Μια εξαιρετική προσπάθεια για μια διαφορετική, διεισδυτική βιογραφία του ηγέτη της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, αποτελεί το βιβλίο «Ερντογάν. Η Ιστορία του» του Στέφαν Ίχριγκ, που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Παπαδόπουλος.
Το βιβλίο παρακολουθεί τον Ταγίπ Ερντογάν από τα σοκάκια του Κασίμπασα, της φτωχογειτονιάς της Πόλης στην οποία γεννήθηκε το 1954, μέχρι και σήμερα, προσπαθώντας να αποτυπώσει το πώς διαμορφώθηκε αυτός ο ισχυρός ηγέτης, που πλέον τείνει να υπερσκελίσει ακόμη και τον ιδρυτή της Τουρκίας, Μουσταφά Κεμάλ Ατατούρκ, κυβερνώντας ήδη τη χώρα από το 2002.
Ο συγγραφέας δεν αρκείται σε μια απλή αποτύπωση των σταθμών που οδήγησαν τον Τ. Ερντογάν από το Κασίμπασα στην ενασχόληση με τα κοινά, στην τοπική αυτοδιοίκηση, στο πολιτικό Ισλάμ, στη δημαρχία της Κωνσταντινούπολης και κατόπιν στην άλωση όλων των θεσμών του τουρκικού κράτους.
Επιχειρεί να αναλύσει το πώς ο Τ. Ερντογάν εξελίχθηκε σε ένα επικίνδυνο πολιτικό πρότυπο, επειδή «προοιωνίζεται ένα μέλλον που οι περισσότεροι από εμάς προσπαθούμε να αποφύγουμε. Βρίσκεται στην πρώτη γραμμή ενός είδους δύναμης που έχει αναδυθεί στην παγκόσμια πολιτική σκηνή και χρησιμοποιεί τους δημοκρατικούς θεσμούς για να κατακτήσει την εξουσία και από τη θέση αυτή να αναδιαμορφώσει πια τη δημοκρατία, ώστε να μην είναι πια δημοκρατία». Και οι συγκρίσεις του συγγραφέα με άλλους ηγέτες που τείνουν προς τον αυταρχισμό ή σε ένα ιδιότυπο καθεστώς εκλογοκρατίας, όπως ο Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Ναρέντρα Μόντι αλλά και ο Ντόναλντ Τραμπ, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσες.
Ο συγγραφέας πάντως επιμένει ότι μια πιο προσεκτική ματιά στην ιστορία του Ερντογάν δείχνει ότι, παρά τις ομοιότητες, υπάρχουν και ορισμένες διαφορές. «Πραγματικά αυτές οι διαφορές», διαπιστώνει ο συγγραφέας, «κάνουν τον Ερντογάν πιο ισχυρό από όλους τους άλλους σε ό,τι αφορά τη μακροπρόθεσμη επιβίωση. Τον κάνουν επίσης τον πιο επικίνδυνο, με εξαίρεση ίσως τον Πούτιν».
Η πρωτοτυπία του βιβλίου είναι ότι ο Στέφαν Ίχριγκ ξεκαθαρίζει ότι το βιβλίο δεν απευθύνεται σε ειδικούς στα τουρκικά ζητήματα, αλλά επιδιώκει, μέσα από την ανασύνθεση και διερεύνηση της ιστορίας του Ερντογάν, να ανοίξει αυτό το θέμα σε άλλα ακροατήρια: όσους μελετούν τους ισχυρούς άνδρες, «τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η δημοκρατία, τα νέα αυταρχικά συστήματα σε όλο τον κόσμο», καθώς και στο ευρύ κοινό που ενδιαφέρεται για αυτά τα θέματα και για την Τουρκία.
Δίνοντας το στίγμα του πολύ ενδιαφέροντος βιβλίου του, ο συγγραφέας τονίζει στον πρόλογό του για την ελληνική έκδοση ότι «στόχος δεν ήταν να γραφτεί ένα ακόμη βιβλίο που να παρουσιάζει τον Ερντογάν ως τον νέο Σουλτάνο ή ως έναν κακό Ανατολίτη δικτάτορα. Πρώτα απ’ όλα πρόκειται για την αφήγηση της ιστορίας του και την προσπάθεια να τον κατανοήσουμε εκ των έσω και μέσα από τη δική του λογική. Δεν είναι ούτε τόσο μαύρη ούτε τόσο άσπρη όσο κάποιοι θα ήθελαν να μας κάνουν να πιστέψουμε, ούτε μια ιστορία με σαφή τελεολογική πορεία. Πρέπει να τον δούμε και να τον κατανοήσουμε πρώτα ως πραγματικό μέτρ της πολιτικής και μέσα από τη δική του ιστορία, όσο κατασκευασμένη και ωραιοποιημένη κι αν φαίνεται. Μόνο τότε μπορούμε να εκτιμήσουμε πού βρίσκονται σήμερα και αυτός και η Τουρκία και πώς μπορούν να προχωρήσουν παραπέρα».
Ο συγγραφέας του βιβλίου, μέσα από την ιδιότυπη αυτή βιογραφία του Ερντογάν, διερευνά και την πορεία αυταρχικού μετασχηματισμού, ένα παράδειγμα αυταρχικής διολίσθησης με τη σταδιακή αλλά επίμονη μεταβολή των σχέσεων εξουσίας.
Και για έναν ισχυρό ηγέτη όπως είναι ο Ερντογάν, του οποίου η πορεία συνιστά μάθημα πολιτικής επιβίωσης, το μεγάλο ερώτημα που παραμένει ανοικτό, όπως διαπιστώνει ο Στέφαν Ίχριγκ, είναι ακριβώς αυτό που απασχολεί πλέον όλους μας: «Πώς θα αποχωρήσει ο Ερντογάν από την εξουσία; Θα υπάρξει ειρηνική μεταβίβασή της; Το μόνο που μπορούμε είναι να ελπίζουμε».
Ακόμη πιο κρίσιμο είναι το ερώτημα που θέτει στο τέλος του βιβλίου του ο συγγραφέας: «Η ιστορία του Ερντογάν δεν είναι μόνο μια μελέτη περίπτωσης για το πώς καταλαμβάνεις την εξουσία σε μια δημοκρατία και ύστερα αδειάζεις και καταστρέφεις αυτή τη δημοκρατία με ένα απλό πενήντα και κάτι τοις εκατό των ψήφων. Είναι επίσης μια μελέτη περίπτωσης για το τι κάνει πραγματικά ένας τέτοιος ισχυρός άνδρας όταν φτάσει στον στόχο του: μια ανεμπόδιστη, σχεδόν απόλυτη εξουσία. Ο Πούτιν ξεκίνησε έναν πόλεμο στην Ουκρανία. Ο Ερντογάν άραγε τι θα κάνει;».
