Μπορεί στην Ελλάδα να χρειάστηκε να μπούμε στο τελευταίο δεκαήμερο του Ιουλίου για να ζήσουμε τον πρώτο -σύντομο- καύσωνα, ωστόσο, το φετινό καλοκαίρι θα γραφτεί με bold γραμματοσειρά στα αρχεία των μετεωρολογικών υπηρεσιών ολόκληρης της Ευρώπης.
Τα απανωτά κύματα ζέστης ταλαιπώρησαν και ταλαιπωρούν το μεγαλύτερο μέρος της ηπείρου αλλά οι επιστήμονες προειδοποιούν και για τη συνέχεια: η ζέστη που επικρατεί και για την οποία παίζει σημαντικό ρόλο και το El Niño, προκαλεί έντονη εξάτμιση των υδάτων και με τη σειρά της αυτή ενδέχεται να προκαλέσει ραγδαία φαινόμενα βροχοπτώσεων, παρόμοια με αυτά που έζησε η ηπειρωτική Ελλάδα.
Ο καθηγητής Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του τμήματος Γεωλογίας του ΑΠΘ, Πρόδρομος Ζάνης, εξηγεί τι περιμένουν οι επιστήμονες τους επόμενους μήνες και επισημαίνει ότι οι μεγάλες ελληνικές πόλεις υπερθερμαίνονται με ρυθμό διπλάσιο από τη μέση αύξηση θερμοκρασίας του πλανήτη.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε καθηγητά, η Ελλάδα ζει ουσιαστικά την πρώτη μεγάλη ζέστη του φετινού καλοκαιριού και θα έλεγε κανείς ότι μάλλον άργησε να μας επισκεφθεί.
Ναι, θα έλεγα ότι έχουμε ένα μίνι καύσωνα, ίσως και όχι για όλη την Ελλάδα.
Στη Θεσσαλονίκη για παράδειγμα, έβλεπα χθες ότι η θερμοκρασία ήταν στους 36-37 βαθμούς. Αλλά είναι ένα μίνι επεισόδιο υψηλής θερμοκρασίας και θεωρώ ότι φέτος όντως πραγματικά δεν έχουμε βιώσει έντονες καταστάσεις καύσωνα και ζέστης.
Σε αντίθεση με τους υπόλοιπους Ευρωπαίους οι οποίοι έχουν ταλαιπωρηθεί...
Ακριβώς έτσι, γιατί πολλοί από τους καύσωνες οι οποίοι συνδέονται με συγκεκριμένες μετεωρολογικές συνθήκες, στάσιμες ουσιαστικά για πολλές ημέρες, μπορεί να διαρκέσουν πάνω από τρεις, τέσσερις, πέντε, έως και δέκα μέρες συνεχόμενα με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, όταν υπάρχουν στάσιμες αντικυκλωνικές συνθήκες. Και αυτό το βιώσαμε και τα προηγούμενα χρόνια, με συνθήκες έντονου καύσωνα, με πολύ υψηλές θερμοκρασίες, με τιμές ρεκόρ, που απλώς φέτος τις βιώσαμε.
Αλλά αυτό δεν λέει κάτι, γιατί ουσιαστικά η υπόλοιπη Ευρώπη το βίωσε δύο φορές και τον Μάιο και τον Ιούνιο ενώ τον Ιούλιο φτάσαμε στα 40άρια. Αν το δούμε συνολικά, τέτοια επεισόδια εμφανίζονται όλο και πιο συχνά. Μπορεί να μην συμβαίνουν στην περιοχή μας, αλλά αυτό δεν σημαίνει κάτι. Μπορεί να συμβαίνουν σε διάφορες άλλες περιοχές, ανάλογα με την κυκλοφορία της ατμόσφαιρας.
Πού οφείλεται το φετινό φαινόμενο;
Έχει να κάνει με το τύπο της κυκλοφορίας στην ατμόσφαιρα. Δηλαδή, συνήθως η κυκλοφορία είναι κάπως κυματική.
Δηλαδή, κάποιος στα ψηλά του ατμοσφαιρικού κύματος και κάποιος στα χαμηλά. Αυτή η εμμονή κάποιου μοτίβου κυκλοφορίας οδήγησε ουσιαστικά τη Δυτική και Κεντρική Ευρώπη στα ψηλά, να καίγεται από τη ζέστη και εμάς στα χαμηλά να έχουμε κανονικές για την εποχή συνθήκες ή ακόμα και ελαφρώς δροσερότερες. Είναι κάτι συγκυριακό αλλά όχι παράδοξο.
Αυτό το οποίο συμβαίνει στην Κεντρική και Δυτική Ευρώπη σας ανησυχεί εσάς τους επιστήμονες;
Εκτός από το συγκυριακό της περίπτωσης υπάρχει κάτι άλλο το οποίο πρέπει να επισημάνουμε. Κάθε χρόνο καταλαβαίνουμε ότι αυτό που θεωρούσαμε ως ακραίο γίνεται όλο και πιο συχνά. Δηλαδή φέτος πραγματικά ήταν πάλι ακραίες οι τιμές.
Στην Αγγλία πιάσανε 40άρια, που δεν είχαν πιάσει ποτέ σύμφωνα με τα αρχεία των παρατηρήσεων τους. Ήταν ρεκόρ! Άρα βλέπουμε ότι τέτοιες ακραία φαινόμενα καύσωνα συμβαίνουν όλο και πιο συχνά.
Και αυτό χωρίς να σημαίνει ότι ένας καύσωνας συγκεκριμένος είναι αποτέλεσμα της ανθρωπογενούς επίδρασης. Δεν παύει να μας επισημαίνει ότι γενικά η υπερθέρμανση του πλανήτη που συνεχίζεται κανονικότατα, έχει επιπτώσεις σε ό,τι αφορά και τη συχνότητα εμφάνισης τέτοιων ακραίων φαινομένων και επεισοδίων καύσωνα.
Είναι ο άνθρωπος πίσω από όλο αυτό;
Ποτέ δεν θα πω ότι αυτός ή ο άλλος καύσωνας έχει αιτία της ανθρωπογενούς επίδρασης. Εμείς αυτό το αντιμετωπίζουμε στατιστικά. Δηλαδή, σε ένα κλίμα το οποίο αποσταθεροποιείται θερμικά, δημιουργούνται ουσιαστικά και διάφορες παρενέργειες. Γενικά, φανταστείτε ότι γενικά το κλίμα μας έχει μία τάση υπερθέρμανσης, η οποία έχει οξυνθεί τα τελευταία 50 χρόνια. Και έχουν θερμανθεί και οι θάλασσες γενικότερα.
Ιστορικά έχουν καταγραφεί παρόμοιες περίοδοι;
Υπάρχει παρόμοια περίοδος στην ιστορία της ανθρωπότητας με ανάλογες θερμοκρασίες, ναι. Αλλά με τόσο γρήγορη αύξηση της θερμοκρασίας η οποία να γνωρίζουμε ότι συνδέεται και με τον ανθρωπογενή παράγοντα, όχι. Δηλαδή, ο ρυθμός αύξησης της θερμοκρασίας μέσα στα τελευταία 100 χρόνια, έχει αυξηθεί κατά περίπου ένα βαθμό Κελσίου. Όσο κι αν ακούγεται μικρός για την καθημερινότητα μας, αν το δούμε σε παγκόσμια κλίμακα, είναι σημαντική αυτή η αύξηση.
Δηλαδή, είναι άλλο να πεις ότι αυξάνει η θερμοκρασία 2 βαθμούς μέσα στα 100.000 χρόνια κι άλλο να λες αυξάνεται 1 βαθμό μέσα σε 100 χρόνια.
Καταλαβαίνουμε και ξέρουμε πάρα πολύ καλά ποιος είναι ο ρόλος του ανθρώπου σε όλο αυτό. Ότι οι παράγοντες που προκαλούν αυτό είναι ανθρωπογενείς και όχι φυσικοί δεν είναι η έκρηξη ενός ηφαιστείου ή κάτι τέτοιο.
Κύριε καθηγητά, η Ελλάδα πού βρίσκεται μέσα σε αυτή την κατάσταση;
Η Ελλάδα βρίσκεται μέσα στη Μεσόγειο, η οποία θεωρείται hot spot, μια περιοχή που θερμαίνεται με μεγαλύτερο ρυθμό από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Δηλαδή, ενώ η θερμοκρασία σε παγκόσμια κλίμακα έχει αυξηθεί κατά ένα βαθμό, η Μεσόγειος έχει θερμανθεί κατά 1,5. Στην Ελλάδα που είναι κομμάτι της περιοχής, η θερμοκρασία των πόλεων έχει αυξηθεί κατά 2 βαθμούς μέσα σε 50 χρόνια. Στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, η αύξηση αυτή είναι 2,5 βαθμοί.
Άρα οι μεγάλες ελληνικές πόλεις έχουν θερμανθεί σχεδόν με διπλάσιο ρυθμό απ' ό,τι η γενικότερη παγκόσμια κλίμακα
Ναι, αλλά σε αυτό συμβάλλουν και άλλοι λόγοι. Είναι μια πολύ μεγάλη αλλαγή. Και σε αυτή πρέπει να προσθέσουμε και την αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών μας. Οι θάλασσες γενικότερα έχουν υψηλότερες θερμοκρασίες. Το ίδιο και η Μεσόγειος. Όλα αυτά πειράζουν και τη γενικότερη κυκλοφορία της ατμόσφαιρας. Αυτό έχει επιπτώσεις, γιατί θερμότερες θάλασσες σημαίνει μεγαλύτερη εξάτμιση, μεγαλύτερη τροφοδοσία υδρατμών, άρα και περισσότερη υγρασία στην ατμόσφαιρα η οποία κάτω από κατάλληλες συνθήκες, μπορεί να δώσει περισσότερη βροχή. Όλο αυτό δημιουργεί μια γενικότερη αποσταθεροποίηση, μπορεί να ενισχύσει περαιτέρω τα ατμοσφαιρικά συστήματα κυκλοφορίας και όταν αυτό συμβαίνει, μπορούμε να οδηγηθούμε στους λεγόμενους Medicanes, σε κυκλώνες μεσογειακούς, όπως ο Ιανός και ο Daniel.
Και κάπου εκεί η ανθρώπινη δραστηριότητα οξύνει τις επιπτώσεις;
Υπάρχει η φυσική μεταβλητότητα, αλλά σε ένα περιβάλλον που ο άνθρωπος έχει βάλει το χέρι του και το έχει κάνει πιο ασταθές, τέτοιου είδους φαινόμενα θα είναι πιο συχνά λόγω του ρόλου που παίζει ο άνθρωπος αλλάζοντας το ενεργειακό ισοζύγιο του πλανήτη.
Κύριε καθηγητά, η πρόβλεψή σας για την εξέλιξη των γενικών καιρικών συνθηκών μέσα στο καλοκαίρι, ποια είναι στην περιοχή μας εδώ στην Ελλάδα;
Βλέπουμε γενικότερα ότι έχουμε ένα El Niño, το οποίο θα είναι ισχυρό, από τα ισχυρότερα που έχουν καταγραφεί. Ήδη έβλεπα τώρα τις θερμοκρασίες που έχουμε στο κεντρικό τροπικό Ειρηνικό ωκεανό και έχουν ξεπεράσει τις αντίστοιχες θερμοκρασίες σε προηγούμενα έτη. Αυτό σημαίνει ότι έχουμε ένα πολύ ισχυρό φαινόμενο να αναπτύσσεται φέτος και οι προβλέψεις είναι ότι θα συνεχίσει να είναι από τα ισχυρότερα. Αυτό παίζει ένα σημαντικό ρόλο, γιατί όταν συμβαίνει κάτι τέτοιο, αυξάνεται με φυσικό τρόπο και η θερμοκρασία του πλανήτη. Λόγω της υπερθέρμανσης, αυτό σημαίνει και πιο έντονα καιρικά φαινόμενα ενδεχομένως και το φθινόπωρο.
Υπάρχει χρόνος, ώστε τουλάχιστον να διορθωθεί το ανθρώπινο αποτέλεσμα σε αυτή την κλιματική εξίσωση;
Με βάση τη συμφωνία του Παρισιού για τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη κάτω από 1,5 βαθμούς μέσα στον 21ο αιώνα, είχαν αναληφθεί κάποιες δεσμεύσεις. Αυτές οι δεσμεύσεις της συμφωνίας δεν τηρήθηκαν ποτέ, με αποτέλεσμα, όχι μόνο να χάσουμε τον στόχο αλλά να κινδυνεύουμε πλέον να τον ξεπεράσουμε κατά πολύ μέχρι το τέλος του 21ου αιώνα, φτάνοντας τους 2,8 βαθμούς. Αν αυτές οι δεσμεύσεις είχαν εφαρμοστεί, τώρα θα ήμασταν σε πολύ καλύτερη κατάσταση.
* Ο Πρόδρομος Ζάνης είναι καθηγητής Μετεωρολογίας και Κλιματολογίας του τμήματος Γεωλογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).
