Κόλπου σε όλα τα επίπεδα, και πρωτίστως στο ενεργειακό, την επομένη του πολέμου;
Η εκτίμησή μου είναι ότι, γεωστρατηγικά, ακόμη και αν τελειώσει ο πόλεμος, η Σαουδική Αραβία, αλλά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, θα επιδιώξουν να απεξαρτηθούν από τα Στενά του Ορμούζ. Θεωρώ ότι θα υπάρξουν μεγάλες επενδύσεις, τόσο από τις ίδιες τις χώρες όσο και από τις Ηνωμένες Πολιτείες, προκειμένου να δημιουργηθούν νέοι δίοδο τροφοδότησης και εμπορίας πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Επιπλέον, εκτιμώ ότι από τη στιγμή που θα ορίσουν το Ιράν ως εχθρό, θα προχωρήσουν σε αγορά νέων στρατηγικών τεχνολογιών για να μειώσουν την ευαλωτότητά τους έναντι πιθανών επιθέσεων του Ιράν στο μέλλον, θα πιέσουν για μόνιμη και ενισχυμένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ σε βάσεις στην περιοχή, και θα προσπαθήσουν να επιλύσουν γεωστρατηγικά το ζήτημα των Στενών του Ορμούζ, όχι άμεσα άλλα έμμεσα, πιθανώς και διά της χρηματοδότησης κάποιας άλλης μορφής αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν, που θα είναι πιο φιλικά διακείμενο προς τις χώρες του Κόλπου και όχι τόσο «επαναστατικό» και εκδικητικό στο μέτρο που αφορά τις επιθέσεις. Διότι πίσω από αυτές τις επιθέσεις στα κράτη του Κόλπου βρίσκονται αμιγώς οι Φρουροί της Επανάστασης.
Συνεπώς, γεωστρατηγικά, γεωπολιτικά και ενεργειακά θα υπάρξουν νέες δίοδοι, δηλαδή τεράστιες επενδύσεις όσον αφορά την εμπορία και μεταφορά πετρελαίου, ανεξάρτητα από το Στενό του Ορμούζ.
Παράλληλα, θα στραφούν οι μοναρχίες του Κόλπου στην απόκτηση στρατηγικών τεχνολογιών προκειμένου να θωρακίσουν την άμυνα και την ασφάλειά τους. Θα υπάρξει στρατηγική παρουσία των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά και πιθανώς και άλλων δυνάμεων, ίσως και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, για την προστασία των ενεργειακών τους αποθεμάτων αποθέματα αλλά και της ίδιας της εθνικής τους ασφάλειας. Εξ ου και αναφέρω πως θα υπάρξουν αλλαγές στην περιοχή συνεπεία αυτής της στρατηγικής του χάους.
Στο έτερο ερώτημά σας, δεν βλέπω άμεση εμπλοκή της Σαουδικής Αραβίας. Θα είναι έμμεση εμπλοκή, δεδομένου ότι μπορεί να διευκολύνει τα αμερικανικά στρατεύματα προκειμένου ενδεχομένως να διεξάγουν μία χερσαία επιχείρηση ή, σε κάθε περίπτωση, να εξυπηρετήσουν τα στρατηγικά σχέδια των Ηνωμένων Πολιτειών.
Στη διαφοροποίηση ενεργειακών διαδρομών, προφανώς εντάσσετε και το project του Οικονομικού Διαδρόμου IMEC που έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την Ελλάδα;
Φυσικά, και τον IMEC, και τον αγωγό East-West, και όλους τους αγωγούς που ακόμη δεν υπάρχουν και θα δημιουργηθούν.
Σκιαγραφείτε την επόμενη ημέρα, ωστόσο άμεσα πώς εκτιμάτε ότι μπορεί να εξελιχθεί ο πόλεμος κ. Μποζίνη; Ποιες πιέσεις δέχεται ο Ντόναλντ Τραμπ, ποια η στρατηγική εξόδου και πόσο πιθανό κρίνετε να ακολουθήσουν χερσαίες επιχειρήσεις;
Στο άμεσο επίπεδο επέρχεται ο επονομαζόμενος ψυχολογικός πόλεμος. Από τη μία πλευρά υπάρχει το μήνυμα «θα πάμε σε συμφωνία» και «είναι εξαιρετική η νέα ηγεσία του Ιράν», και από την άλλη η απειλή ότι αν δεν υπάρξει συμφωνία, θα υπάρξουν πολύ χειρότερες επιπτώσεις και θα καταστραφούν όλες οι ενεργειακές υποδομές του Ιράν. Αυτός είναι ένας συνδυασμός στρατηγικού, πληροφοριακού και ψυχολογικού πολέμου, με στόχο να επιτευχθεί συμφωνία το συντομότερο δυνατό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να σταματήσουν τον πόλεμο· το Ισραήλ θα συνεχίσει τον πόλεμο μέχρι ένα σημείο στο οποίο θα μπορεί να αισθάνεται πιο ασφαλές απέναντι στο Ιράν, αλλά πολύ περισσότερο και απέναντι στη Χεζμπολάχ, η οποία χρηματοδοτείται επί δεκαετίες από το ιρανικό καθεστώς.
Ο ίδιος ο Ντοναλντ Τραμπ πιέζεται πολιτικά στο εσωτερικό των Ηνωμένων Πολιτειών να ολοκληρώσει γρήγορα τον πόλεμο, αλλά για λόγους ισχύος πρέπει να δείξει ότι οι ΗΠΑ πέτυχαν τους στόχους τους. Χθες, υπήρξαν αναφορές για πλήγματα από στρατηγικά βομβαρδιστικά στις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ισφαχάν. Μπορεί τελικά ο Τραμπ να πει ότι καταστράφηκε ένα πολύ μεγάλο μέρος των πυρηνικών δυνατοτήτων του Ιράν, οδήγησαν οι ΗΠΑ το καθεστώς δέκα χρόνια πίσω σε επίπεδο εξοπλισμού και παραγωγής drones και βαλλιστικών πυραύλων, και τώρα μπορεί να υπογραφεί μία συμφωνία ώστε να υπάρξει μία ισορροπία στην περιοχή.
Αν αυτή η διαδικασία δεν ευοδωθεί και λήξει το τελεσίγραφο, από εκεί και πέρα μπορούμε να συζητήσουμε περί χερσαίων επιχειρήσεων.
Δεν θα μπορούσε να πάρει και μία ακόμη παράταση το τελεσίγραφο;
Ενδέχεται, αλλά θα σας πω το εξής: Εάν δει ο Τραμπ ότι η διαπραγμάτευση εκ μέρους του Ιράν είναι σκληρή, θα μπορούσε να κάνει αυτό που έκανε και στην αρχή του πολέμου - κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων πραγματοποίησε προληπτική επίθεση. Εδώ, πρέπει να σημειώσουμε ότι εάν αποφασιστεί εμπλοκή χερσαίων δυνάμεων, δεν μιλάμε προφανώς για την ενδοχώρα, αλλα για επιχειρήσεις σε νησιά στρατηγικής σημασίας για τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ καθώς και το νησί Χαργκ, ώστε να αποδυναμωθεί πλήρως η δυνατότητα εξαγωγής πετρελαίου από το Ιράν - άρα και να σφίξει ακόμη περισσότερο ο κλοιός γύρω από το καθεστώς.
Να γνωρίζουμε όμως και το εξής: Εάν τελικά πραγματοποιηθούν χερσαίες επιχειρήσεις, και παρότι υπάρχει υψηλό ρίσκο απωλειών για τις αμερικανικές δυνάμεις, οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν μακροχρόνια στρατιωτική παρουσία και στο Χαργκ και στα νησιά γύρω από το Ορμούζ, και νομίζω ότι το Ιράν το γνωρίζει αυτό και δεν θα το ήθελε. Δηλαδή, οι ΗΠΑ θα κινηθούν με χερσαία επιχείρηση προκειμένου να υπάρχει αυτό που θα έλεγα «συνδιακυβέρνηση» των εξαγωγών του Ιράν και προστασία του Περσικού Κόλπου.
Παρατεταμένη στρατιωτική παρουσία δεν θα ήθελαν όμως ούτε οι Αμερικανοί πολίτες, ούτε και τη διεξαγωγή χερσαίων επιχειρήσεων σε κάθε περίπτωση. Δεν το συνυπολογίζει αυτό ο Ντόναλντ Τραμπ και δη σε έτος ενδιάμεσων εκλογών;
Σαφώς οι επιχειρήσεις δεν στερούνται κινδύνων. Όμως δεν μιλάμε για Ιράκ ή Αφγανιστάν. Με την παρατεταμένη παρουσία οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ελέγχουν ενεργειακές ροές -που αντιστοιχούν σε περίπου 28% του παγκόσμιου πετρελαίου- και αυτό είναι στρατηγικά κρίσιμο και εξηγεί γιατί, παρά τους κινδύνους, μπορεί να επιλεγεί μια τέτοια κατεύθυνση. Ας μην ξεχνάμε επίσης ότι ο Ντόναλντ Τραμπ δεν είναι πρώτα πολιτικός, αλλά επιχειρηματίας.
Αν υπογραφεί τελικά μία συμφωνία, τι αλλαγές βλέπετε σε επίπεδο συμμαχιών;
Θεωρώ, ότι αν υπογραφεί κανονικά μία συμφωνία, θα δημιουργηθεί μια νέα συμμαχία τόσο με ευρωπαϊκά κράτη όσο και με κράτη της περιοχής, όπως το Πακιστάν και η Αίγυπτος, η οποία και έχει πληγεί, όπως φυσικά και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία, σε επίπεδο ενεργειακό, τουριστικό, οικονομικό και εμπορικό.
Από εκεί και πέρα, θεωρώ ότι θα διαμορφωθεί μία διεθνής συμμαχία, η οποία δεν θα μπορεί να ελέγχει αποκλειστικά τα Στενά του Ορμούζ, αλλά θα λειτουργεί ως μηχανισμός ισορροπίας, εξ ου και ο Ντόναλντ Τραμπ «φωνάζει» εναντίον του ΝΑΤΟ. Ζητήθηκε, αλλά δεν είχαν οι ΗΠΑ κάποια περαιτέρω συνδρομή εκτός από ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο εκ μέρους της Βρετανίας. Πέραν της επιχείρησης ΑΣΠΙΔΕΣ της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στην οποία συμμετέχει και η Ελλάδα, για τη διασφάλιση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα, θεωρώ ότι ο Ντόναλντ Τραμπ θα συγκροτήσει μία μικρή συμμαχία προκειμένου να μπορέσει να ελέγχει τα Στενά του Ορμούζ. Αυτός είναι ο βασικός σκοπός.
Είχε προηγηθεί των χθεσινών δηλώσεων Τραμπ δημοσίευμα της Wall Street Journal, σύμφωνα με το οποίο συνεργάτες του Αμερικανού προέδρου ανέφεραν ότι είναι διατεθειμένος να βάλει τέλος στον πόλεμο ακόμη και με τα Στενά του Ορμούζ πρακτικά κλειστά. Τι θα λέγατε;
Στην πολιτική, πολλά λέγονται και λίγα γίνονται - και πολλά γίνονται χωρίς να λέγονται.
Αυτή τη στιγμή, σε επίπεδο διαπραγματεύσεων, βρισκόμαστε σε ένα περιβάλλον όπου συνυπάρχουν πολλαπλές πιέσεις: ο ψυχολογικός πόλεμος, η πίεση από το Ισραήλ, η πίεση της διεθνούς κοινότητας, αλλά και η πίεση που αφορά την επόμενη μέρα του Ιράν, καθώς δεδομένου του πολέμου και του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ αντιμετωπίζει και το ίδιο τεράστια προβλήματα.
Το Ιράν μπορεί να συνεχίζει κάποιες εξαγωγές, αλλά δεν διαθέτει τη χρηματοοικονομική ροή που απαιτείται για να στηρίξει πλήρως τη λειτουργία του κράτους, ακόμη και να καταβάλει τους μισθούς των Φρουρών της Επανάστασης. Τα οικονομικά προβλήματα είναι τεράστια στο εσωτερικό της χώρας. Εξ ου και η δήλωση του Ισραηλινού πρωθυπουργού, Μπενιαμίν Νετανιάχου, ότι το καθεστώς θα πέσει από «μέσα». Και οι ίδιοι οι πολίτες περιμένουν για να εξεγερθούν. Όλα αυτά αποτελούν ζητήματα που μπαίνουν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων και από τη μία και από την άλλη πλευρά.
Οι διαπραγματεύσεις, βεβαίως, εμπεριέχουν το στοιχείο της υποχωρήσεων και από τις δύο πλευρές. Για το ιρανικό καθεστώς, η νίκη θα είναι η επιβίωσή του χωρίς να έχει καταστραφεί η χώρα. Από την άλλη, οι Ηνωμένες Πολιτείες θέλουν να διακηρύξουν ενώπιον της διεθνούς κοινότητας ότι ως η υπερισχύουσα δύναμη παγκοσμίως δεν επέτρεψε στους «τρελούς», όπως δημόσια τους χαρακτήρισαν, της Ισλαμικής Δημοκρατίας να αποκτήσουν πυρηνικά όπλα.
* Ο Δρ. Αθανάσιος Η. Μποζίνης είναι διεθνολόγος-οικονομολόγος, Επίκουρος Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας των Διεθνών Σχέσεων στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας και εξειδικευμένος σε θέματα Ψηφιακών Διεθνών Σχέσεων και Παγκόσμιας Ασφάλειας-Υβριδικών Απειλών
