Η αγάπη τα πάντα νικά. Όπως στην πεντάμορφη και το τέρας, σε αυτό το παραμύθι, που μια ερμηνεία του θέλει τη Μπελ να εξανθρωπίζει το «τέρας», τον άνδρα που αγαπά. Κι εκείνος αφήνεται και αλλάζει, διότι είναι βαθιά τα συναισθήματα του για την πεντάμορφη. Η ρομαντική αγάπη, ο ρομαντικός έρωτας, υποτιμημένος παράγοντας της ισότητας των δύο φύλων, παραμένει μια από τις ελάχιστες δυνάμεις που μπορούν να μεταμορφώσουν. Αυτό έδειξε έρευνα, σε μια περίοδο όπου η τοξική «ανδρόσφαιρα» διολισθαίνει σε ακραία καλλιέργεια μίσους και απαξίωσης της γυναίκας. Το ρομάντζο είναι το αντίδοτο σε αυτό το δηλητήριο και μπορεί να καλλιεργήσει μια ουσιαστική ηθική αμοιβαίας φροντίδας και σεβασμού. Κι όμως η ρομαντική αγάπη παρουσιάζεται με το σταγονόμετρο σε σίριαλ και κινηματογράφο, τώρα πια. Καταγράφει άνοδο, ωστόσο, στη ρομαντική μυθιστοριογραφία.
Στον εκδοτικό χώρο, το ρομαντικό μυθιστόρημα είναι μακράν η πιο εμπορική κατηγορία λογοτεχνίας, με περίπου 51 εκατομμύρια πωλήσεις, στις ΗΠΑ, μέσα σε ένα χρόνο από το 2024 έως το 2025. Αύξηση 24% σε σχέση με την προηγούμενη χρονιά. Στον κινηματογράφο και την τηλεόραση, όμως; Το 2000, περίπου το ένα τρίτο των ταινιών είχε ρομαντικό χαρακτήρα, ήταν ρομαντικές κωμωδίες (rom com). Έως το 2024, λιγότερο από το 10% ανήκε σε αυτή την κατηγορία. Το σεξουαλικό περιεχόμενο στις δημοφιλείς ταινίες μειώθηκε επίσης κατά σχεδόν 40% την ίδια περίοδο, πιθανότατα επειδή έγινε ευρέως διαθέσιμο στο διαδίκτυο σε πολύ πιο ρητές μορφές.
Σε ένα επεισόδιο του podcast «Armchair Expert» η ηθοποιός και παραγωγός Ρις Γουίδερσπουν διατύπωσε την άποψη ότι η μείωση των ρομαντικών κομεντί έχει στερήσει από δύο γενιές παραδείγματα «σχέσεων και ρομαντικών δυναμικών», εκείνα τα πρότυπα και τις αφηγηματικές «οδηγίες» που μας δείχνουν πώς να σχετιζόμαστε μεταξύ μας. Συχνά, οι ρομαντικές κομεντί βασίζονται σε στερεότυπα και φόρμες και καλλιεργούν μη ρεαλιστικές προσδοκίες για την αγάπη. Ωστόσο, η απουσία τους άφησε ένα κενό που καλύφθηκε από πολύ πιο ακραίες εικόνες. Στη διαδικασία αυτή, έχουμε χάσει «τη δυνατότητα ενός ερωτικού υλικού που να γιορτάζει την απόλαυση χωρίς βλάβη», όπως γράφει η καθηγήτρια Νομικής Κλερ ΜακΓκλιν στο επερχόμενο βιβλίο της «Exposed».
Είναι προφανές ότι χρειαζόμαστε περισσότερο ρομαντισμό στην ποπ κουλτούρα, αναφέρει το Τhe Atlantic. Περισσότερες απεικονίσεις τρυφερής σεξουαλικής οικειότητας, αγάπης, σχέσεων, που θεμελιώνονται στην αμοιβαία φροντίδα και στο συναίσθημα. Ευτυχώς, εξακολουθούμε να αγαπάμε την αγάπη. Ακόμη πιο ουσιαστικά, όμως, λαχταρούμε ιστορίες στις οποίες οι άνθρωποι συνδέονται βαθιά και μεταμορφώνονται μέσα από αυτή τη σύνδεση, έργα που κανονικοποιούν και υπερασπίζονται το να νοιαζόμαστε για τους άλλους όσο ή και περισσότερο απ’ ό,τι για τον εαυτό μας. Τα chatbots Τεχνητής Νοημοσύνης πλησιάζουν απειλητικά.
Η λεγόμενη «ανδρόσφαιρα», «manosphere», διολισθαίνει, σχεδόν καρικατουρίστικα-και επικερδώς-σε μια ακραία καλλιέργεια μίσους. «Αυτό εδώ είναι το πλυντήριο πιάτων μου», λέει ο ινφλουένσερ HSTikkyTokky, δείχνοντας τη γυναίκα που τον συνοδεύει, στο νέο ντοκιμαντέρ του Λούις Θερό (ξάδελφος του ηθοποιού Τζάστιν Θερό) στο Netflix για τη «ανδρόσφαιρα». «Οι γυναίκες είναι φτιαγμένες για να τις γ…», δήλωσε ο streamer Nick Fuentes στην διαδικτυακή του εκπομπή τον περασμένο μήνα. Μήπως ο λόγος που τόσες πολλές γυναίκες είναι σήμερα παθιασμένες με το ρομάντζο ως είδος είναι ότι διαισθάνονται πως χωρίς αυτό οι ανθρώπινες σχέσεις δεν θα είναι ανθρώπινες και αμοιβαίες; Ίσως για αυτό, σειρές όπως το «Heated Rivalry», με την ισότιμη σχέση μεταξύ δυο παικτών του χόκεϊ, έχει φανατικό, πολυπληθές γυναικείο κοινό, που αποθέωσε τον έρωτα μεταξύ Ίλια και Σέιν.
Στο άρθρο της «Romantic Love Is an Under-Rated Driver of Gender Equality», η Άλις Έβανς, Επισκέπτρια Αναπληρώτρια Καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο Στάνφορντ, υποστηρίζει ότι, όταν η αγάπη είναι αμοιβαία και ισότιμη, μπορεί να μετατραπεί σε ένα ισχυρό εργαλείο υπονόμευσης της πατριαρχικής κυριαρχίας. Σε κοινωνίες δομημένες γύρω από την ανδρική εξουσία, σημειώνει, η ρομαντική αγάπη προσφέρει έναν σπάνιο χώρο όπου η αυτονομία των γυναικών μπορεί να αντισταθεί στην ανδρική ισχύ, μέσα από την κοινή ευθύνη και τον αυθεντικό σεβασμό.
Αντλώντας από ιστορικά παραδείγματα, όπως ο Αντουάν Λαβουαζιέ πατέρας της σύγχρονης χημείας και η σύζυγός του Μαρί-Αν Λαβουαζιέ, η Έβανς δείχνει ότι οι σχέσεις που βασίζονται στη συνεργασία και όχι στην ιεραρχία μπορούν να ανατρέψουν τα παραδοσιακά έμφυλα πρότυπα.
Μεγαλωμένοι με μηνύματα της τραπ, αποσπάσματα τοξικότητας και μίσους από ινφλουένσερς, όπως οι αδελφοί Τέιτ, αλλά και σκληρή πορνογραφία, ένα μεγάλο ποσοστό νεαρών ανδρών εμφανίζεται λιγότερο προοδευτικό από τους πατεράδες του και τους παππούδες του σε ζητήματα ισότητας των φύλων.
Οι μπουμερίστικες συμπεριφορές ήταν πιο προοδευτικές, δηλωτικές αλληλοσεβασμού. Το 44% των ανδρών της Γενιάς Z (γεννημένοι από το 1997 έως το 2012) δηλώνει ότι δεν είχε καμία ρομαντική σχέση στην εφηβεία του, ενώ αντίστοιχο ποσοστό θεωρεί απίθανο να παντρευτεί ποτέ. Και όλα αυτά όταν πλασάρονται οι «σύντροφοι» τεχνητής νοημοσύνης. Τα δεδομένα, ωστόσο, παραμένουν σαφή. Οι παντρεμένοι άνδρες είναι πιο υγιείς, πιο ευτυχισμένοι και ζουν περισσότερο από τους ανύπαντρους.
Μια πρόσφατη έρευνα του King's College London και της Ipsos έδειξε ότι σχεδόν το ένα τρίτο των ανδρών της Γενιάς Z πιστεύει πως οι γυναίκες πρέπει πάντα να υπακούν στον σύζυγό τους-άποψη με την οποία συμφωνεί μόλις το 13% των ανδρών της γενιάς των Baby Boomers (γεννημένοι από το 1946 έως το 1964).
Αν και η ρομαντική αγάπη από μόνη της δεν μπορεί να καταλύσει την πατριαρχία, η Δρ. Έβανς επιμένει ότι αποτελεί έναν κρίσιμο μοχλό για τη μετατόπιση των ισορροπιών δύναμης μέσα στις οικείες σχέσεις. Ασκεί κριτική σε πολιτισμικούς κανόνες-από την υιική ευσέβεια έως βαθιά ριζωμένες κοινωνικές προσδοκίες-που εξακολουθούν να περιορίζουν την ελευθερία των γυναικών και να συγκρούονται με μια ισότιμη αντίληψη της αγάπης. Η αγάπη, καταλήγει, δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως απλό συναίσθημα, αλλά ως μια επαναστατική πρακτική, που απαιτεί και από τους δύο συντρόφους να αμφισβητούν καταπιεστικούς κανόνες και να καλλιεργούν γνήσια φροντίδα και ισότητα στην καθημερινή ζωή.
Ακολουθώντας το σκεπτικό της Άλις Έβανς οι γυναίκες έχουν ανάγκη από ρομαντικά ιδεώδη που να επιβεβαιώνουν τι είναι δυνατό. Οι άνδρες έχουν ανάγκη από την υπενθύμιση ότι οι γυναίκες είναι πλήρως ανθρώπινες, άξιες αγάπης και σεβασμού. Η ρομαντική αγάπη, στην καλύτερη εκδοχή της, μπορεί να «λειτουργήσει ως πεδίο αντίστασης», όπως υποστήριξαν πρόσφατα, παρουσιάζοντας αποτελέσματα έρευνας, οι Μαρία Βέμρελ και Εβελίνα Γιοχάνσον- Βίλεν στο περιοδικό «Jacobin».
Η ρομαντική αγάπη, σύμφωνα με τις Βέμρελ και Βίλεν, έχει τη δυνατότητα να διαρρήξει παγιωμένους ανδρικούς ομοκοινωνικούς δεσμούς, να αμφισβητήσει άκαμπτους έμφυλους ρόλους και να καλλιεργήσει μια ουσιαστική ηθική αμοιβαίας φροντίδας. Το διακύβευμα γύρω από την αγάπη δεν ήταν ποτέ υψηλότερο όπως και η ανάγκη επαναδιαπραγμάτευσης του τρόπου με τον οποίο άνδρες και γυναίκες κατοικούν τους έμφυλους ρόλους στη σημερινή κοινωνία.
Αξέχαστο ζευγάρι, σύμβολο ρομαντικής αγάπης, αποτέλεσαν η Κίρα Νάιτλι και ο Μάθιου Μακφέιντεν στην κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος «Περηφάνια και Προκατάληψη» της Τζέιν Όστεν. Έρωτας διαχρονικός, περήφανος και ακαταμάχητος…
