«Πολλοί άνθρωποι, όταν έρχονται αντιμέτωποι με την αβεβαιότητα, συχνά αντιγράφουν τη συμπεριφορά των άλλων. Αυτό επίσης συμβαίνει και με τις χρηματιστηριακές επενδύσεις. Έτσι, η συμπεριφορά της αγέλης μπορεί να οριστεί ως η τάση των επενδυτών να μιμούνται τις ενέργειες άλλων επενδυτών, αγνοώντας έτσι τις δικές τους πληροφορίες και πεποιθήσεις».
Αυτό διαβάζω στη σελίδα 145 του βιβλίου του Γιώργου Διακογιάννη Συμπεριφορική Χρηματοοικονομική και Νευροχρηματοοικονομική (εκδόσεις Broken Hill).
Και νομίζω πως αυτό το φαινόμενο, μας είναι γνωστό. Όχι μόνο στον χώρο των επενδύσεων, αλλά και αλλού. Αρκεί να θυμηθούμε εικόνες ανθρώπων που περιμένουν με τις ώρες έξω από καταστήματα την Black Friday.
Η συμπεριφορά της αγέλης προκαλεί έντονη μεταβλητότητα, καθώς η ταυτόχρονη αγορά ή πώληση, εντείνει τις βίαιες διακυμάνσεις. Όταν ο φόβος κυριεύει, ο μιμητισμός υπερισχύει.
Όμως, αυτό το φαινόμενο είναι εμφανές και εύκολα αναγνωρίσιμο. Υπάρχει κάτι άλλο, λιγότερο θορυβώδες, αλλά εξίσου επικίνδυνο και ύπουλο διότι μοιάζει με σύνεση. Και αυτό λέγεται αδράνεια.
Πολλοί σήμερα απλώς παρατηρούν. Δεν συμμετέχουν, αν και θα μπορούσαν. Ίσως στο παρελθόν να ήταν μέρος της αγέλης, όμως τώρα απέχουν, κυρίως λόγω:
- του φόβου της απώλειας, συχνά από μια προηγούμενη δυσάρεστη εμπειρία
- της υπερπληροφόρησης, από πηγές όχι πάντα αξιόπιστες ή κατάλληλες
- της παράλυσης από ανάλυση (analysis paralysis)
- της λανθασμένης αντίληψης κινδύνου
- της ψευδαίσθησης του timing, ότι δηλαδή θα υπάρξει κάποια «σωστή στιγμή». Τώρα θεωρούν ότι η αγορά είναι «πολύ ψηλά» και συχνά ακούγεται η φράση: «έχει φτάσει τόσο ψηλά, πόσο ακόμα μπορεί να πάει;
Η υπερπληροφόρηση, ειδικά, οδηγεί σε προβλέψεις για το μέλλον που συχνά είναι αντικρουόμενες. Άλλοι προειδοποιούν για επερχόμενες κρίσεις, άλλοι μιλούν για μεγάλες ευκαιρίες και άλλοι υιοθετούν μια μόνιμη καταστροφολογία.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, πολλοί επενδυτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι το μεγαλύτερο ρίσκο είναι οι ίδιες οι αγορές. Έτσι, επιλέγουν την αδράνεια ως στάση ζωής. Μια αδράνεια που τους κάνει καθημερινά να αναρωτιούνται αν πράττουν σωστά, ιδιαίτερα όταν βλέπουν τις αγορές να κινούνται ανοδικά.
Όταν ο φόβος μεταμφιέζεται σε «ασφάλεια»
Η αδράνεια σπάνια παρουσιάζεται ως φόβος. Συνήθως εμφανίζεται ως προσοχή, ως αναμονή, ως «να δούμε τι θα γίνει».
Πολλοί επιλέγουν να μην κάνουν τίποτα, πιστεύοντας ότι έτσι προστατεύονται από τις διακυμάνσεις, τις απώλειες ή τις λάθος αποφάσεις. Λένε στον εαυτό τους «πού να μπλέξω;», ανακαλούν οικονομικές καταστροφές του παρελθόντος και αισθάνονται ότι πράττουν το σωστό. Την ίδια στιγμή, όμως, κάτι τους ταλαιπωρεί: η σκέψη του τι θα είχαν κερδίσει αν είχαν κινηθεί διαφορετικά.
Και τελικά, η μη απόφαση είναι και αυτή απόφαση. Και μάλιστα με κόστος.
Σε ένα περιβάλλον πληθωρισμού, μεταβαλλόμενων επιτοκίων και συνεχών αλλαγών στην παγκόσμια οικονομία, η διατήρηση κεφαλαίων χωρίς σχέδιο δεν σημαίνει ουδετερότητα. Σημαίνει σταδιακή απώλεια αγοραστικής δύναμης.
Οι αγορές κινούνται καθημερινά. Τα χρήματα που «κάθονται», όχι.
Οι αγορές ανέκαθεν είχαν και θα έχουν μεταβλητότητα. Κρίσεις, διορθώσεις και έντονες διακυμάνσεις δεν αποτελούν την εξαίρεση, αλλά τον κανόνα. Αυτό που αλλάζει σήμερα δεν είναι τόσο ο βαθμός αβεβαιότητας, όσο η ταχύτητα με την οποία οι εξελίξεις επηρεάζουν την οικονομία και την καθημερινότητα.
Οι αδρανείς, λοιπόν, δεν προστατεύονται από τον κίνδυνο. Απλώς τον μεταθέτουν στο μέλλον — συχνά με μεγαλύτερο κόστος.
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι «επενδύω ή όχι»
Το πραγματικό δίλημμα δεν είναι αν κάποιος θα επενδύσει ή όχι. Είναι αν διαθέτει σχέδιο και στρατηγική για το πώς θα επενδύσει. Αν έχει ένα πλάνο και παραμένει πιστός σε αυτό, τότε οι βραχυπρόθεσμες διακυμάνσεις δεν τον αποσυντονίζουν.
Η επένδυση δεν σημαίνει παρορμητισμό, ούτε διαρκή αλλαγή κατεύθυνσης με βάση τις ειδήσεις. Σημαίνει στόχο, χρονικό ορίζοντα, κατανόηση του ρίσκου και πειθαρχία.
Αντίθετα, η αδράνεια πηγάζει συχνά από σύγχυση, υπερπληροφόρηση και φόβο για το λάθος. Και εδώ βρίσκεται η ειρωνεία: ο φόβος του λάθους οδηγεί τελικά στο πιο σίγουρο λάθος - να μην γίνει καμία κίνηση.
Αν κάτι μας διδάσκει η επενδυτική ιστορία, είναι ότι όσοι περίμεναν την «τέλεια στιγμή» συνήθως έμειναν εκτός. Όχι επειδή οι αγορές δεν είχαν ρίσκο, αλλά επειδή η αναμονή τους κόστισε χρόνο. Και ο χρόνος είναι από τους σημαντικότερους συμμάχους του επενδυτή.
Δεν ανταμείβεται εκείνος που προβλέπει σωστά κάθε φορά. Ανταμείβεται εκείνος που παραμένει συνεπής σε ένα πλάνο.
Κατά την άποψή μου, το μεγαλύτερο ρίσκο σήμερα δεν είναι η μεταβλητότητα των αγορών. Είναι η στασιμότητα, η αναβλητικότητα και η ψευδαίσθηση ότι η αδράνεια ισοδυναμεί με ασφάλεια.
Γιατί τελικά, στις επενδύσεις - όπως και στη ζωή - δεν χάνουν μόνο όσοι κάνουν λάθη.
Χάνουν και όσοι δεν κάνουν ποτέ το πρώτο βήμα.
*Η Γεωργία Παπαδοπούλου είναι Portfolio Manager, Financial Consultant & Educator, Director InvestWise EE (αποκλειστικός συνεργάτης της Wealth Fund Services Ltd)
Email: [email protected]
LinkedIn: Georgia Papadopoulou
