Προσπάθεια εργαλειοποίησης της Συνόδου Κορυφής του ΝΑΤΟ, την οποία φιλοξενεί στις 7-8 Ιουλίου η Άγκυρα, επιχειρεί η Τουρκία, προκειμένου να αποσπάσει όχι μόνο την εύφημη μνεία και τη διαφήμιση της αμυντικής βιομηχανίας της, αλλά και ανταλλάγματα από την Ε.Ε., κυρίως πέραν του τομέα των εξοπλισμών.
Οι ηγέτες του ΝΑΤΟ θα φτάσουν στην Άγκυρα για μία από τις πιο δύσκολες και κρίσιμες Συνόδους Κορυφής των τελευταίων ετών, καθώς θα πρέπει να γεφυρωθεί το χάσμα το οποίο έχει ανοίξει με τις πρωτοβουλίες του προέδρου Τραμπ και την αμφισβήτηση του ίδιου του ΝΑΤΟ ως πυρήνα της ευρωατλαντικής ασφάλειας. Και, συγχρόνως, να θέσουν χειροπιαστό πλαίσιο, με συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, για την κατανομή των βαρών και την προώθηση νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων.
Και όλα αυτά υπό το βάρος της συνεχιζόμενης σύγκρουσης στην Ουκρανία, όπου η αλληλεγγύη και η στρατιωτική ενίσχυση προς το Κίεβο αμφισβητούνται έντονα από τον Λευκό Οίκο, ενώ το άλλο πολεμικό μέτωπο, στο Ιράν, βρίσκεται σε μια αμφιλεγόμενη κατάσταση ειρήνης, η οποία επιφέρει τρομακτικό κόστος στις οικονομίες των ευρωπαϊκών μελών του ΝΑΤΟ.
Ο πόλεμος στο Ιράν, μάλιστα, έχει χρησιμοποιηθεί από τον πρόεδρο Τραμπ για να εντείνει ακόμη περισσότερο την κριτική του στους συμμάχους, με το πρόσχημα ότι δεν συνέδραμαν σε έναν πόλεμο για τον οποίο ούτε ζητήθηκε η γνώμη τους ούτε υπήρχε συμφωνία ως προς τις στρατηγικές επιδιώξεις και χειρισμούς έναντι της απειλής του Ιράν. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι κλήθηκαν εκ των υστέρων να συνεισφέρουν, χωρίς να είναι γνωστή ακριβώς η συνεισφορά που τους ζητήθηκε, ενώ ούτε κλήθηκαν να συνδιαμορφώσουν το πλαίσιο ειρήνης βάσει και των δικών τους συμφερόντων.
Σε αυτή την εξαιρετικά θολή και δυσάρεστη κατάσταση, οι σύμμαχοι θα επιχειρήσουν την εξεύρεση της χρυσής τομής, ώστε να κατευναστεί ο «θυμός» του Ντ. Τραμπ και να αποφευχθούν δηλώσεις και οξείς χαρακτηρισμοί που θα τορπίλιζαν ακόμη περισσότερο το κλίμα, και συγχρόνως να υπάρξει ένας συμβιβασμός που θα οδηγήσει σε μια συμβατή σχέση της μεγάλης προσπάθειας επανεξοπλισμού της Ευρώπης και της λειτουργίας του ευρωπαϊκού πυλώνα Άμυνας και Ασφάλειας με τις υποχρεώσεις προς το ΝΑΤΟ. Διότι η αφύπνιση που προκάλεσε στην Ευρώπη η αποστασιοποίηση του Τραμπ από την εγγύηση ασφάλειας της Γηραιάς Ηπείρου ήταν αυτή που οδήγησε στο πρόγραμμα ReArm Europe και στο SAFE.
Η Τουρκία, πιστή στη γνωστή τακτική του παζαριού, θέλει να εκμεταλλευθεί την ευκαιρία, καθώς είναι η φιλοξενούσα χώρα της Συνόδου Κορυφής, αλλά και τη θετική αντιμετώπισή της από τον Ντ. Τραμπ. Επίσης, δεν της αρκούν οι θετικές δηλώσεις πολλών Ευρωπαίων συμμάχων για τη «γεωπολιτική αξία» της και τη σημασία της ως εταίρου της Ε.Ε., αλλά επιδιώκει, με συγκεκριμένες αποφάσεις και βήματα, να καταστεί τουλάχιστον ισότιμος εταίρος στο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Άμυνας και Ασφάλειας.
Είναι ένα είδος ειδικής σχέσης, μια à la carte σχέση με την Ε.Ε., όπου, πουλώντας τη γεωπολιτική θέση της και την αναβαθμισμένη αμυντική βιομηχανία της, θα εξασφαλίσει και μια αναβαθμισμένη εταιρική σχέση με την Ε.Ε., η οποία θα περιλαμβάνει μόνο πλεονεκτήματα για την Άγκυρα, χωρίς δεσμεύσεις και υποχρεώσεις, ενώ η Τουρκία θα διατηρεί τη δική της στρατηγική αυτονομία, πατώντας με το ένα πόδι στην Ανατολή και το άλλο στη Δύση, ώστε να εξυπηρετεί τα δικά της συμφέροντα.
Ο πρόεδρος Τ. Ερντογάν δεν άφησε καμία αμφιβολία για τις προθέσεις και τις επιδιώξεις της Τουρκίας ενόψει της Συνόδου Κορυφής, μιλώντας στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης του ΝΑΤΟ, καλώντας στη δημιουργία ενός «δικτύου ασφάλειας και άμυνας σε όλη την έκταση της Συμμαχίας, που να εκτείνεται από το Τέξας έως την Άγκυρα», χωρίς «αλλά» και «όμως».
Στην ομιλία του, ο Τ. Ερντογάν εξέφρασε την έντονη δυσαρέσκειά του για το γεγονός ότι, παρά τις συνεισφορές της Τουρκίας στους εξοπλισμούς και στην προσφορά της στις αποστολές του ΝΑΤΟ, «σε ορισμένες περιπτώσεις παραβλέπονται τα αναντικατάστατα οφέλη που εξασφαλίζει η Τουρκία στην ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Ως μία από τις χώρες που έχουν λόγο στην ανάπτυξη του ευρωπαϊκού πυλώνα της Συμμαχίας, διαθέτουμε τη βούληση να συμμετέχουμε σε όλες τις πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας στην ήπειρο», και ζήτησε τη στήριξη των μελών της Κοινοβουλευτικής Συνέλευσης για τη «συμπερίληψη της Τουρκίας στις πρωτοβουλίες άμυνας και ασφάλειας που έχουν ανακοινωθεί από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Το να αποκλειστεί η ικανότητα που διαθέτει η Τουρκία στον τομέα της άμυνας λόγω στενών πολιτικών συμφερόντων δεν ωφελεί κανέναν», είπε χαρακτηριστικά.
Ανακοίνωσε, μάλιστα, ότι στη διάρκεια της Συνόδου Κορυφής και του Φόρουμ Αμυντικής Βιομηχανίας του ΝΑΤΟ, που οργανώνει η Τουρκία, θα δοθεί η ευκαιρία σε όλους να δουν και να διαπιστώσουν τα προηγμένα προϊόντα της τουρκικής αμυντικής βιομηχανίας.
Και ολοκλήρωσε την ομιλία του, τονίζοντας ότι η «Τουρκία είναι μια ισχυρή χώρα που, χάρη στην ιστορία της, την κοινωνική της δομή και τη γεωστρατηγική της θέση, διαθέτει την εμπειρία να επικοινωνεί ταυτόχρονα με μια ευρεία γεωγραφική περιοχή που εκτείνεται από την Ευρώπη έως την Ασία και από τα Βαλκάνια έως την Αφρική και επιθυμεί να αξιοποιήσει στο μέγιστο βαθμό αυτό το δυναμικό της για την ειρήνη στην περιοχή και την παγκόσμια ειρήνη...».
Ο Τ. Ερντογάν στρέφεται και προς τις ΗΠΑ, ενθαρρυμένος από την απόφαση του προέδρου Τραμπ να προωθήσει την πώληση κινητήρων F110 για το τουρκικό μαχητικό KAAN, ελπίζοντας ότι θα αποσπάσει και κάτι περισσότερο για το μείζον θέμα που εξακολουθεί να σκιάζει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις και αφορά την επανένταξη της χώρας του στο πρόγραμμα των F-35. Όμως, για το θέμα αυτό υπάρχουν σοβαρές αντιστάσεις στο Κογκρέσο, αλλά και από το Ισραήλ, ενώ είναι σαφές το πλαίσιο των όρων που έχουν τεθεί βάσει της νομοθεσίας CAATSA και της διασύνδεσής της με την παρουσία και κατοχή των ρωσικών S-400.
Η Άγκυρα, πάντως, θεωρεί ότι είναι πιο ρεαλιστικό να ασκήσει πίεση στη Σύνοδο Κορυφής, προκειμένου να αρθούν τα εμπόδια που υπάρχουν για την ad hoc συμμετοχή της στο εγχείρημα της Ευρωπαϊκής Άμυνας και του επανεξοπλισμού της Ευρώπης, καθώς έτσι θα εξασφαλίσει ευρωπαϊκούς πόρους για την τουρκική αμυντική βιομηχανία και θα κερδίσει παράλληλα πολιτικά ανταλλάγματα από την Ε.Ε.
Η συμμετοχή της, όμως, σε προγράμματα όπως το SAFE αντιμετωπίζει ένα σοβαρότατο εμπόδιο, που είναι το βέτο της Ελλάδας και της Κύπρου. Ο Τ. Ερντογάν δείχνει αποφασισμένος να παίξει όλα τα χαρτιά του στη Σύνοδο Κορυφής, ώστε να αποσπάσει ευρεία πολιτική στήριξη και συναίνεση ή ακόμη και μια απόφαση του ΝΑΤΟ που θα παρακάμπτει τις ανεξάρτητες και αυτοτελείς διαδικασίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στην προσπάθειά του αυτή βεβαίως παίζουν ρόλο όχι μόνο οι διμερείς συμφωνίες που έχει εξασφαλίσει σε αμυντικό επίπεδο η Τουρκία με ορισμένες ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και οι δηλώσεις και τοποθετήσεις κορυφαίων Ευρωπαίων αξιωματούχων.
Η Ύπατη Εκπρόσωπος της Ε.Ε., Κάγια Κάλας, ενόψει της επίσκεψής της στην Άγκυρα, έπλεξε το εγκώμιο του «στρατηγικού εταίρου της Ε.Ε.», αναδεικνύοντας τον ρόλο της Τουρκίας στην ευρωπαϊκή ασφάλεια, τη μετανάστευση, τη Μέση Ανατολή και τον Καύκασο, ενώ αναφέρθηκε και στο Κυπριακό.
«Η Τουρκία διαθέτει τον δεύτερο μεγαλύτερο στρατό στο ΝΑΤΟ» και «μια πολύ ισχυρή αμυντική βιομηχανία, ενώ έχει έναν πολύ, πολύ σημαντικό ρόλο στην ευρωπαϊκή ασφάλεια και στην περιφερειακή σταθερότητα». Αισθάνθηκε, τουλάχιστον, την υποχρέωση να αναφερθεί και στο Κυπριακό, λέγοντας ότι εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό θέμα στις σχέσεις Άγκυρας - Βρυξελλών. Παράλληλα, εξέφρασε τη στήριξή της στις προσπάθειες του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, για την προώθηση του διαλόγου μεταξύ των εμπλεκομένων πλευρών.
Απέφυγε, πάντως, να εκφράσει την κοινή ευρωπαϊκή θέση ότι προϋπόθεση για την περαιτέρω προώθηση των ευρωτουρκικών σχέσεων είναι η επίλυση του Κυπριακού, η εγκατάλειψη της πολιτικής αμφισβητήσεων και διεκδικήσεων εις βάρος της Ελλάδας, αλλά και η υποχρέωση της Τουρκίας να αποκαταστήσει το κράτος δικαίου στη χώρα.
Για την Αθήνα, πάντως, είναι σαφές ότι οποιαδήποτε θεσμική εμπλοκή της Τουρκίας στο εγχείρημα της ευρωπαϊκής άμυνας και των ευρωπαϊκών εξοπλισμών περνά μέσα από συγκεκριμένους όρους. Παράλληλα, είναι σαφές ότι κάθε σχέδιο τέτοιας εμπλοκής προϋποθέτει και την αναγνώριση της Κυπριακής Δημοκρατίας από την Τουρκία.
