Κάλλιον το προλαμβάνειν.
Αυτή η ρήση του Ιπποκράτη μου ήλθε στο μυαλό στο άκουσμα της δεύτερης δικογραφίας για τον ΟΠΕΚΕΠΕ.
Φυσικά, ο πατέρας της ιατρικής αναφερόταν σε ασθένειες. Υπάρχει όμως μια γενικότερη εφαρμογή της ρήσης, σε κάθε μορφή και έκφανση της κοινωνικής πραγματικότητας.
Στην ουσία της υπόθεσης δεν θα μπω. Εκτός του ότι δεν έχουμε όλα τα δεδομένα, υπάρχουν αρμοδιότεροι εμού για να αναλύσουν το θέμα.
Θα πω μόνο το εξής: δεν εκτιμώ πως η κυβέρνηση – πέρα από μια αρχική περίοδο αναταραχής – θα αντιμετωπίσει ουσιαστικό πρόβλημα. Σε αντίθεση με τις καφενειακού τύπου προσεγγίσεις που παγίως επικρατούν, οι κυβερνήσεις σχεδόν ποτέ δεν πέφτουν από σκάνδαλα – πέφτουν από την εμφάνιση πειστικής και αξιόπιστης εναλλακτικής πρότασης διακυβέρνησης. Και τέτοιος πόλος, μέχρι στιγμής, δεν υπάρχει.
Ας επιστρέψουμε όμως στο ρητό και στην εφαρμογή του στην πολιτική.
Στις ΗΠΑ υπάρχει μια πρακτική στη δημόσια πολιτική που μου κέντρισε το ενδιαφέρον ήδη από το 1996, όταν πρωτοπήγα για σπουδές στη Νέα Υόρκη. Θυμάμαι ακόμη την εντύπωση που μου έκανε αυτό που εκεί αποκαλούν vetting.
Τι είναι αυτό το – φαινομενικά παράξενο αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικό – σύστημα που απασχολεί κάθε πολιτικό που επιθυμεί να θέσει υποψηφιότητα για δημόσιο αξίωμα; Από δήμαρχος μέχρι Πρόεδρος;
Είναι μια διαδικασία εξονυχιστικού ελέγχου του παρελθόντος κάθε υποψήφιου, από μια ομάδα ερευνητών που συστήνεται αποκλειστικά για αυτόν τον σκοπό.
Περιλαμβάνει ελέγχους οικονομικής κατάστασης, ποινικού μητρώου, δηλώσεων και αναρτήσεων στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ασυμβίβαστα, ακόμη και ζητήματα υγείας που ενδέχεται να επηρεάσουν την άσκηση των καθηκόντων.
Οι έλεγχοι φτάνουν μέχρι συγγενείς πρώτου βαθμού, δραστηριότητες της εφηβικής ηλικίας, καταγγελίες – ακόμη και όσες δεν ευδοκίμησαν – προβλήματα σε επαγγελματικούς ή εκπαιδευτικούς χώρους, επαναλαμβανόμενα μοτίβα αντικοινωνικής συμπεριφοράς.
Η λίστα είναι πρακτικά ανεξάντλητη.
Οτιδήποτε μπορεί να αποτελέσει «σκελετό στην ντουλάπα» διερευνάται και αξιολογείται. Στη συνέχεια εκτιμάται αν ο υποψήφιος μπορεί να σταθεί πολιτικά και αν υπάρχει επαρκής δυνατότητα υπεράσπισης σε περίπτωση που κάτι αποκαλυφθεί.
Στην Ελλάδα, βέβαια, όπου εξακολουθούμε να κουβαλάμε αγκυλώσεις του παρελθόντος, μια τέτοια πρακτική εύκολα θα χαρακτηριζόταν «φακέλωμα» και θα απορριπτόταν.
Ας αναρωτηθούμε όμως: από πόσους μπελάδες θα μπορούσε να έχει γλιτώσει το πολιτικό σύστημα και τις ηγεσίες του μια τέτοια διαδικασία;
Πόσο θα μπορούσε να συμβάλει στην κοινωνική λογοδοσία (accountability) και στη διαφάνεια του δημόσιου βίου;
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: πρακτικές όπως το vetting δεν θεραπεύουν τα σκάνδαλα - τα αποτρέπουν πριν υπάρξουν.
Η ενδελεχής αναζήτηση προβληματικών πτυχών στη ζωή ενός υποψηφίου θεωρείται στις ΗΠΑ ορθή πρακτική. Αποτρέπει την είσοδο στην πολιτική ανθρώπων που δεν έχουν κλείσει τους λογαριασμούς τους με το παρελθόν και ενδέχεται να εξελιχθούν σε πηγή προβλημάτων - τόσο για την παράταξή τους όσο και για τη χώρα.
Αυτό το ιδιότυπο «ξεσκόνισμα» της προσωπικής και δημόσιας ζωής κάθε υποψηφίου αποτελεί αυτονόητο τίμημα για όποιον φιλοδοξεί να αναλάβει δημόσια θέση.
Μια αναγκαία δοκιμασία, στην οποία όσοι επιδιώκουν την εξουσία υποβάλλουν οι ίδιοι τον εαυτό τους, προκειμένου να εισέλθουν στον πολιτικό βίο με μεγαλύτερη διαφάνεια και λιγότερες σκιές.
Υπό αυτή την έννοια, το vetting δεν είναι υπερβολή. Είναι υπηρεσία προς τη δημοκρατία.
Κάλλιον το προλαμβάνειν, λοιπόν.
Το είπαμε πρώτοι ως κοινωνία. Το πρόβλημα δεν είναι ότι δεν ξέρουμε - είναι ότι δεν εφαρμόζουμε όσα ήδη ξέρουμε.
*Ο Κωνσταντίνος Δούβλης είναι εγκληματολόγος, διδάκτωρ κοινωνιολογίας της αστυνόμευσης.
