Υπάρχει μια λέξη που χρησιμοποιεί η αγγλική πολιτική φιλοσοφία για να περιγράψει τον πολιτικό που επιλέγει το θέαμα έναντι της ουσίας: grandstander. Δεν έχουμε καλή μετάφραση στα ελληνικά. Μετά από χθες, ίσως την έχουμε.
Αφορμή ένα κουτί κρακεράκια. Αποτέλεσμα: διακοπή της Ολομέλειας, βίντεο στο TikTok, σύγκριση αντιπροέδρου της Βουλής με τον Χίτλερ, και η ελληνική κοινοβουλευτική συνεδρίαση να μεταδίδεται ως reality show με εκατοντάδες χιλιάδες views.
Δεν με ενδιαφέρει ποια/ποιος «έχει δίκιο» στη συγκεκριμένη κόντρα. Αυτό είναι ακριβώς το πρόβλημα: η συζήτηση για τη διαμάχη έχει εκτοπίσει πλήρως τη συζήτηση για ό,τι συζητούσε η Βουλή εκείνη τη στιγμή.
Το πολιτικό λάθος δεν είναι τακτικό. Είναι συνταγματικό
Ο κοινοβουλευτισμός, ως σύστημα, στηρίζεται σε μια θεμελιώδη σύμβαση: η αίθουσα της Ολομέλειας είναι χώρος εντολοδόχων του λαού που ανταλλάσσουν επιχειρήματα, υποβάλλουν ερωτήσεις, ελέγχουν εξουσία. Δεν είναι σκηνή. Δεν είναι στούντιο. Δεν είναι πηγή περιεχομένου για αλγόριθμους.
Όταν ένας βουλευτής / μια βουλεύτρια - ή πρόεδρος κόμματος - χρησιμοποιεί το κινητό του για να τραβάει βίντεο αντιπάλου εν ώρα συνεδρίασης και το ανεβάζει στο TikTok με λεζάντα «θαυμάστε τους», δεν κάνει πολιτική. Κάνει content. Και αυτή η διαφορά δεν είναι αισθητική - είναι ουσιαστική.
Ο μανικετοκουμπόφορος και το πρόβλημα της φόρμας
Υπάρχει μια παλιά κατηγορία στον ελληνικό δημόσιο βίο: ο «μανικετοκουμπόφορος» πολιτικός, που νοιάζεται για την εμφάνιση, τη γραβάτα, τον τίτλο - όχι για την ουσία. Η κα Κωνσταντοπούλου αντιστρέφει αυτή τη λογική, αλλά καταλήγει στο ίδιο αποτέλεσμα. Αντί για μανικετόκουμπα, χρησιμοποιεί περφόρμανς αντίστασης. Αντί για επίπλαστη αξιοπρέπεια, χρησιμοποιεί επίπλαστη αγανάκτηση. Και στις δύο περιπτώσεις, η φόρμα καταπίνει την ουσία.
Το TikTok video με τον κ. Γεωργιάδη να τρώει κρακεράκια δεν αποκαλύπτει τίποτε πολιτικά χρήσιμο. Δεν καταγγέλλει παράνομη πράξη. Δεν φωτίζει κατάχρηση. Απλώς γελοιοποιεί - και η γελοιοποίηση εντός αίθουσας βουλής, όταν γίνεται συνειδητή στρατηγική, είναι επίθεση στον ίδιο τον θεσμό.
Ο Κανονισμός της Βουλής και ο GDPR δεν αναστέλλονται στην είσοδο της αίθουσας
Ως cDPO με εμπειρία σε δεκάδες οργανισμούς, επισημαίνω μια ουσιώδη θεσμική διάσταση. Ο Κανονισμός της Βουλής - και όχι η αγανάκτηση της στιγμής - είναι το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τη δημοσιότητα, την τάξη και τη συμπεριφορά εντός της αίθουσας. Στο σημείο αυτό αναδεικνύεται μια ανάγκη ρητής εξειδίκευσης ως προς τη χρήση κινητών μέσων λήψης και την άμεση ανάρτηση οπτικοακουστικού υλικού από τον κοινοβουλευτικό χώρο.
Μέχρι τότε, ισχύει το γενικό νομικό πλαίσιο: η βιντεοσκόπηση φυσικού προσώπου και η άμεση δημοσίευσή της σε πλατφόρμες τρίτων συνιστούν επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα. Η ιδιότητα του δημόσιου προσώπου δεν καταργεί την προστασία αυτή· μεταβάλλει μόνο τη στάθμιση, ιδίως όταν προβάλλεται σκοπός ενημέρωσης ή δημόσιου ενδιαφέροντος. Στο πλαίσιο αυτό, η αρχή της κανονιστικής αναλογικότητας έχει πλήρη εφαρμογή.
Η επίκληση, πάντως, μιας υποκειμενικής «αλήθειας» δεν αρκεί από μόνη της για να νομιμοποιήσει την αυθαίρετη λήψη και δημοσιοποίηση εικόνας από κοινοβουλευτικό χώρο. Σε ένα κράτος δικαίου, η θεσμική νομιμότητα δεν υποχωρεί μπροστά στον αυθορμητισμό της στιγμής.
Η αληθινή απειλή
Η φιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία δεν καταρρέει από ένα κουτί κρακεράκια. Καταρρέει όταν οι πολίτες σταματούν να περιμένουν από τη Βουλή επιχείρημα και αρχίζουν να περιμένουν θέαμα. Καταρρέει όταν η αντιπολίτευση μετριέται σε views και όχι σε νομοσχέδια που μπλόκαρε, σε ερωτήσεις που ανάγκασαν κυβέρνηση να λογοδοτήσει, σε αλλαγές πολιτικής που επέτυχε.
Η σύγκριση αντιπροέδρου της Βουλής με τον Χίτλερ - επειδή της ζήτησε να μη βιντεοσκοπεί - δεν είναι «ακραία ρητορική». Είναι ανατροπή του θεσμικού πλαισίου εντός του οποίου η ίδια η κα Κωνσταντοπούλου υπάρχει ως πολιτική οντότητα. Είναι σαν να πυρπολείς το σπίτι που κατοικείς και να το λες πράξη αντίστασης.
Η ελληνική Βουλή δεν χρειάζεται TikTokέρ. Χρειάζεται νομοθέτες.
*Ο Γιάννης Σ. Καλαντζάκης είναι εμπειρογνώμων για πολιτικές υγείας, ESG συμμόρφωση και προστασία δεδομένων, ιδρυτής της OLYSIS και συνιδρυτής του Urban Policy Lab, cDPO σε 30+ οργανισμούς. Οι απόψεις εκφράζονται με προσωπική ιδιότητα.
