Οι πολιτικές παρατάξεις κρίνονται συνήθως από τις εκλογικές τους επιδόσεις. Είναι ο ευκολότερος τρόπος να αποτιμηθεί η πορεία τους, όχι όμως και ο ουσιαστικότερος.
Η πραγματική δοκιμασία μιας μεγάλης πολιτικής παράταξης είναι διαφορετική: αν εξακολουθεί να έχει λόγο ύπαρξης όταν αλλάζει η εποχή που τη γέννησε. Εκεί βρίσκεται σήμερα το πραγματικό διακύβευμα για την ελληνική Κεντροδεξιά.
Η ιστορία της δεν αρχίζει το 1974 ούτε ταυτίζεται με την πορεία ενός μόνο κόμματος. Διαμορφώθηκε σταδιακά μέσα από τη συνάντηση διαφορετικών πολιτικών ρευμάτων, τα οποία, παρά τις επιμέρους διαφορές τους, συγκλίνουν σε μια κοινή αντίληψη για το κράτος, την οικονομία και την πορεία της χώρας.
Τα κόμματα υπήρξαν οι οργανωτικές της εκφράσεις. Η ίδια υπήρξε πάντοτε ευρύτερη από αυτά.
Η πρώτη μεγάλη συμβολή σε αυτή τη διαδρομή υπήρξε ο Εθνικός Φιλελευθερισμός του Χαρίλαου Τρικούπη. Για τον Τρικούπη, η ισχύς ενός κράτους δεν εξαρτάται μόνο από τα φυσικά του πλεονεκτήματα ούτε από τις εκάστοτε διεθνείς συγκυρίες. Θεμελιώνεται στη δημοσιονομική σοβαρότητα, στη λειτουργία των θεσμών, στη διοικητική αποτελεσματικότητα και σε μια οικονομία που παράγει πλούτο. Ο εκσυγχρονισμός αποτελούσε προϋπόθεση της εθνικής ισχύος και όχι αυτοτελή πολιτική επιδίωξη. Η σύνδεση της οικονομικής ελευθερίας με την ευθύνη του κράτους απέναντι στην κοινωνία παραμένει μέχρι σήμερα ένα από τα πιο σταθερά χαρακτηριστικά της ελληνικής Κεντροδεξιάς.
Δίπλα σε αυτή την παράδοση αναπτύχθηκε ο Λαϊκός Συντηρητισμός της παραδοσιακής Δεξιάς, με εισηγητή τον Δημήτριο Γούναρη. Η συμβολή του υπήρξε διαφορετική αλλά συμπληρωματική. Υπενθύμισε ότι οι μεταρρυθμίσεις αποκτούν διάρκεια μόνο όταν συνομιλούν με την κοινωνία που καλούνται να μεταμορφώσουν. Η οικογένεια, η ορθοδοξία, η κοινωνική συνοχή, η πολιτισμική συνέχεια και η εκπροσώπηση των ευρύτερων λαϊκών στρωμάτων δεν αντιμετωπίστηκαν ως εμπόδια στην πρόοδο, αλλά ως οι προϋποθέσεις που της επιτρέπουν να αποκτήσει σταθερές βάσεις.
Οι δύο αυτές πολιτικές παραδόσεις δεν ακολούθησαν πάντοτε κοινή πορεία. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, διαμορφώθηκε μια ευρύτερη πολιτική σύνθεση που συνέδεσε την οικονομική ελευθερία με την κοινωνική ευθύνη, τον εκσυγχρονισμό με τη συνέχεια και την ανάπτυξη με τη θεσμική σταθερότητα.
Η σύνθεση αυτή ολοκληρώθηκε πολιτικά από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή. Η αποκατάσταση της Δημοκρατίας, η οριστική επίλυση του Πολιτειακού, η ένταξη της Ελλάδας στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και η εμπέδωση του ευρωπαϊκού προσανατολισμού δεν υπήρξαν μόνο σημαντικές κυβερνητικές επιλογές. Διαμόρφωσαν μια νέα φυσιογνωμία για τον χώρο, συνδέοντας οριστικά τον φιλελευθερισμό με τη δημοκρατική νομιμότητα, τον πατριωτισμό με την ευρωπαϊκή συμμετοχή και την οικονομική ανάπτυξη με τη σταθερότητα.
Ωστόσο, η ιστορία από μόνη της δεν αρκεί για να εξηγήσει την αντοχή μιας παράταξης. Εκείνο που την καθορίζει είναι η ικανότητά της να διαβάζει τις αλλαγές της κοινωνίας και να τις μετατρέπει σε ένα συνεκτικό πολιτικό σχέδιο. Αυτή υπήρξε διαχρονικά η μεγάλη δύναμη της ελληνικής Κεντροδεξιάς.
Δεν επιδίωξε να εκπροσωπήσει μία μόνο κοινωνική τάξη ούτε να περιοριστεί σε έναν στενό ιδεολογικό κύκλο. Κατόρθωσε να ενώσει διαφορετικές κοινωνικές δυνάμεις γύρω από μια κοινή αντίληψη για την πορεία της χώρας.
Όταν η Ελλάδα αστικοποιήθηκε, εξέφρασε τη νέα μεσαία τάξη. Όταν η ιδιωτική οικονομία αναζήτησε σταθερούς κανόνες και ασφάλεια δικαίου, βρήκε σε αυτήν έναν φυσικό συνομιλητή. Όταν η ευρωπαϊκή ολοκλήρωση αναδείχθηκε σε στρατηγική επιλογή της χώρας, υπήρξε ο βασικός πολιτικός της εκφραστής. Και όταν η οικονομική κρίση αμφισβήτησε βεβαιότητες δεκαετιών, ανέλαβε το βάρος δύσκολων αποφάσεων προκειμένου να διατηρηθεί η ευρωπαϊκή πορεία της Ελλάδας.
Η ιστορική αυτή ικανότητα δεν αποτελεί, όμως, εγγύηση για το μέλλον. Καμία παράταξη δεν διατηρεί τον ρόλο της μόνο χάρη στο παρελθόν της. Κάθε εποχή θέτει νέα ερωτήματα και απαιτεί νέες απαντήσεις.
Η ιστορία άλλωστε, δεν λειτουργεί ως τίτλος ιδιοκτησίας, λειτουργεί ως μέτρο ευθύνης.
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα μπροστά σε προκλήσεις διαφορετικές από εκείνες που διαμόρφωσαν τη μεταπολίτευση. Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο παράγεται ο πλούτος, το δημογραφικό επηρεάζει το μέλλον της οικονομίας και του κοινωνικού κράτους, η γεωπολιτική αστάθεια επαναφέρει την εθνική ασφάλεια στο επίκεντρο, ενώ η ανταγωνιστικότητα, η ποιότητα της παιδείας και η δυνατότητα των νέων να δημιουργήσουν στην πατρίδα τους θα καθορίσουν τη θέση της χώρας τις επόμενες δεκαετίες.
Οι προκλήσεις αυτές δεν αντιμετωπίζονται αποσπασματικά. Απαιτούν μια νέα πολιτική σύνθεση, ένα σχέδιο που να συνδέει την οικονομική ανάπτυξη με την κοινωνική κινητικότητα, την τεχνολογική πρόοδο με την παιδεία, την εθνική ισχύ με την παραγωγική οικονομία και τη θεσμική αξιοπιστία με την εμπιστοσύνη των πολιτών.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση της ελληνικής Κεντροδεξιάς.
Η αποτελεσματική διακυβέρνηση αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση κάθε σοβαρής κυβέρνησης. Δεν αρκεί, όμως, για να διαμορφώσει ιστορικό αποτύπωμα. Οι μεγάλες πολιτικές παρατάξεις ξεχωρίζουν όταν κατορθώνουν να δώσουν στη χώρα μια νέα κατεύθυνση, όχι όταν περιορίζονται στη σωστή διαχείριση της καθημερινότητας.
Αυτό σημαίνει ότι η ελληνική Κεντροδεξιά καλείται να επαναδιατυπώσει τον λόγο για τον οποίο παραμένει χρήσιμη στην ελληνική κοινωνία.
Η οικονομική ελευθερία αποκτά πραγματικό περιεχόμενο όταν δημιουργεί περισσότερες δυνατότητες κοινωνικής προόδου.
Η παραγωγή πλούτου δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση ώστε η χώρα να επενδύει στην παιδεία, στην καινοτομία, στην άμυνα, στην υγεία και στη στήριξη όσων έχουν πραγματική ανάγκη.
Αντίστοιχα, ο πατριωτισμός δεν εξαντλείται στη ρητορική. Αποκτά ουσιαστικό περιεχόμενο όταν ενισχύει την αποτρεπτική ισχύ της χώρας, καλλιεργεί την εθνική αυτοπεποίθηση και επιτρέπει στην Ελλάδα να συμμετέχει ισότιμα στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών και διεθνών εξελίξεων. Και οι θεσμοί δεν αποτελούν απλώς το οργανωτικό πλαίσιο της Πολιτείας. Είναι η προϋπόθεση της εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολίτη, η βάση πάνω στην οποία οικοδομείται κάθε διαρκής μεταρρύθμιση.
Η ανανέωση, επομένως, δεν είναι υπόθεση επικοινωνίας ούτε αλλαγής γενεών. Είναι υπόθεση πολιτικής σκέψης. Είναι η ικανότητα μιας παράταξης να αναγνωρίζει τις νέες ανάγκες της κοινωνίας χωρίς να αποκόπτεται από τις αρχές που τη διαμόρφωσαν. Να προτείνει ένα νέο εθνικό σχέδιο χωρίς να απεμπολεί την ταυτότητά της.
Το πραγματικό ερώτημα, λοιπόν, δεν είναι αν η ελληνική Κεντροδεξιά διαθέτει ένδοξη ιστορία. Αυτό άλλωστε έχει απαντηθεί από την ίδια την ιστορία. Το ερώτημα είναι αν μπορεί να αποδείξει ότι εξακολουθεί να διαθέτει ιστορική αποστολή.
Αν κατορθώσει να συνδέσει την παραγωγή πλούτου με τη διεύρυνση των ευκαιριών, τη δημοσιονομική υπευθυνότητα με την κοινωνική συνοχή, την εθνική αυτοπεποίθηση με τη θεσμική ποιότητα και τον ευρωπαϊκό προσανατολισμό με μια νέα αναπτυξιακή φιλοδοξία, τότε δεν θα διατηρήσει απλώς τη θέση της στο πολιτικό σύστημα. Θα επιβεβαιώσει τον λόγο για τον οποίο, επί περισσότερο από έναν αιώνα, υπήρξε μια παράταξη μεγαλύτερη από τα κόμματά της.
Ανήκω πολιτικά στην ελληνική Κεντροδεξιά. Η οικογένειά μου πορεύτηκε μαζί της επί δεκαετίες. Αυτή η διαδρομή μου κληροδότησε την ευθύνη να την κρίνω με απαιτήσεις, γιατί θα ήθελα και η επόμενη γενιά να νιώθει την ίδια υπερηφάνεια που ένιωσα κι εγώ υπηρετώντας την. Άλλωστε, οι μεγάλες παρατάξεις ανανεώνονται μόνο μέσα από την αυτοκριτική, τις νέες ιδέες και το θάρρος να κοιτούν μπροστά.
