Η χρηματοδότηση από το Ταμείο Ανάκαμψης ολοκληρώνεται στις 30 Ιουνίου και μαζί της κλείνει ένα πρόγραμμα που ξεκίνησε με στόχο δεκάδες χιλιάδες δωρεάν επεμβάσεις, αλλά «σκόνταψε» στις ελλείψεις προσωπικού, τις καθυστερήσεις πληρωμών και την απροθυμία των ασθενών να αλλάξουν γιατρό.
Με τη λήξη του Ιουνίου ολοκληρώνεται και ένα από τα πλέον προβεβλημένα εγχειρήματα της κυβέρνησης στον χώρο της υγείας: τα δωρεάν απογευματινά χειρουργεία που χρηματοδοτήθηκαν από το Ταμείο Ανάκαμψης. Ένα πρόγραμμα που παρουσιάστηκε ως η μεγάλη απάντηση στις πολύμηνες λίστες αναμονής των δημόσιων νοσοκομείων, αλλά στην πράξη δεν κατάφερε να επιτύχει τους στόχους που είχαν τεθεί.
Η 30ή Ιουνίου αποτελεί την καταληκτική ημερομηνία για την πραγματοποίηση και αποζημίωση των δωρεάν επεμβάσεων. Ήδη ο ΕΟΠΥΥ έχει ενημερώσει τις ιδιωτικές κλινικές που συμμετείχαν στο πρόγραμμα ότι θα αποζημιωθούν μόνο για τους ασθενείς που θα έχουν ολοκληρώσει τη νοσηλεία τους έως το τέλος του μήνα, ενώ οι σχετικές απαιτήσεις θα πρέπει να έχουν υποβληθεί μέχρι τις 20 Ιουλίου.
Από τις 50.000 επεμβάσεις στις 20.000
Η πορεία του προγράμματος αποτυπώνει με σαφήνεια τις δυσκολίες που αντιμετώπισε.
Όταν ανακοινώθηκε, η κυβέρνηση μιλούσε για περίπου 50.000 δωρεάν χειρουργικές επεμβάσεις, οι οποίες θα συνέβαλλαν καθοριστικά στη μείωση των λιστών αναμονής. Στην πορεία ο στόχος αναθεωρήθηκε προς τα κάτω, αρχικά στις 35.000 και αργότερα στις 33.000 επεμβάσεις.
Τελικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι ο αριθμός των πολιτών που χειρουργήθηκαν δωρεάν κινείται κοντά στις 20.000 περιπτώσεις, δηλαδή πολύ χαμηλότερα από τον αρχικό σχεδιασμό.
Η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και στο τελικό αποτέλεσμα αναδεικνύει τις δομικές αδυναμίες του συστήματος υγείας, αλλά και τις δυσκολίες εφαρμογής ενός προγράμματος που στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό σε υποδομές και ανθρώπινο δυναμικό που ήδη λειτουργούσαν στα όρια των δυνατοτήτων τους.
Οι ελλείψεις προσωπικού «φρέναραν» το εγχείρημα
Από τους πρώτους κιόλας μήνες εφαρμογής, τα δημόσια νοσοκομεία άρχισαν να εμφανίζουν δυσκολίες στη διενέργεια απογευματινών χειρουργείων.
Η έλλειψη αναισθησιολόγων, νοσηλευτών και εξειδικευμένου προσωπικού περιόρισε σημαντικά τη δυνατότητα αξιοποίησης των χειρουργικών αιθουσών μετά το πρωινό ωράριο. Σε πολλές περιπτώσεις οι γιατροί και οι εργαζόμενοι του ΕΣΥ είχαν ήδη επιβαρυνθεί με συνεχείς εφημερίες και αυξημένο φόρτο εργασίας, γεγονός που δεν επέτρεπε την επέκταση της δραστηριότητας χωρίς πρόσθετη ενίσχυση.
Παράλληλα, οι αμοιβές που προβλέπονταν για τα απογευματινά χειρουργεία δεν θεωρήθηκαν από πολλούς επαρκές κίνητρο ώστε να καλύψουν την επιπλέον εργασία. Γιατροί και υγειονομικοί είχαν επανειλημμένα επισημάνει ότι η λειτουργία ενός δεύτερου χειρουργικού κύκλου απαιτεί πολύ περισσότερα από μια πρόσθετη αμοιβή, όταν το προσωπικό παραμένει αριθμητικά ανεπαρκές.
Οι ασθενείς δεν ήθελαν να αλλάξουν γιατρό
Ένας ακόμη κρίσιμος παράγοντας ήταν η στάση των ίδιων των ασθενών.
Σημαντικό μέρος των δωρεάν επεμβάσεων μεταφέρθηκε στον ιδιωτικό τομέα μέσω συστήματος voucher, καθώς το ΕΣΥ αδυνατούσε να καλύψει το σύνολο του προγράμματος. Ωστόσο, πολλοί πολίτες που βρίσκονταν ήδη σε λίστα αναμονής αρνήθηκαν να χειρουργηθούν σε ιδιωτικές κλινικές από διαφορετικές ιατρικές ομάδες.
Η σχέση εμπιστοσύνης με τον θεράποντα ιατρό αποδείχθηκε ισχυρότερη από το κίνητρο της άμεσης χειρουργικής επέμβασης. Για πολλούς ασθενείς, ειδικά σε πιο σύνθετες επεμβάσεις, η προοπτική να αλλάξουν γιατρό και νοσοκομείο λίγο πριν το χειρουργείο δεν αποτέλεσε ελκυστική επιλογή.
Έτσι, ένα σημαντικό ποσοστό των διαθέσιμων θέσεων δεν αξιοποιήθηκε στον βαθμό που είχε υπολογιστεί από το υπουργείο Υγείας.
Οι καθυστερήσεις στις πληρωμές
Προβλήματα καταγράφηκαν και στο οικονομικό σκέλος του προγράμματος.
Ιδιωτικές κλινικές που συμμετείχαν στις δωρεάν επεμβάσεις είχαν καταγγείλει πολύμηνες καθυστερήσεις στις αποζημιώσεις τους. Σύμφωνα με παράγοντες του κλάδου, υπήρξαν περιπτώσεις όπου οι πληρωμές καθυστέρησαν για περισσότερους από επτά μήνες, δημιουργώντας σημαντική πίεση στις επιχειρήσεις που είχαν αναλάβει μέρος του έργου.
Αντίστοιχες δυσλειτουργίες αναφέρθηκαν και σε σχέση με τις αμοιβές εργαζομένων του ΕΣΥ, γεγονός που επιβάρυνε περαιτέρω το κλίμα γύρω από το πρόγραμμα.
Τι μένει μετά το τέλος του προγράμματος
Το κλείσιμο του χρηματοδοτούμενου από το Ταμείο Ανάκαμψης προγράμματος αφήνει ανοιχτό το βασικό ερώτημα: πώς θα αντιμετωπιστούν στο εξής οι χιλιάδες ασθενείς που εξακολουθούν να περιμένουν για χειρουργική επέμβαση στο ΕΣΥ.
Παρά τις σημαντικές προσπάθειες που έγιναν, η εμπειρία των δωρεάν απογευματινών χειρουργείων ανέδειξε ότι η μείωση των λιστών αναμονής δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω έκτακτων χρηματοδοτήσεων. Απαιτεί μόνιμες λύσεις, επαρκή στελέχωση των νοσοκομείων, καλύτερη οργάνωση των χειρουργικών μονάδων και σταθερή χρηματοδότηση.
Η λήξη του προγράμματος κλείνει έναν κύκλο που ξεκίνησε με υψηλές προσδοκίες, αλλά καταλήγει να λειτουργεί ως υπενθύμιση για περισσότερα μόνιμα μέτρα. Για την κυβέρνηση, το στοίχημα πλέον είναι να αποδείξει ότι υπάρχει σχέδιο για την επόμενη ημέρα, πριν οι λίστες αναμονής επιστρέψουν στα επίπεδα που οδήγησαν εξαρχής στην ανάγκη δημιουργίας των απογευματινών χειρουργείων.
