Η ενίσχυση της παραγωγικότητας αποτελεί πλέον τη βασική πρόκληση για τη διατηρήσιμη ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας, όταν τα περιθώρια αύξησης του ΑΕΠ μέσω της ενίσχυσης της απασχόλησης σταδιακά εξαντλούνται. Αυτό ήταν το κεντρικό μήνυμα της μελέτης του ΙΟΒΕ για λογαριασμό του ΣΕΒ με θέμα «Παραγωγικότητα και ανάπτυξη – ανάλυση τάσεων και κλάδων της ελληνικής οικονομίας», με τον πρόεδρο του ΣΕΒ Σπύρο Θεοδωρόπουλο να υπογραμμίζει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εξελιχθεί είτε στη μεγαλύτερη ευκαιρία είτε στο μεγαλύτερο πρόβλημα για τη χώρα, ανάλογα με την ταχύτητα προσαρμογής επιχειρήσεων και κράτους.
Η δυνατότητα της Ελλάδας να συγκλίνει με την Ευρώπη περνά πλέον μέσα από την ενίσχυση της παραγωγικότητας. Η μελέτη του ΙΟΒΕ επιχειρεί να αποτυπώσει τις διαρθρωτικές αδυναμίες αλλά και τις δυνατότητες της ελληνικής οικονομίας σε βάθος 25 ετών.
Ανοίγοντας την εκδήλωση, ο πρόεδρος του ΣΕΒ σημείωσε ότι το ζήτημα της παραγωγικότητας έχει τεθεί ψηλά στην ατζέντα του Συνδέσμου εδώ και περίπου ενάμιση χρόνο, με στόχο να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το πώς μπορεί να βελτιωθεί η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας. Όπως είπε, η ανάλυση του ΙΟΒΕ εξετάζει την περίοδο από το 2000 έως το 2024, χωρίζοντας τη διαδρομή της οικονομίας σε επιμέρους κύκλους ώστε «να μην συμπίπτουν με πολιτικές περιόδους», καθώς –όπως τόνισε– η παραγωγικότητα «δεν είναι θέμα ενός κόμματος ούτε έχει νόημα η απόδοση ευθυνών».
Ο κ. Θεοδωρόπουλος υπογράμμισε ότι το μεγάλο ζητούμενο είναι να βρεθούν πρακτικές λύσεις για την ενίσχυση της παραγωγικότητας, καθώς από αυτήν εξαρτώνται τόσο η δυνατότητα αύξησης των μισθών όσο και η διατήρηση υψηλών ρυθμών ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια. «Ο μόνος τρόπος για να πάμε κάπου είναι η παραγωγικότητα», ανέφερε χαρακτηριστικά, προειδοποιώντας ότι η ελληνική οικονομία δεν μπορεί επ’ αόριστον να στηρίζεται αποκλειστικά στην αύξηση της απασχόλησης.
Η παραγωγικότητα παραμένει στο επίπεδο του 2000
Τη συνολική εικόνα της ελληνικής οικονομίας παρουσίασε ο γενικός διευθυντής του ΙΟΒΕ Νίκος Βέττας, ο οποίος σημείωσε ότι το ζήτημα της παραγωγικότητας δεν αφορά μόνο την Ελλάδα αλλά συνολικά την Ευρώπη, παραπέμποντας και στις σχετικές επισημάνσεις της έκθεσης Ντράγκι για την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της μελέτης, η παραγωγικότητα της εργασίας στην Ελλάδα βρίσκεται σήμερα περίπου στα επίπεδα του 2000, ενώ η απόκλιση από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης διευρύνθηκε σημαντικά κατά την περίοδο 2000-2024. Όπως εξήγησε ο κ. Βέττας, η μεγαλύτερη επιδείνωση καταγράφηκε στα χρόνια της οικονομικής κρίσης, μια περίοδος που για την Ελλάδα διήρκεσε σχεδόν μία δεκαετία, με το παραγωγικό κενό να παραμένει ακόμη και μετά την έξοδο από τα μνημόνια.
Η παραγωγικότητα ανά απασχολούμενο στην Ελλάδα αντιστοιχεί σήμερα μόλις στο 54% του μέσου όρου της ΕΕ-27, με τη χώρα να κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρώπης. Παράλληλα, η έρευνα καταγράφει ότι το ΑΕΠ αυξάνεται τα τελευταία χρόνια σε πραγματικούς όρους, ακόμη και μέσα σε ένα περιβάλλον διαδοχικών κρίσεων όπως η πανδημία και ο πόλεμος στην Ουκρανία, ωστόσο η ανάπτυξη αυτή προέρχεται κυρίως από την ενίσχυση της απασχόλησης και τη μείωση της ανεργίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η παραγωγικότητα εργασίας το 2025 παραμένει περίπου 3% χαμηλότερη σε σχέση με το 2000, ενώ η κατά κεφαλήν ακαθάριστη προστιθέμενη αξία είναι αυξημένη κατά 22%, στοιχείο που αποδίδεται κυρίως στη μεγαλύτερη συμμετοχή στην αγορά εργασίας. Σύμφωνα με τον κ. Βέττα, αυτή η δυναμική σταδιακά εξαντλείται, ιδιαίτερα υπό το βάρος των δημογραφικών πιέσεων, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη αύξησης της παραγωγικότητας.
Η μελέτη αναδεικνύει επίσης μεγάλες διαφοροποιήσεις μεταξύ των επιμέρους κλάδων της οικονομίας. Το εμπόριο –χονδρικό και λιανικό– έχει το μεγαλύτερο μερίδιο στη συνολική παραγωγικότητα της χώρας, ωστόσο σε ευρωπαϊκό επίπεδο η Ελλάδα καταγράφει πολύ χαμηλές επιδόσεις. Ενδεικτικά, στον κλάδο της πληροφορικής, όπου θεωρητικά η χώρα διαθέτει συγκριτικά πλεονεκτήματα, η Ελλάδα κατατάσσεται μόλις στην 22η θέση στην ΕΕ, ενώ στο εμπόριο βρίσκεται στην τελευταία θέση. Μόνο στον χρηματοπιστωτικό τομέα οι επιδόσεις εμφανίζονται συγκριτικά καλύτερες.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε και στο μέγεθος των ελληνικών επιχειρήσεων. Η έρευνα καταγράφει σημαντικό χάσμα παραγωγικότητας μεταξύ μεγάλων και μικρότερων επιχειρήσεων, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις στην Ελλάδα είναι αναλογικά λιγότερες σε σύγκριση με την Ευρώπη και συμμετέχουν με μικρότερα ποσοστά τόσο στην απασχόληση, όσο και στην παραγόμενη προστιθέμενη αξία. Όπως επισημάνθηκε, όσο μικρότερο είναι το μέγεθος μιας επιχείρησης τόσο μεγαλύτερη είναι η απόκλιση παραγωγικότητας σε σχέση με την ΕΕ.
Οι επενδύσεις, οι δεξιότητες και το κεφαλαιακό έλλειμμα
Σύμφωνα με την ανάλυση του ΙΟΒΕ, η χαμηλή παραγωγικότητα συνδέεται άμεσα με το περιορισμένο απόθεμα κεφαλαίου ανά εργαζόμενο. Το κεφάλαιο ανά εργαζόμενο στην ΕΕ-27 παραμένει υψηλότερο σε σχέση με την Ελλάδα από 1,3 έως και 5,7 φορές, ανάλογα με τον κλάδο δραστηριότητας.
Ο κ. Βέττας υπογράμμισε ότι το καθαρό απόθεμα παγίου κεφαλαίου ανά εργαζόμενο έχει μειωθεί τα τελευταία χρόνια, ενώ ο αριθμός των εργαζομένων έχει αυξηθεί. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδύσεις που πραγματοποιούνται δεν επαρκούν για να καλύψουν το επενδυτικό κενό και να αντιστρέψουν τη μακροχρόνια τάση υστέρησης της παραγωγικότητας.
Στη μελέτη επισημαίνεται ότι η Ελλάδα αντιμετωπίζει ένα δομικό πρόβλημα παραγωγικότητας που απαιτεί συνδυασμένες παρεμβάσεις από επιχειρήσεις και κράτος. Στο επίπεδο των επιχειρήσεων προκρίνεται η αύξηση των επενδύσεων προς τα ευρωπαϊκά επίπεδα, ο τεχνολογικός εκσυγχρονισμός, η ενίσχυση της έρευνας και ανάπτυξης, αλλά και η σταδιακή αύξηση του μέσου μεγέθους των επιχειρήσεων μέσω συνεργασιών και συγχωνεύσεων.
Η μελέτη λοιπόν εισηγείται ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης και των ψηφιακών δεξιοτήτων, διασύνδεση των προγραμμάτων σπουδών με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, αλλά και ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης για την επανεκπαίδευση εργαζομένων μέσης ηλικίας. Ειδική αναφορά γίνεται και στην ανάγκη προσέλκυσης υψηλής εξειδίκευσης ανθρώπινου δυναμικού από το εξωτερικό.
Στο πεδίο του κράτους, η μελέτη προτείνει απλοποίηση αδειοδοτήσεων, σταθερό φορολογικό πλαίσιο, μείωση ρυθμιστικών βαρών και καλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση. Παράλληλα, ζητείται επιτάχυνση της Δικαιοσύνης, ενίσχυση της φορολογικής διοίκησης και ένα σταθερό θεσμικό περιβάλλον με διαφανείς κανόνες, ώστε να μειωθεί η αβεβαιότητα και το κόστος συναλλαγών για τις επιχειρήσεις.
Η μάχη της επόμενης ημέρας θα δοθεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη
Επανερχόμενος στο τέλος της παρουσίασης, ο πρόεδρος του ΣΕΒ τόνισε ότι η Ευρώπη συνολικά χάνει έδαφος απέναντι στις ΗΠΑ και την Κίνα, εκφράζοντας ανησυχία για τη δυνατότητα διατήρησης του ευρωπαϊκού κοινωνικού μοντέλου σε ένα περιβάλλον εντεινόμενου διεθνούς ανταγωνισμού.
Όπως είπε, η Ευρώπη κινείται με αργούς ρυθμούς λόγω γραφειοκρατίας, τη στιγμή που οι γεωπολιτικές εξελίξεις αλλάζουν ραγδαία τις προτεραιότητες των οικονομιών. Αναφέρθηκε στον πόλεμο στην Ουκρανία, στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή αλλά και στις πολιτικές εξελίξεις στις ΗΠΑ ως γεγονότα που επιταχύνουν τις ανακατατάξεις στην παγκόσμια οικονομία.
Ο κ. Θεοδωρόπουλος στάθηκε ιδιαίτερα στο ζήτημα των δεξιοτήτων, επισημαίνοντας ότι το μέλλον θα εξαρτηθεί από την ικανότητα των επιχειρήσεων και των εργαζομένων να προσαρμοστούν στις νέες τεχνολογίες. «Πιστεύω πολύ ότι το μέλλον θα εξαρτηθεί από τις δεξιότητες», ανέφερε, τονίζοντας ότι οι επιχειρήσεις πρέπει να επενδύσουν περισσότερο στην εκπαίδευση των εργαζομένων.
Κεντρικό σημείο της παρέμβασής του αποτέλεσε η Τεχνητή Νοημοσύνη, την οποία χαρακτήρισε «τη μεγαλύτερη ευκαιρία ή το μεγαλύτερο πρόβλημα για την Ελλάδα», ανάλογα με την ταχύτητα με την οποία θα κινηθεί η χώρα. Όπως εξήγησε, η υιοθέτηση εργαλείων AI μπορεί να ενισχύσει σημαντικά την παραγωγικότητα των ελληνικών επιχειρήσεων, ιδιαίτερα σε μια οικονομία που χαρακτηρίζεται από μικρό μέσο μέγεθος επιχειρήσεων και χαμηλή κεφαλαιακή ένταση.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΣΕΒ έχει θέσει ως βασική προτεραιότητα την προώθηση της χρήσης εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης στις επιχειρήσεις. «Ανάλογα με το πόσο γρήγορα θα κινηθούμε, θα υιοθετήσουμε και θα επενδύσουμε πάνω στην Τεχνητή Νοημοσύνη, θα έχουμε και τα αποτελέσματα», σημείωσε.
Αναφερόμενος στο δημογραφικό πρόβλημα και στην αγορά εργασίας, υποστήριξε ότι η Ελλάδα θα χρειαστεί να αυξήσει τη συμμετοχή στην εργασία, τόσο μέσω της επιστροφής εργαζομένων που έφυγαν στο εξωτερικό όσο και μέσω της μεγαλύτερης συμμετοχής των γυναικών στην αγορά εργασίας. Παράλληλα, έκανε λόγο για την ανάγκη προσεκτικής μεταναστευτικής πολιτικής που θα επιτρέπει την ένταξη εργαζομένων οι οποίοι μπορούν να ενσωματωθούν στην ελληνική κοινωνία.
Τέλος, κληθείς να σχολιάσει την πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τετραήμερη εργασία, ο κ. Θεοδωρόπουλος ανέφερε ότι ο ΣΕΒ αντιμετωπίζει θετικά οποιαδήποτε πρόταση συνοδεύεται από αύξηση της παραγωγικότητας. «Εάν υπάρχει μελέτη που δείχνει ότι αυξάνεται η παραγωγικότητα, εμείς με χαρά θα είμαστε μαζί της», σημείωσε.
