Tη διαμαρτυρία της ιρανικής πρεσβείας στην Αθήνα προκάλεσε άρθρο που δημοσιεύθηκε στο Liberal για το καθεστώς που ισχύει στα Στενά του Ορμούζ, τον αποκλεισμό διέλευσης πλοίων από το Ιράν και τις επιπτώσεις στις εφοδιαστικές αλυσίδες. Η πρεσβεία απαντά επικαλούμενη το «εθιμικό δίκαιο» και το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ «εμπίπτει στα επιτρεπόμενα μέσα άσκησης των κυριαρχικών δικαιωμάτων». Το Liberal απευθύνθηκε σε δύο ειδικούς, τον Ορέστη Ομράν και τον Τσάρλς Έλληνα που απαντούν επί της ουσίας στα επιχειρήματα των Ιρανών.
Ακολουθεί η επιστολή της Ιρανικής Πρεσβείας:
Embassy of the Islamic Republic of Iran
Athens
κ. Διευθυντά,
Αναφορικά με το άρθρο που δημοσιεύσατε στην εφημερίδα σας στις 21/4/2026, με τίτλο «Στενά του Ορμούζ: Γιατί μια συμφωνία ΗΠΑ – ΙΡΑΝ μπορεί να μην είναι αρκετή», εκφράζουμε τη διαμαρτυρία μας για την αναπαραγωγή ανακριβών ειδήσεων (Fake news) που αφορούν τη χώρα μας και την υφιστάμενη κατάσταση στην περιοχή.
Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης οφείλουν να τηρούν την δημοσιογραφική δεοντολογία και να διασφαλίζουν την ακρίβεια και την αντικειμενικότητα των δημοσιευόμενων πληροφοριών. Ωστόσο, με λύπη διαπιστώνουμε ότι ολοένα και συχνότερα αναπαράγονται αναληθείς ή παραπλανητικές ειδήσεις σχετικά με το Ιράν, οι οποίες δημιουργούν στρεβλή εικόνα για τη χώρα μας.
Ως προς το ζήτημα δε της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ, επισημαίνουμε τα εξής:
Το Ιράν, ως παράκτιο κράτος και σύμφωνα με το διεθνές εθιμικό δίκαιο ασκεί πλήρη κυριαρχία στα χωρικά του ύδατα. Το ειδικό καθεστώς των διεθνών στενών δεν αναιρεί την κυριαρχία αυτή, αλλά τη ρυθμίζει υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Περαιτέρω, το Ιράν δεν έχει κυρώσει την Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) ως εκ τούτου, δεν δεσμεύεται συμβατικά από το καθεστώς της διέλευσης transit passage.
Σε κάθε περίπτωση σε συνθήκες ένοπλης σύγκρουσης, το εφαρμοστέο νομικό πλαίσιο μετατοπίζεται στο δίκαιο του ναυτικού πολέμου, το οποίο παρέχει στο Ιράν το δικαίωμα στον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα χωρικά του ύδατα και της επιβολής περιορισμών ανάλογα με τις υποχρεώσεις που επιβάλλουν οι πολεμικές επιχειρήσεις.
Επιπλέον, σύμφωνα με το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, κάθε κράτος που δέχεται επίθεση διατηρεί το δικαίωμα της αυτοάμυνας. Το δικαίωμα αυτό δύναται να περιλαμβάνει και μέτρα περιορισμού θαλάσσιων οδών που χρησιμοποιούνται από εχθρικές δυνάμεις.
Υπό το πρίσμα αυτό, ένας εκτεταμένος περιορισμός ή αποκλεισμός της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ εμπίπτει στα επιτρεπόμενα μέσα άσκησης κυριαρχικών και πολεμικών δικαιωμάτων του Ιράν.
Παρακαλούμε για τη δημοσίευση της παρούσας επιστολής προς αποκατάσταση της ακρίβειας των σχετικών αναφορών.
Με εκτίμηση,
Τμήμα Τύπου της Πρεσβείας της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν στην Αθήνα
Τ. Έλληνας: Επιλεκτική η ερμηνεία του Ιράν
Ο καθηγητής ενεργειακής πολιτικής και Senior Fellow στο Atlantic Council σημειώνει:
«Ενώ η κυριαρχία του Ιράν επί των χωρικών του υδάτων δεν αμφισβητείται, η ερμηνεία του για το ισχύον νομικό πλαίσιο είναι κάπως επιλεκτική και ανοιχτή σε σημαντικές προκλήσεις όσο αφορά την ευρέως αποδεκτή διεθνή πρακτική.
Τα Στενά του Ορμούζ αναγνωρίζονται ευρέως ως ''διεθνές στενό'', όπου το δικαίωμα διέλευσης ισχύει βάσει του ''εθιμικού διεθνούς δικαίου''. Αυτό το καθεστώς είναι θεμελιώδες για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενεργειακή ασφάλεια και δεν εξαρτάται από την επίσημη επικύρωση της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η αρχή της απρόσκοπτης διέλευσης έχει τηρηθεί σταθερά στην κρατική πρακτική, συμπεριλαμβανομένων χωρών που δεν είναι συμβαλλόμενα μέρη της UNCLOS.
Η θέση ότι το Ιράν μπορεί νόμιμα να επιβάλει έναν ευρύ περιορισμό ή αποκλεισμό της ναυσιπλοΐας είναι, επίσης, δύσκολο να υποστηριχθεί βάσει του δικαίου του ναυτικού πολέμου. Ακόμη και σε καταστάσεις ένοπλης σύγκρουσης, τα μέτρα που επηρεάζουν τη θαλάσσια κυκλοφορία πρέπει να πληρούν αυστηρές προϋποθέσεις αναγκαιότητας, αναλογικότητας και μη-διάκρισης, ιδίως όσον αφορά την ουδέτερη ναυτιλία. Δεδομένης της παγκόσμιας σημασίας των Στενών, οποιαδήποτε μεγάλης κλίμακας διαταραχή σχεδόν σίγουρα θα είχε εκτεταμένες συνέπειες για κράτη που δεν έχουν καμία σχέση με οποιαδήποτε σύγκρουση.
Ομοίως, η επίκληση του Άρθρου 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών δεν παρέχει απεριόριστη νομική βάση για τον περιορισμό της ναυσιπλοΐας. Το δικαίωμα αυτοάμυνας είναι εγγενώς περιορισμένο και δεν μπορεί να δικαιολογήσει μέτρα που είναι δυσανάλογα με την απειλή που αντιμετωπίζεται ή που επηρεάζουν αδικαιολόγητα τα δικαιώματα άλλων, ουδέτερων, κρατών.
Είναι επίσης αξιοσημείωτο ότι, στην πράξη, η θαλάσσια κυκλοφορία μέσω των Στενών συνεχίστηκε ακόμη και σε περιόδους αυξημένης περιφερειακής έντασης, αντανακλώντας μια κοινή αναγνώριση της κρίσιμης σημασίας του. Μια επιλεκτική ερμηνεία του Διεθνούς Δικαίου που αναδεικνύει την κυριαρχία, ενώ παραβλέπει αυτούς τους περιορισμούς κινδυνεύει να παρουσιάσει μια μονόπλευρη και ίσως παραπλανητική εικόνα.
Δεν επιθυμώ να μπω σε επιχειρήματα, αλλά παρόλο που δεν αγνοώ τα δικαιώματα του Ιράν, πρέπει επίσης να αναγνωριστεί το ''εθιμικό διεθνές δίκαιο'' και τα δικαιώματα των ουδέτερων χωρών να έχουν ανεμπόδιστη χρήση του τι είναι ένα ''διεθνές στενό''».
O. Ομράν: Η σχέση του Ιράν με το Διεθνές Δίκαιο και το νομικό καθεστώς στα Στενά του Ορμούζ
Από την πλευρά του ο Ορέστης Ομράν, Διεθνής δικηγόρος, partner και επικεφαλής της DLA Piper για την Ελλάδα και την Κύπρο και Πρόεδρος του think tank SYNERGIA, επισημαίνει:
«Παρά το γεγονός ότι το Ιράν επικαλείται συχνά τη σημασία του Διεθνούς Δικαίου στις διακρατικές σχέσεις, η ιστορική του πρακτική ως προς την πλήρη συμμόρφωση με θεμελιώδεις διεθνείς υποχρεώσεις έχει αποτελέσει επανειλημμένα αντικείμενο σοβαρής διεθνούς κριτικής.
Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελεί η ιστορική απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης στην υπόθεση των ομήρων της Τεχεράνης (United States Diplomatic and Consular Staff in Tehran, 1980). Η υπόθεση αφορούσε την πολύμηνη κατάληψη της Αμερικανικής Πρεσβείας στην Τεχεράνη κατά τη διάρκεια και αμέσως μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979. Το Δικαστήριο καταδίκασε το Ιράν για σοβαρή παραβίαση θεμελιωδών κανόνων του διπλωματικού δικαίου, ιδίως του απαραβίαστου των διπλωματικών αποστολών και της προστασίας των διπλωματών, κανόνων που αποτελούν ακρογωνιαίο λίθο της διεθνούς έννομης τάξης εδώ και αιώνες.
Η επισήμανση αυτή δεν γίνεται για λόγους πολιτικής αντιπαράθεσης, αλλά διότι η επιλεκτική επίκληση του Διεθνούς Δικαίου αποδυναμώνει αναπόφευκτα την αξιοπιστία κάθε νομικού επιχειρήματος, όταν αυτό αποσπάται από τη συνολική κρατική πρακτική.
Το νομικό καθεστώς των Στενών του Ορμούζ με βάση το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας
Η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) του 1982, η οποία τέθηκε σε ισχύ το 1994, δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη πολυμερή συνθήκη, αλλά το πληρέστερο και καθολικότερο νομικό πλαίσιο για τη ρύθμιση των θαλάσσιων ζωνών, των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων κρατών και χρηστών των θαλασσών. Δικαίως έχει χαρακτηριστεί ως «Σύνταγμα των Ωκεανών», καθώς απολαμβάνει σχεδόν καθολικής αποδοχής και σε μεγάλο – αν όχι και σε πλήρη – βαθμό κωδικοποιεί εθιμικούς κανόνες Διεθνούς Δικαίου δεσμευτικούς ακόμη και πέραν των συμβαλλομένων κρατών. Έχει κυρωθεί από τη συντριπτική πλειονότητα της διεθνούς κοινότητας (171 κράτη και συλλογικά από την Ευρωπαϊκή Ένωση).
Επιπλέον, την UNCLOS έχουν κυρώσει όλα τα μόνιμα μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ (Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο, Κίνα, Ρωσία) εκτός από τις ΗΠΑ, οι οποίες, αν και δεν την έχουν κυρώσει, αναγνωρίζουν και εφαρμόζουν διαχρονικά μεγάλο μέρος των σχετικών κανόνων, συμπεριλαμβανομένου του καθεστώτος transit passage, αναγνωρίζοντας αυτούς ως εθιμικό διεθνές δίκαιο.
Η UNCLOS ενσωμάτωσε μια προσεκτική ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των παράκτιων κρατών και της διεθνούς κοινότητας: από τη μία πλευρά αναγνώρισε σημαντικά κυριαρχικά δικαιώματα στα παράκτια κράτη, όπως η επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια και η καθιέρωση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) και από την άλλη διασφάλισε την ελευθερία της διεθνούς ναυσιπλοΐας μέσω θεσμών όπως η διέλευση transit στα διεθνή στενά.
Ορθώς λοιπόν η Ελλάδα, διά της Μονίμου Αντιπροσώπου της στο πρόσφατο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ (του οποίου έχει εκλεγεί μη μόνιμο μέλος για τη διετία 2025-2026), τόνισε ότι όλα τα πλοία πρέπει να απολαμβάνουν το δικαίωμα διέλευσης transit μέσω των Στενών του Ορμούζ σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, όπως αυτό αποτυπώνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας, η οποία δικαίως αναγνωρίζεται ως το σύνταγμα των ωκεανών, κωδικοποιεί το εθιμικό διεθνές δίκαιο και, ως εκ τούτου, δεσμεύει όλα τα κράτη.
Το επιχείρημα ότι το Ιράν, επειδή δεν έχει κυρώσει την UNCLOS, μπορεί να απορρίπτει συνολικά το καθεστώς της διέλευσης transit είναι νομικά εξαιρετικά αμφισβητήσιμο. Η θεωρία του «επίμονου αντιρρησία» (persistent objector) δύσκολα μπορεί να εφαρμοστεί εδώ. Ιδίως όταν πρόκειται για κανόνες που αφορούν τη θεμελιώδη δομή της διεθνούς ναυσιπλοΐας και συλλογικά συμφέροντα της διεθνούς κοινότητας, η δυνατότητα μονομερούς ad hoc εξαίρεσης μέσω persistent objection θεωρείται ιδιαίτερα περιορισμένη.
Το γεγονός ότι ένα κράτος δεν είναι συμβαλλόμενο μέρος σε μια συνθήκη δεν του επιτρέπει αυτομάτως να αγνοεί εθιμικούς κανόνες που έχουν πλέον αποκτήσει ευρύτερη διεθνή ισχύ, ιδίως όταν αυτοί αφορούν κρίσιμες παγκόσμιες θαλάσσιες αρτηρίες.
Το Δίκαιο της Ένοπλης Σύρραξης
Ακόμη και σε περίπτωση ένοπλης σύγκρουσης, το Δίκαιο της Ένοπλης Σύρραξης δεν παρέχει απεριόριστη εξουσία μονομερούς αποκλεισμού διεθνών στενών κατά βούληση. Κάθε στρατιωτικό μέτρο υπόκειται στις αρχές της αναγκαιότητας, της αναλογικότητας και της διάκρισης, ενώ η παρεμπόδιση της διεθνούς ναυσιπλοΐας δεν μπορεί να χρησιμοποιείται αυθαίρετα εις βάρος ουδέτερων κρατών ή της παγκόσμιας οικονομικής ασφάλειας πέραν όσων επιτρέπει το διεθνές ανθρωπιστικό και ναυτικό δίκαιο.
Το δικαίωμα αυτοάμυνας κατά το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών δεν συνιστά λευκή επιταγή για γενικευμένη αναστολή της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Ακόμη και υπό συνθήκες σύρραξης, τα μέτρα ασφαλείας οφείλουν να παραμένουν νομικά αναγκαία, αναλογικά και συμβατά με τις υποχρεώσεις που απορρέουν από το ευρύτερο Διεθνές Δίκαιο. Οτιδήποτε διαφορετικό, θα έδιδε τη δυνατότητα απεριόριστης επέκτασης των συνεπειών του δικαιώματος αυτοάμυνας σε τρίτα μη συμμετέχοντα στην εμπόλεμη σύρραξη κράτη και ιδιώτες, πράγμα που δεν επιτρέπει το διεθνές δίκαιο.
Συνεπώς, η παρουσίαση ενός εκτεταμένου ή μονομερούς αποκλεισμού των Στενών του Ορμούζ ως αυτονόητου και πλήρως νόμιμου κυριαρχικού δικαιώματος δεν αντανακλά ούτε την κρατούσα ερμηνεία του Δικαίου της Θάλασσας ούτε τους περιορισμούς του Δικαίου της Ένοπλης Σύρραξης.
Η διεθνής έννομη τάξη δεν λειτουργεί με επιλεκτικές αναγνώσεις. Και ακριβώς επειδή τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη, η ερμηνεία του νομικού τους καθεστώτος δεν μπορεί να στηρίζεται σε μονομερείς πολιτικές σκοπιμότητες, αλλά σε κανόνες που διασφαλίζουν τη σταθερότητα, την προβλεψιμότητα και το συλλογικό συμφέρον της διεθνούς κοινότητας».
