Χωρίς άμεσες αποφάσεις, αλλά με σαφή κατεύθυνση για μεγαλύτερη ευελιξία, ολοκληρώθηκε η Σύνοδος Κορυφής, ανοίγοντας τον δρόμο για εθνικές παρεμβάσεις απέναντι στη νέα ενεργειακή κρίση. Σε αυτό το πλαίσιο, η κυβέρνηση «χτίζει» σταδιακά ένα πακέτο στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις, αξιοποιώντας δημοσιονομικό απόθεμα που φτάνει τα 2 δισ. ευρώ από την υπεραπόδοση της οικονομίας.
Το μήνυμα από το Μέγαρο Μαξίμου και τον ίδιο τον πρωθυπουργό από τις Βρυξέλλες είναι σαφές. Η Ελλάδα είναι έτοιμη να κινηθεί άμεσα, εφόσον οι πιέσεις στις τιμές επιμείνουν, αλλά εντός των ορίων που επιτρέπει ο προϋπολογισμός, χωρίς παρεκκλίσεις από το ευρωπαϊκό δημοσιονομικό πλαίσιο που έχει χαραχθεί.
Η ευρωπαϊκή «γραμμή» και τα στενά περιθώρια
Εξάλλου η Σύνοδος δεν κατέληξε σε κοινή ευρωπαϊκή λύση, επιβεβαιώνοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών. Ωστόσο, κατέγραψε μια κρίσιμη παράμετρο, την ανάγκη για στοχευμένα μέτρα και μεγαλύτερη ευελιξία σε εθνικό επίπεδο.
Αυτό ναι μεν δίνει περιθώριο κινήσεων στην ελληνική πλευρά, χωρίς όμως να αίρει τους δημοσιονομικούς περιορισμούς. Ενδεικτικό είναι ότι η μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης (ΕΦΚ) παραμένει ένα δύσκολο σενάριο, καθώς τα έσοδα από τα καύσιμα προσεγγίζουν τα 6 δισ. ευρώ ετησίως και αποτελούν βασικό στήριγμα του προϋπολογισμού.
Το πακέτο που «κλειδώνει»
Σύμφωνα με πληροφορίες, το οικονομικό επιτελείο επεξεργάζεται τρεις βασικούς άξονες παρεμβάσεων, με στόχο να περιοριστεί η μετάδοση των ανατιμήσεων από την ενέργεια στο σύνολο της οικονομίας.
1. Επιστροφή του Fuel Pass
Στο τραπέζι βρίσκεται η επαναφορά του Fuel Pass, με επιδότηση για διάστημα περίπου τριών μηνών και εισοδηματικά κριτήρια.
Το μέτρο θεωρείται άμεσης απόδοσης, καθώς μπορεί να εφαρμοστεί γρήγορα και να ενισχύσει το διαθέσιμο εισόδημα. Το μοντέλο παραπέμπει στο 2022, όταν οι ενισχύσεις ξεκίνησαν από 30–50 ευρώ και έφτασαν έως και 80–100 ευρώ, ανάλογα με την περιοχή.
2. Επιδότηση στο πετρέλαιο κίνησης
Δεύτερος άξονας είναι η επιδότηση στο diesel στην αντλία, επίσης στα πρότυπα της προηγούμενης ενεργειακής κρίσης.
Η παρέμβαση αυτή θεωρείται κρίσιμη, καθώς το πετρέλαιο κίνησης επηρεάζει άμεσα το κόστος μεταφορών και την εφοδιαστική αλυσίδα, άρα και τις τελικές τιμές προϊόντων και υπηρεσιών. Το 2022 η επιδότηση είχε φτάσει περίπου τα 0,15 ευρώ ανά λίτρο, προσφέροντας οριζόντια ανακούφιση σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Στο ίδιο πλαίσιο εξετάζονται και παρεμβάσεις για το αγροτικό πετρέλαιο, καθώς και μέτρα για τον περιορισμό του ενεργειακού κόστους στις επιχειρήσεις.
3. Σενάρια για μείωση του ΕΦΚ
Ο τρίτος άξονας αφορά τη μείωση του Ειδικού Φόρου Κατανάλωσης. Ωστόσο εδώ τα περιθώρια είναι εξαιρετικά περιορισμένα, διότι ο ΕΦΚ αιμοδοτεί τον προϋπολογισμό.
Μια ουσιαστική παρέμβαση στον ΕΦΚ συνεπάγεται υψηλό δημοσιονομικό κόστος και δύσκολα μπορεί να προχωρήσει χωρίς ευρωπαϊκή κάλυψη ή χαλάρωση των κανόνων. Για τον λόγο αυτό, η συγκεκριμένη επιλογή παραμένει προς το παρόν «στο συρτάρι».
Σε κάθε περίπτωση η στρατηγική της κυβέρνησης δίνει προτεραιότητα σε μέτρα που μπορούν να περιορίσουν τη διάχυση των αυξήσεων από την ενέργεια στο σύνολο του πληθωρισμού.
Το diesel βρίσκεται στο επίκεντρο, καθώς επηρεάζει όχι μόνο τις μεταφορές, αλλά και το κόστος παραγωγής σε βασικούς κλάδους, όπως η γεωργία και η κτηνοτροφία. Ο στόχος είναι να «κοπεί» η αλυσίδα μεταφοράς των αυξήσεων πριν αυτές φτάσουν στις τιμές των προϊόντων.
Παρά τα σενάρια και τις προετοιμασίες, αυτό που έχει καταστεί σαφές από το οικονομικό επιτελείο είναι ότι το εύρος και η ένταση των μέτρων θα κριθούν από την εξέλιξη της κρίσης. Από αυτή την εξίσωση θα διαμορφωθεί και το πλέγμα μέτρων στήριξης που θα ξεδιπλώνεται σταδιακά με στόχο τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
Εάν οι πιέσεις στις τιμές ενέργειας αποκλιμακωθούν, το πακέτο μπορεί να παραμείνει περιορισμένο και στοχευμένο. Αν όμως η αβεβαιότητα διατηρηθεί, τότε θα απαιτηθούν πιο ισχυρές παρεμβάσεις και ενδεχομένως νέα ευρωπαϊκή παρέμβαση.
Σίγουρα, όμως, η «ευελιξία» που αναδείχθηκε στη χθεσινή Σύνοδο αποτελεί προς το παρόν ένα πολιτικό πλαίσιο. Το αν θα μεταφραστεί σε ουσιαστικό δημοσιονομικό χώρο για τις κυβερνήσεις θα εξαρτηθεί από το βάθος και τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης.
