Μια διεθνής αρχαιολογική αποστολή, υπό την αιγίδα του αιγυπτιακού Υπουργείου Τουρισμού και Αρχαιοτήτων και του Πανεπιστημίου του Tübingen της Γερμανίας, ανακοίνωσε πρόσφατα την ανάκτηση περισσότερων από 43.000 οστράκων —θραυσμάτων αγγείων και νιφάδων ασβεστόλιθου που χρησιμοποιούνταν ως πρόχειρο μέσο γραφής— στον αρχαιολογικό χώρο της Αθρίβιδος.
Η ανακάλυψη αυτή, η οποία κορυφώθηκε την περίοδο μεταξύ 2005 και 2026, προσφέρει μια σπάνια και «αφιλτράριστη» ματιά στην κοινωνική ιστορία της περιοχής, μακριά από τη μεγαλοπρέπεια των βασιλικών μνημείων.
Η «γραφική ύλη» του λαού
Σε μια εποχή όπου ο πάπυρος αποτελούσε ακριβή πολυτέλεια, οι κάτοικοι της Αθρίβιδος στράφηκαν στα όστρακα. Όπως εξηγεί ο καθηγητής Christian Leitz, επικεφαλής της αποστολής, τα ευρήματα αυτά αποτελούν μια «αστείρευτη πηγή για τη συνολική κοινωνική ιστορία».
«Τα περιεχόμενα μας δίνουν άμεση πρόσβαση στις ζωές των ανθρώπων. Δεν πρόκειται για επίσημα κρατικά αρχεία, αλλά για την ίδια την καθημερινότητα που καταγράφεται πάνω σε πηλό», σημειώνει ο Leitz.
Ένα πολυπολιτισμικό ψηφιδωτό
Η χρονική και γλωσσική εμβέλεια των ευρημάτων είναι εντυπωσιακή, καθώς είναι από την Πτολεμαϊκή περίοδο (332–30 π.Χ.) έως και τον 11ο αιώνα μ.Χ., ενώ η πλειονότητα των κειμένων είναι στη Δημώδη γραφή (διοικητική γραφή της εποχής), ωστόσο εντοπίστηκαν πολυάριθμες επιγραφές στα Ελληνικά, καθώς και σπανιότερα δείγματα ιερογλυφικών, κοπτικών και αραβικών.
Τα όστρακα αποκαλύπτουν μια κοινωνία με υψηλό επίπεδο οργάνωσης και γραμματισμού και ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζουν σχολικές ασκήσεις με επαναλαμβανόμενα γράμματα και κείμενα, φορολογικοί κατάλογοι και αποδείξεις παραλαβής προϊόντων και οικονομικές σημειώσεις, αλλα και πιστοποιητικά ιερέων που βεβαίωναν την καταλληλότητα των ζώων για θυσία, καθώς και αποσπάσματα θρησκευτικών ύμνων.
Η ανασκαφή κοντά στον Ναό του Πτολεμαίου ΙΒ' το 2018 υπήρξε σημείο καμπής, καθώς η ανακάλυψη μιας τεράστιας απόθεσης κεραμικής οδήγησε στον εντοπισμό 40.000 θραυσμάτων σε σύντομο χρονικό διάστημα.
Η ομάδα εργάζεται πλέον πυρετωδώς για την πλήρη 3D ψηφιοποίηση και την ερμηνεία κάθε κομματιού, μια διαδικασία απαραίτητη για τη διάσωση των πληροφοριών πριν η φθορά του χρόνου αλλοιώσει το μελάνι. «Περιμένουμε να βρούμε πολλά περισσότερα», καταλήγει ο Leitz, υπενθυμίζοντας πως η Αθρίβις δεν έχει πει ακόμα την τελευταία της λέξη.
