Τα εκατέρωθεν απευθείας πλήγματα των τελευταίων 24ώρων μπορεί να δημιούργησαν σκηνικό έντασης, αλλά δεν οδήγησαν σε κατάρρευση των προσπαθειών οριστικής επίλυσης της κρίσης στη Μέση Ανατολή. Ο Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, Αφεντούλης Λαγγίδης, εξηγεί στο Liberal γιατί μια πιθανή κλιμάκωση δεν θα συνέφερε κανένα από τα εμπλεκόμενα μέρη και πώς η συγκυρία αποπροσανατολίζει τη συζήτηση από το πραγματικό πρόβλημα: Ότι οι συνομιλίες για οριστική συμφωνία μοιάζουν να έχουν περιέλθει σε τέλμα.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε Λαγγίδη, πώς αξιολογείτε την εκ νέου έξαρση των εχθροπραξιών στην περιοχή του Κόλπου;
Δεν είναι κάτι το οποίο δεν μπορούσε να γνωρίζει κανείς, αλλά από την άλλη, νομίζω ότι το να υπερβάλλει κάποιος για το μέγεθος των επιχειρήσεων, πολλές φορές οδηγεί σε λάθος συμπεράσματα. Αυτό που έχει σημασία τελικά, είναι ότι ήταν συγκυριακό και μάλλον πολύ σύντομο το ιντερλούδιο των πολεμικών επιχειρήσεων και από ότι φαίνεται και οι δύο πλευρές είχαν κάτι τέτοιο κατά νου. Δηλαδή, να τελειώσουν ουσιαστικά γρήγορα την τακτική των απευθείας χτυπημάτων. Και τονίζω «την τακτική των απευθείας χτυπημάτων», γιατί δεν γνωρίζουμε τι θα γίνει, πρώτον σε σχέση με τον Νότιο Λίβανο και τη Χεζμπολάχ και δεύτερον, σε σχέση με τον άλλο proxy του Ιράν, τους Χούθι, ο οποίος μπήκε και αυτός αργά το βράδυ στο παιχνίδι.
Απ' ό,τι φαίνεται πάντως, κάποιες ώρες πριν από τη στιγμή που συζητάμε, η ιρανική πλευρά δήλωσε ότι δεν προτίθεται να συνεχίσει τα πλήγματα, σε συνάρτηση βέβαια με τη στάση του Ισραήλ στο νότιο Λίβανο. Το ίδιο πράττει, ουσιαστικά, μέσω των δηλώσεών της και η ισραηλινή πλευρά, όταν συζητάει ουσιαστικά για πιθανότητα επανάληψης των χτυπημάτων στη Νότια Βηρυτό, στην περίπτωση που η Χεζμπολάχ προχωρήσει ξανά σε βομβαρδισμούς σε τοποθεσίες στο Βόρειο Ισραήλ. Είναι μια εικόνα, την οποία τη γνωρίζουμε εδώ και αρκετές μέρες, σχεδόν από τη στιγμή που ανακοινώθηκε η εκεχειρία μεταξύ των δύο πλευρών.
Πώς αξιολογείτε εσείς το γεγονός ότι το Ιράν θεωρεί τα μέτωπα στην περιοχή ενιαία; Δηλαδή ό,τι συμβαίνει στο Ιράν, ό,τι συμβαίνει στο Λίβανο και ό,τι συμβαίνει με τους Χούθι για το Ιράν είναι μια ενιαία κρίση. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει την κατάσταση;
Η πρόθεση του Ιράν είναι να δυσκολέψει την κατάσταση, προσπαθώντας να δημιουργήσει ρήγματα στο μέχρι τούδε ενιαίο μέτωπο ΗΠΑ και Ισραήλ. Γνωρίζοντας, λοιπόν, ότι το Ισραήλ διατηρεί, ούτως ή άλλως, μια δική του ξεχωριστή στάση σε σχέση με το νότιο Λίβανο, επιχειρεί να δημιουργήσει προβλήματα, όχι μόνο στις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ - Ισραήλ αλλά και στις προσωπικές σχέσεις Τραμπ - Νετανιάχου. Από εκεί και πέρα, προσθέτω μια προσωπική εκτίμηση: Δεν γνωρίζουμε, αυτή τη στιγμή, κατά πόσον η αντιπαράθεση μεταξύ των δύο ανδρών, δηλαδή Τραμπ και Νετανιάχου, έφτασε στα άκρα έτσι όπως παρουσιάστηκε, όχι απλά ρητορικά, αλλά στην ουσία. Δεν ξέρουμε, αν η διαφωνία αυτή έφτασε σε επίπεδο διαφορετικών οπτικών για τη Μέση Ανατολή, συνολικά. Αν, δηλαδή, η εικόνα που έχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ για τη Μέση Ανατολή συνολικά, απέχουν η μία από την άλλη. Φαίνεται ότι σε αυτό το τηλεφώνημα υπήρξε μια διαφορετική γραμμή μεταξύ των δύο ανδρών.
Πόσο καθοριστική μπορεί να είναι αυτή η διαφορετική γραμμή για την εξέλιξη των καταστάσεων;
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες και για την πολιτική τους ηγεσία και συγκεκριμένα για τον Ντόναντ Τραμπ, να μην ξεχνάμε ότι υπάρχει μπροστά ο παράγοντας των ενδιάμεσων εκλογών. Το μεγάλο ζήτημα σε αυτές τις εκλογές είναι η δημοφιλία του Προέδρου. Είναι, λοιπόν, ένα ζήτημα για τον Ντόναλντ Τραμπ το πόσο εκτιμάει ότι αυτή η εικόνα στη Μέση Ανατολική θα πλήξει ακόμα περισσότερο απ' όσο σήμερα την εικόνα του. Πόσο αυτό θα του επέτρεπε να παραμείνει σε καθεστώς αντιπαράθεσης με τον κύριο υποστηρικτή των συμφερόντων των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή, το Ισραήλ.
Φαίνεται, λοιπόν, ότι υπάρχει διαφορετική εκτίμηση σε σχέση με το Ιράν και ιδιαίτερα την πτυχή του Ιρανικού ζητήματος η οποία αφορά τον νότιο Λίβανο. Αλλά δεν είμαι σίγουρος κατά πόσον αυτό είναι αρκετό να δημιουργήσει ένα επαρκές ρήγμα στις σχέσεις μεταξύ ΗΠΑ και Ισραήλ.
Να μην ξεχνάμε επίσης ότι το Ισραήλ, σε σχέση με το νότιο Λίβανο, δύσκολα θα μπορούσε συνολικά και ως κοινωνία να αλλάξει τις εκτιμήσεις σε σχέση με το πόσο σημαντική απειλή συνιστά η Χεζμπολάχ.
Άρα δηλαδή οι δύο σύμμαχοι λοιπόν έχουν τις δικές τους εσωτερικές δεσμεύσεις σε σχέση με το πώς απευθύνονται στο εσωτερικό ακροατήριο...
Νομίζω ότι πολύ σωστά το μεταφράζετε. Ναι, αυτή είναι η δική μου εκτίμηση. Και νομίζω ότι αυτό θα συνεχίσει να ισχύει καθώς έχουμε επικεφαλής τα δύο συγκεκριμένα πρόσωπα. Τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Μπενιαμίν Νετανιάχου.
Πάντως, απ' όσα λέτε, καταλαβαίνω ότι κανένας από τους εμπλεκόμενους δεν θα είχε συμφέρον να αναζωπυρωθεί οριστικά αυτή η πολεμική σύνταξη.
Σωστά το καταλαβαίνετε. Ξέρετε, δεν θα περιαυτολογήσω, αλλά εδώ και αρκετό καιρό υποστηρίζω ότι θα είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπερβεί η κλιμάκωση ένα συγκεκριμένο όριο. Αυτό, λοιπόν, σημαίνει ότι μπορεί να δούμε και άλλα επεισόδια, αλλά νομίζω ότι η επιθυμία και των δύο πλευρών είναι να μην κλιμακωθεί περαιτέρω η ένταση, γιατί υπάρχουν και όρια σε αυτή την κλιμάκωση.
Για παράδειγμα, σας το λέω, αν η αμερικανική ηγεσία τελικά αποφάσιζε να ξαναμπεί πάση δυνάμει στην κλιμάκωση τι θα συμβεί εάν δεν υπάρχει απόλυτη επιτυχία στους στόχους; Η Ιρανική πλευρά, έστω και αν δεν απειλεί σοβαρά στρατιωτικά τους Αμερικανούς, είναι σε θέση να χτυπήσει με πλήγματα τα οποία έχει καταλάβει η ίδια ότι επηρεάζουν την πολιτική λήψη αποφάσεων.
Δηλαδή, αν συνεχίσει τα πλήγματα κατά των τάνκερ, το κλείσιμο των Στενών Ορμούζ, αυτό θα είναι σοβαρό πρόβλημα και για τους Αμερικανούς αυτή τη φορά.
Και όσο ασχολούμαστε με όλα αυτά, χάνουμε τη μεγάλη εικόνα που είναι η εξέλιξη των διαπραγματεύσεων για οριστική ειρηνευτική συμφωνία.
Έχετε απόλυτο δίκιο. Νομίζω ότι προσπαθώντας να παρακολουθήσουμε το τι γίνεται στο Νότιο Λίβανο ή στη Βόρεια Υεμένη και στην περιοχή των Χούθι, δεν παρακολουθούμε την προοπτική επίτευξης μιας συνολικής συμφωνίας.
Οι ενδείξεις δεν θα έλεγα ότι μας καθιστούν περισσότερο αισιόδοξους. Η παρέμβαση του Πακιστάν νομίζω ότι καρκινοβατεί. Ούτως ή άλλως υπάρχουν και αγγίξει αυτή η διαδικασία τα όρια της.
Τα πλέον κρίσιμα ζητήματα στη συνολική συμφωνία για τις δύο πλευρές παραμένουν τα ίδια: Από τη μία είναι τα ζητήματα της αποπυρηνικοποίησης του Ιράν, το κατά πόσο το Ιράν θα εγκαταλείψει οριστικά το πρόγραμμα του, το κατά πόσο οι ΗΠΑ θα εξασφαλίσουν τις ποσότητες εμπλουτισμένου και πού θα καταλήξουν αυτές. Από την άλλη είναι το τι θα γίνει σε σχέση με το Ορμούζ. Δηλαδή, τι καθεστώς θα ισχύσει αυτή τη στιγμή που θα ξεκινήσει να τίθεται σε ισχύ η νέα συμφωνία όποτε και αν αυτή προκύψει.
Άρα τα δύο βασικά ζητήματα εξακολουθούν να παραμένουν σοβαρά «αγκάθια».
Ναι, αυτή είναι, νομίζω, μια παραδοχή από την οποία δεν ξεφεύγουν ακόμα και οι εκτιμήσεις των πηγών, οι οποίες έχουν άμεση επαφή με τις ηγεσίες των ΗΠΑ και του Ιράν.
* Ο Αφεντούλης Λαγγίδης είναι Διδάκτωρ Διεθνών Σχέσεων, διδάσκων στο Τμήμα Διεθνών, Ευρωπαϊκών και Περιφερειακών Σπουδών στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Είναι επίσης εξωτερικός επιστημονικός συνεργάτης του ΙΔΙΣ.
