Στο πρόσφατο συνέδριο του ΠΑΣΟΚ αποφασίστηκε ότι δεν θα υπάρξει καμία μετεκλογική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία. Η απόφαση αυτή θεωρήθηκε ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ουσιαστικά αποκλείει το ενδεχόμενο συγκυβέρνησης με το κόμμα που, κατά πάσα πιθανότητα, θα αναδειχθεί πρώτο μετά τις εκλογές. Παράλληλα, το ΠΑΣΟΚ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο συνεργασιών με κόμματα του λεγόμενου «ευρύτερου προοδευτικού χώρου».
Η απόφαση συζητήθηκε εκτενώς τόσο από τα μέσα ενημέρωσης όσο και από πολιτικούς αναλυτές, παρουσιάστηκε δε ως μια μορφή σκληρής αντιπαράθεσης με την κυβέρνηση. Ωστόσο, στην πραγματικότητα αποτελεί μια φυσιολογική εξέλιξη, αν λάβουμε υπόψη τον έντονο πολιτικό λόγο και την αντιπαράθεση που έχει προηγηθεί τα τελευταία χρόνια.
Εκείνο που συχνά παραβλέπουμε είναι ότι η καθημερινότητα των πολιτών δεν καθορίζεται μόνο από τις αποφάσεις του ελληνικού κοινοβουλίου, αλλά σε μεγάλο βαθμό από αποφάσεις που λαμβάνονται στους θεσμούς των Βρυξελλών. Ανάμεσα σε αυτούς, πρωταγωνιστικό ρόλο έχει το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο οποίο συμμετέχουν πάνω από 200 πολιτικά κόμματα, οργανωμένα σε οκτώ πολιτικές ομάδες. Οι ομάδες αυτές έχουν ιδεολογικό και ευρωπαϊκό προσανατολισμό - είτε φιλοευρωπαϊκό είτε ευρωσκεπτικιστικό.
Η Νέα Δημοκρατία συμμετέχει ενεργά στο Ευρωπαϊκό Λαϊκό Κόμμα (ΕΛΚ), την ισχυρότερη ομάδα του Ευρωκοινοβουλίου. Το ΠΑΣΟΚ συμμετέχει στη Σοσιαλιστική Ομάδα (S&D). Μαζί με το Renew Europe, οι δύο αυτές ομάδες αποτελούν τον βασικό πυλώνα που στηρίζει τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Στις περισσότερες ψηφοφορίες, ΕΛΚ και Σοσιαλιστές καταλήγουν σε παραπλήσιες θέσεις.
Σε αντίθεση με τα εθνικά κόμματα, οι πολιτικές ομάδες στο Ευρωκοινοβούλιο δεν έχουν αυστηρή κομματική πειθαρχία. Υπάρχει μεγαλύτερη ελευθερία κινήσεων και τα κόμματα μπορούν να διαφοροποιηθούν από την επίσημη γραμμή.
Το ΕΛΙΑΜΕΠ, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Ζακ Ντελόρ, ανέλυσε εκατοντάδες ψηφοφορίες χρησιμοποιώντας μεθόδους πολιτικής ανθρωπολογίας και χαρτογράφησης. Η ανάλυση έδειξε πόσο κοντά ή μακριά βρίσκονται οι πολιτικές ομάδες μεταξύ τους. Κάνοντας μια αντίστοιχη ανάλυση για τα ελληνικά κόμματα, παρατηρούμε ότι Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ παρουσιάζουν υψηλό βαθμό σύγκλισης: στις περισσότερες από τις 400 ψηφοφορίες των τελευταίων δύο ετών έχουν ψηφίσει σχεδόν ταυτόσημα.
Η μήτρα αποστάσεων αποτυπώνει με τον πιο καθαρό και ψυχρό τρόπο αυτό που συχνά χάνεται μέσα στη ρητορική της εσωτερικής πολιτικής σκηνής: τα ελληνικά κόμματα δεν τοποθετούνται στην Ευρώπη όπως τοποθετούνται στην Αθήνα.
Η πολύ μικρή απόσταση ανάμεσα σε Νέα Δημοκρατία και ΠΑΣΟΚ δείχνει ότι, σε επίπεδο Ευρωκοινοβουλίου, οι δύο αντιπροσωπείες κινούνται μέσα στον ίδιο θεσμικό άξονα, ψηφίζοντας παρόμοια στις περισσότερες κρίσιμες νομοθεσίες. Αυτό δεν σημαίνει ταύτιση, αλλά δείχνει μια σταθερή ευρωπαϊκή σύγκλιση, η οποία έρχεται σε αντίθεση με τον έντονο αντιπαραθετικό λόγο της ελληνικής πολιτικής σκηνής.
Αντίθετα, η απόσταση του ΠΑΣΟΚ από τα υπόλοιπα κόμματα του λεγόμενου «προοδευτικού χώρου» είναι αισθητά μεγαλύτερη, γεγονός που υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή του συμπεριφορά δεν ευθυγραμμίζεται με την εσωτερική αφήγηση περί προοδευτικών συμμαχιών.
Η μήτρα, επομένως, αναδεικνύει μια διπλή πραγματικότητα: άλλο το ΠΑΣΟΚ της Αθήνας, που υιοθετεί αντιδεξιό λόγο, και άλλο το ΠΑΣΟΚ των Βρυξελλών, που λειτουργεί ως οργανικό μέρος του κεντρώου ευρωπαϊκού μπλοκ. Πρόκειται για μια αντίφαση που δεν είναι ιδεολογική αλλά στρατηγική - και η οποία εξηγεί πολλά από τα παράδοξα της ελληνικής πολιτικής ζωής.
Αυτό δείχνει ότι δεν υπάρχει απόλυτη ιδεολογική συνοχή ανάμεσα στις εθνικές και ευρωπαϊκές θέσεις του κόμματος. Οι διαφοροποιήσεις φαίνεται να σχετίζονται περισσότερο με προσωπικές στρατηγικές, πολιτικές αντιπαραθέσεις και εσωτερικές ισορροπίες, παρά με σταθερές ιδεολογικές γραμμές.
Αξίζει επίσης να σημειωθεί ότι η ηγεσία του ΠΑΣΟΚ στις Βρυξέλλες είναι ιδιαίτερα ενεργή. Ο επικεφαλής της ευρωομάδας του ΠΑΣΟΚ, κ. Μανιάτης, είναι αντιπρόεδρος της Σοσιαλιστικής Ομάδας και συμμετέχει καθοριστικά στη διαμόρφωση των θέσεων των Ευρωπαίων Σοσιαλιστών.
Σε μια χώρα όπου η πολιτική συχνά περιορίζεται σε συνθήματα, τηλεοπτικές κορώνες και τεχνητές γραμμές αντιπαράθεσης, οι ψηφοφορίες στις Βρυξέλλες λειτουργούν σαν ψυχρός καθρέφτης της πραγματικότητας. Εκεί δεν χωρούν ρητορικά τεχνάσματα ούτε επικοινωνιακές υπερβολές· μόνο πράξεις, θέσεις και συμμαχίες που καταγράφονται με ακρίβεια. Και αυτές οι πράξεις δείχνουν ότι το ΠΑΣΟΚ ζει ανάμεσα σε δύο κόσμους: έναν που φωνάζει στην Αθήνα και έναν που συναινεί στις Βρυξέλλες.
Άλλο η φωνή της Αθήνας και άλλο το χέρι που σηκώνεται στις Βρυξέλλες.
