Προ ημερών, σε ένα τραπέζι με παλιούς γνωστούς, ένας εξ αυτών μού εξήγησε με απόλυτη βεβαιότητα γιατί ανέβηκε ο χρυσός, γιατί έπεσε το δολάριο, ποιος κατεβάζει τα αεροπλάνα, ποιος ανεβάζει τις θερμοκρασίες και ποιος αποφάσισε την πανδημία σε ένα υπόγειο της Γενεύης. Όλα σε δεκαπέντε λεπτά. Χωρίς ούτε ένα «δεν ξέρω».
Τον κοιτούσα και τον ζήλευα.
Εγώ ασχολούμαι τριάντα χρόνια με τις αγορές και ακόμη δεν μπορώ να σας πω με βεβαιότητα γιατί ανέβηκε χθες η ΔΕΗ ή αν σε ένα χρόνο θα είναι στα 10 ή τα 40 Ευρώ.
Εκείνος γνωρίζει ποιος κυβερνά τον πλανήτη. Εγώ διαβάζω ισολογισμούς, εκθέσεις της Fed, πρακτικά νομισματικών επιτροπών, και στο τέλος καταλήγω σε ένα δειλό «πιθανόν». Εκείνος έχει δει δύο βίντεο στο YouTube και έχει καταλήξει σε συμπεράσματα που θα ζήλευε ο Κίσινγκερ.
Τα ψέκια είναι ευτυχισμένοι άνθρωποι. Το λέω χωρίς ίχνος ειρωνείας.
Είναι ευτυχισμένοι διότι διαθέτουν αυτό που ο υπόλοιπος κόσμος αναζητά μάταια από την εποχή των σπηλαίων: απαντήσεις. Εύκολες απαντήσεις σε αναπάντητα ερωτήματα. Γιατί υπάρχει φτώχεια; Οι τραπεζίτες. Γιατί αρρωσταίνουμε; Τα εμβόλια. Γιατί βρέχει τον Αύγουστο; Οι ψεκασμοί. Η ζωή τους είναι ένα σταυρόλεξο όπου όλες οι λύσεις είναι γραμμένες σε κάποια κρυφή σελίδα που οι ίδιοι γνωρίζουν που είναι.
Ο ορθολογιστής, αντιθέτως, είναι καταδικασμένος να ζει με την αβεβαιότητα. Να λέει «τα δεδομένα δείχνουν», «η πιθανότητα είναι», «δεν επαρκούν τα στοιχεία». Να αναθεωρεί. Να διαψεύδεται. Η επιστήμη είναι ένα ατελείωτο «κάτσε να το ξαναδούμε». Ποιος αντέχει να ζει έτσι; Ο άνθρωπος δεν διψά για αλήθεια. Διψά για σιγουριά. Και η σιγουριά πωλείται πολύ φθηνότερα από την αλήθεια, συνήθως με δωρεάν μεταφορικά.
Υπάρχει όμως και κάτι βαθύτερο, που μου πήρε χρόνια να το καταλάβω.
Ο συνωμοσιολόγος, κατά βάθος, είναι βαθιά θρησκευόμενος άνθρωπος, ακόμη κι όταν δηλώνει άθεος. Πιστεύει ακράδαντα ότι κάποιος κυβερνά. Ότι υπάρχει σχέδιο. Ότι πίσω από το χάος κρύβεται μια βούληση, έστω σατανική, έστω των Rothschild ή των Σαυρανθρώπων. Και μια βούληση, οσοδήποτε μοχθηρή, είναι απείρως πιο καθησυχαστική από την αλήθεια: ότι δεν κυβερνά κανείς. Ότι ο κόσμος είναι ένα σύστημα δισεκατομμυρίων ανθρώπων που παίρνουν καθημερινά αποφάσεις - άλλες ιδιοφυείς, οι περισσότερες μέτριες, αρκετές πανηλίθιες - και το αποτέλεσμα το βλέπουμε στις ειδήσεις των οκτώ.
Πίσω από κάθε «μας ψεκάζουν» κρύβεται μια παιδική προσευχή: κάποιος μας προσέχει. Έστω για να μας βλάψει αλλά μας προσέχει. Υπάρχει, πιστεύουν, μια θεία πρόνοια που μας προφυλάσσει από οποιαδήποτε βλακώδη απόφαση κι αν πάρουμε. Δεν φταίμε εμείς που χρεοκοπήσαμε, φταίει η Μέρκελ. Δεν φταίμε εμείς που ψηφίσαμε ό,τι ψηφίσαμε φταίνε οι δημοσκοπήσεις. Δεν φταίμε εμείς που το παιδί δεν διαβάζει, φταίει το 5G. Η συνωμοσιολογία είναι η μόνη θρησκεία στην ιστορία που υπόσχεται άφεση αμαρτιών χωρίς καν μετάνοια.
Και εδώ ακριβώς είναι το επικίνδυνο σημείο. Διότι μια κοινωνία που πιστεύει ότι το τιμόνι το κρατούν πάντα «άλλοι», είναι μια κοινωνία που δεν πιάνει ποτέ το τιμόνι. Γιατί να αποταμιεύσεις, αφού «θα μας τα πάρουν»; Γιατί να επενδύσεις, αφού «είναι όλα στημένα»; Γιατί να ψηφίσεις με το μυαλό, αφού «αυτοί αποφασίζουν»; Η μοιρολατρία είναι το ακριβότερο προϊόν που καταναλώνει αυτός ο τόπος και το καταναλώνει αφορολόγητο.
Οι αγορές, που τόσο μισούν τα ψέκια, είναι το ακριβώς αντίθετο θέαμα: εκατομμύρια άνθρωποι χωρίς κεντρικό σχέδιο, χωρίς αόρατο διευθυντή ορχήστρας, που παράγουν τάξη μέσα από το χάος. Καμία Λέσχη Μπίλντερμπεργκ δεν αποφάσισε την τιμή του καφέ. Την αποφάσισε η ξηρασία στη Βραζιλία και η δίψα για καφεΐνη δύο δισεκατομμυρίων Ασιατών. Αλλά αυτό είναι βαρετό. Δεν κάνει για βίντεο.
Θα μου πείτε: και τι πειράζει; Ας είναι ευτυχισμένοι.
Πειράζει. Διότι οι ευτυχισμένοι αυτοί άνθρωποι ψηφίζουν. Και ψηφίζουν όποιον τους υποσχεθεί ότι θα τιμωρήσει τους «αόρατους» που φταίνε για όλα, ώστε να μη χρειαστεί ποτέ να κοιταχτούμε στον καθρέφτη.
Το ψέκι δεν είναι γραφική εξαίρεση της ελληνικής κοινωνίας. Είναι ο πιστότερος καθρέφτης της: μιας κοινωνίας που επί δεκαετίες προτιμά την παρηγορητική συνωμοσία από τη δυσάρεστη ευθύνη.
📬🖊️ Επιστολές αναγνωστών
Απάντηση/σχόλιο στο άρθρο «Έρχεται η Ακροδεξιά…»
Καλημέρα σας κ. Στούπα,
Ως κάτοικος Γερμανίας τα τελευταία 9 χρόνια και με αφορμή το άρθρο σας «Έρχεται η "Ακροδεξιά"…», θα ήθελα να προσθέσω κάποιες παρατηρήσεις που, σχετικά με το φαινόμενο AfD που δεν είναι ευρέως γνωστές στην Ελλάδα.
Το AfD μπορεί να χαρακτηρίζεται ακροδεξιό κόμμα, όμως η ραγδαία άνοδός του δεν εξηγείται με όρους ιδεολογίας, αλλά με όρους κοινωνικής και οικονομικής πραγματικότητας. Η Γερμανία ανέκαθεν είχε μεγάλο αριθμό μεταναστών, όταν άνοιξε τις πόρτες της σε εργάτες π.χ. από την Τουρκία, την Ελλάδα, κ.λπ., με στόχο να καλύψει την ανάγκη της για φθηνό εργατικό δυναμικό. Η ουσιώδης διαφορά με τη σημερινή μεταναστευτική πραγματικότητα είναι ότι εκείνο το κύμα ήρθε αυστηρά για να εργαστεί και να συνεισφέρει, ενώ σήμερα σημαντικό τμήμα των νεοεισερχόμενων είτε αδυνατεί να ενσωματωθεί είτε αδιαφορεί και δεν επιδιώκει καν κάτι τέτοιο. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, σχεδόν 15 χρόνια μετά τη συριακή κρίση, περίπου το 50% του συριακού πληθυσμού στη Γερμανία εξακολουθεί να ζει με επιδόματα (το επίδομα - Bürgergeld - καλύπτει το ενοίκιο και τους λογαριασμούς εξ ολοκλήρου, πέραν ενός πρόσθετου μηνιαίου βοηθήματος).
Παράλληλα, η γερμανική οικονομία περνά μια πρωτόγνωρη περίοδο. Η αύξηση του ενεργειακού κόστους μετά το 2022, ο ανταγωνισμός από την κινεζική βιομηχανία και η στασιμότητα της παραγωγικότητας έχουν διαλύσει την αίσθηση ασφάλειας για τον μέσο Γερμανό εργαζόμενο. Απέναντι σε αυτά τα προβλήματα, το πολιτικό σύστημα φαίνεται παραλυμένο: η γραφειοκρατία παραμένει τερατώδης, ενώ ο συνασπισμός αριστερών και πρασίνων δυνάμεων —ακόμη κι όταν βρίσκεται εκτός κυβέρνησης— διατηρεί αρκετή θεσμική επιρροή ώστε να μπλοκάρει ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις. Το αποτέλεσμα είναι ότι ο χρόνος δουλεύει υπέρ του AfD, το οποίο, κατά τη γνώμη μου, είναι πλέον θέμα χρόνου να αναλάβει την κυβέρνηση.
Δεν είναι τυχαίο ότι παράλληλα πληθαίνουν τα δημοσιεύματα για περιστατικά βίας, μαχαιρώματα και δολοφονίες που συνδέονται, δυστυχώς επανειλημμένα, με συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες. Το γεγονός αυτό τροφοδοτεί μια αίσθηση ανασφάλειας που δεν είναι απλώς αντίληψη, αλλά αντανακλάται και σε επίσημα στατιστικά στοιχεία εγκληματικότητας.
Όλα τα παραπάνω, έχουν φέρει το AfD στο προσκήνιο τα τελευταία χρόνια.
Από την άλλη πλευρά, οι Γερμανοί, για γνωστούς ιστορικούς λόγους, φέρουν ένα βάρος ενοχής που τους εμποδίζει να εκφράσουν ανοιχτά την αντίθεσή τους σε πολιτικές ανοιχτών συνόρων. Αυτό το χάσμα ανάμεσα σε αυτό που πολλοί πολίτες σκέφτονται ιδιωτικά και σε αυτό που τολμούν να πουν δημόσια είναι, κατά τη γνώμη μου, ο βασικός μηχανισμός που τροφοδοτεί το AfD. Το κόμμα λειτουργεί ως το μόνο μόρφωμα διατεθειμένο να μιλήσει ανοιχτά για μεταρρυθμίσεις εκεί όπου οι υπόλοιποι κωλυσιεργούν, είτε στο οικονομικό είτε στο μεταναστευτικό. Σε συζητήσεις περί αυτού με φίλους Γερμανούς, κάποιοι ακόμη βλέπουν το AfD σαν κάτι αντίστοιχο της Χρυσής Αυγής, ενώ άλλοι το θεωρούν ως αναγκαίο κακό ή τη μόνη φωνή λογικής μπροστά στα κόμματα του κέντρου και της αριστεράς που αγνοούν τη μεγάλη εικόνα.
Κλείνοντας, το μήνυμα που περνάει τελευταία και από την κυβέρνηση στο οικονομικό κομμάτι είναι το παρακάτω: ένα κοινωνικό μοντέλο δεν είναι βιώσιμο όταν κάποιος που εργάζεται και συνεισφέρει έχει σχεδόν το ίδιο εισόδημα ή επίπεδο ζωής με κάποιον που ζει επί χρόνια εις βάρος του κράτους.
Περιμένουμε να δούμε ποιος θα έχει το θάρρος να προβεί στις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις.
Με εκτίμηση,
Βασίλειος Σαρρής
