Σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη αναζητά νέες πηγές ανάπτυξης, τα video games μπορούν να διαδραματίσουν πολύ πιο ουσιαστικό ρόλο από αυτόν που συχνά τους αποδίδεται. Μπορούν να δημιουργήσουν νέες δεξιότητες, να ενισχύσουν τη δημιουργική επιχειρηματικότητα, να συνδέσουν διαφορετικούς παραγωγικούς κλάδους και να προσφέρουν νέους τρόπους επικοινωνίας σύνθετων κοινωνικών μηνυμάτων.
Τα παιχνίδια εισέρχονται δυναμικά στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό, στην υγεία, στον τουρισμό, ακόμη και σε παραδοσιακούς κλάδους όπως η μόδα και η κλωστοϋφαντουργία.
Το πιο ενδιαφέρον, ωστόσο, δεν είναι η οικονομική τους διάσταση. Είναι ο τρόπος με τον οποίο τα video games μετατρέπονται σε εργαλεία συμμετοχής, μάθησης και κοινωνικής αλλαγής.
Αυτήν ακριβώς τη μετάβαση αποτύπωσε το πρόσφατο i-Game Jam Experience που πραγματοποιήθηκε στη Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού έργου i-Game. Η πρόκληση που δόθηκε στους συμμετέχοντες δεν αφορούσε τη δημιουργία ενός ακόμη εμπορικού παιχνιδιού. Αντίθετα, τους ζητήθηκε να σχεδιάσουν ένα συμπεριληπτικό ψηφιακό παιχνίδι με επίκεντρο τη βιώσιμη μόδα. Η επιλογή του θέματος δεν ήταν τυχαία.
Η βιώσιμη μόδα αποτελεί σήμερα έναν από τους σημαντικότερους μετασχηματισμούς της παγκόσμιας οικονομίας. Από την ανακύκλωση υφασμάτων μέχρι τις εναλλακτικές πρώτες ύλες και τη μείωση του περιβαλλοντικού αποτυπώματος της παραγωγής, ο κλάδος αναζητά νέους τρόπους ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης των πολιτών. Τα video games προσφέρουν ακριβώς αυτό: τη δυνατότητα ο χρήστης να μην είναι απλός παρατηρητής αλλά ενεργός συμμετέχων μιας εμπειρίας.
Κατά τη διάρκεια του Game Jam, δημιουργοί παιχνιδιών, σπουδαστές, ερευνητές, επαγγελματίες της μόδας και ειδικοί της τεχνολογίας συνεργάστηκαν για να μετατρέψουν πολύπλοκα κοινωνικά και περιβαλλοντικά ζητήματα σε διαδραστικές εμπειρίες. Το γεγονός ότι στον ίδιο χώρο συνυπήρξαν game developers, σχεδιαστές μόδας και ερευνητές αποτελεί ίσως τη σημαντικότερη απόδειξη ότι η καινοτομία γεννιέται πλέον στις διασταυρώσεις διαφορετικών κλάδων και όχι μέσα σε κλειστά επαγγελματικά «σιλό».
Ακόμη πιο ενδιαφέρον ήταν το περιεχόμενο των παιχνιδιών που αναπτύχθηκαν. Το βραβευμένο «Saving My Skin» προσέγγισε το ζήτημα της γούνας και της προστασίας των μινκ, ενσωματώνοντας παράλληλα χαρακτηριστικά προσβασιμότητας για άτομα με δυσχρωματοψία ή μειωμένη ακουστική αντίληψη. Το «Enabled» επικεντρώθηκε στις ανάγκες ατόμων με αναπηρία, ενώ το «Small Steps» αξιοποίησε τη γλώσσα του παιχνιδιού για να αναδείξει τη σημασία της βιωσιμότητας και της οικολογικής συνείδησης.
Πρόκειται για παραδείγματα που αποδεικνύουν ότι η συμπερίληψη δεν αποτελεί μια παράλληλη συζήτηση γύρω από τα παιχνίδια. Μπορεί να αποτελέσει τον πυρήνα τους. Όταν οι αρχές της προσβασιμότητας ενσωματώνονται από τα πρώτα στάδια σχεδιασμού, τα ψηφιακά παιχνίδια μετατρέπονται σε χώρους όπου περισσότεροι άνθρωποι μπορούν να συμμετέχουν ισότιμα, ανεξάρτητα από τις ιδιαίτερες ανάγκες ή δυνατότητές τους.
Η φιλοσοφία αυτή βρίσκεται στον πυρήνα του ευρωπαϊκού έργου i-Game. Μέσα από μια ανοιχτή πλατφόρμα συν-σχεδιασμού, το έργο επιχειρεί να φέρει κοντά δημιουργούς παιχνιδιών, πολιτιστικούς οργανισμούς, εκπαιδευτικούς, καλλιτέχνες, ερευνητές και επαγγελματίες από διαφορετικούς κλάδους. Στόχος δεν είναι απλώς η παραγωγή νέων παιχνιδιών, αλλά η δημιουργία ενός νέου μοντέλου συνεργασίας, όπου η τεχνολογία λειτουργεί ως εργαλείο κοινωνικής και οικονομικής καινοτομίας.
Η ψηφιακή πλατφόρμα που αναπτύχθηκε και επικυρώθηκε στα προηγούμενα στάδια υλοποίησης του έργου, αποτελεί μια πλήρως λειτουργική υποδομή ανοικτής συν-δημιουργίας, η οποία παρέχει τα εργαλεία εκείνα που μπορούν να διαμορφώσουν τη δομή ενός παιχνιδιού – ψηφιακού και μη – την πλοκή (narrative), τα επίπεδα, τις ανταμοιβές (rewards), τους μηχανισμούς ενός παιχνιδιού (game mechanics), τους κανόνες δηλαδή και τα συστήματα που καθορίζουν πώς αλληλεπιδρά ο παίκτης με το περιβάλλον. Το αποτέλεσμα αυτής της δημιουργικής διαδικασίας είναι η αυτοματοποιημένη εξαγωγή του «Οδικού Χάρτη» (Game Design Document – GDD) ενός παιχνιδιού, στο οποίο περιγράφεται κάθε πτυχή της σχεδίασης και ανάπτυξής του, από την αρχική ιδέα (concept) και τους μηχανισμούς gameplay, μέχρι την ιστορία, τους χαρακτήρες, τα γραφικά, τον ήχο, το interface και τις τεχνικές προδιαγραφές, διασφαλίζοντας ότι όλη η ομάδα ανάπτυξης (προγραμματιστές, καλλιτέχνες, fashion designers) έχει την ίδια κατανόηση για το τελικό προϊόν.
Ίσως, τελικά, το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν είναι ότι τα παιχνίδια αλλάζουν. Είναι ότι αλλάζει ο τρόπος με τον οποίο τα αντιλαμβανόμαστε. Από προϊόντα ψυχαγωγίας εξελίσσονται σε πλατφόρμες συνεργασίας, εκπαίδευσης και κοινωνικής συμμετοχής. Και αν πρωτοβουλίες όπως το i-Game δείχνουν κάτι για το μέλλον, αυτό είναι ότι οι πιο ενδιαφέρουσες ιστορίες των video games δεν θα γράφονται μόνο μέσα στις οθόνες, αλλά και στον τρόπο με τον οποίο θα συμβάλλουν στη διαμόρφωση μιας πιο βιώσιμης, δημιουργικής και συμπεριληπτικής κοινωνίας.
Για την Ελλάδα, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Διαθέτουμε ισχυρό ανθρώπινο δυναμικό, πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, δημιουργούς και επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται σε τομείς όπως ο πολιτισμός, ο σχεδιασμός, η τεχνολογία και η εκπαίδευση. Το ζητούμενο είναι να δημιουργηθούν οι συνθήκες ώστε αυτές οι κοινότητες να συναντηθούν, να συνεργαστούν και να παράγουν καινοτομία με διεθνή προσανατολισμό.
Πρωτοβουλίες όπως το i-Game δείχνουν ότι αυτή η πορεία είναι εφικτή. Δείχνουν ότι τα ψηφιακά παιχνίδια μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα ανάμεσα στην έρευνα και την αγορά, ανάμεσα στην τεχνολογία και τον πολιτισμό, ανάμεσα στην οικονομική ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή. Και ίσως αυτή να είναι η σημαντικότερη «πίστα» που καλείται να κατακτήσει η χώρα τα επόμενα χρόνια:
να αντιμετωπίσει το gaming όχι ως μια περιφερειακή δραστηριότητα ψυχαγωγίας, αλλά ως έναν στρατηγικό τομέα της δημιουργικής οικονομίας, ικανό να παράγει γνώση, εξωστρέφεια, θέσεις εργασίας και κοινωνικό αντίκτυπο.
Το i-Game Jam δεν ανέδειξε μόνο νέα παιχνίδια. Ανέδειξε μια διαφορετική οπτική για το τι μπορούν να γίνουν τα παιχνίδια όταν συναντούν την εκπαίδευση, τον πολιτισμό, τη βιωσιμότητα και την κοινωνία.
* Η Αγνή Παγούνη είναι υπεύθυνη Επικοινωνίας για το έργο i-Game, ΚΕΠΑ
