Το θεσμικό και χρηματοδοτικό πλαίσιο των κρίσιμων επενδύσεων αιχμής στην περιφέρεια για τη διετία 2026-2027 βασίζεται στο ισχύον σύστημα του ΕΣΠΑ 2021 - 2027, το οποίο προβλέπει αυξημένους πόρους για επενδύσεις περιφερειακής ανάπτυξης.
Στον πυρήνα του βρίσκονται τα 13 Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΕΠ), με προϋπολογισμό αυξημένο κατά 2,2 δισ. ευρω σε σχέση με την προηγούμενη προγραμματική περίοδο.
Το βασικό θεσμικό «όχημα» για την υλοποίηση των σχετικών έργων είναι ο Ν. 4914/2022, όπως ισχύει, ο οποίος και ορίζει τις διαδικασίες διαχείρισης, ελέγχου και εφαρμογής των συγχρηματοδοτούμενων πράξεων από το Ευρωπαϊκό Ταμείο Περιφερειακής Ανάπτυξης (ΕΤΠΑ) και το Ευρωπαϊκό Κοινωνικό Ταμείο (ΕΚΤ).
Οι πόροι διαχειρίζονται είτε κεντρικά μέσω του προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων (ΑΠΔΕ) είτε μέσω εκχώρησης στους αρμόδιους ενδιάμεσους φορείς.
Σε ό,τι αφορά το χρηματοδοτικό πλαίσιο, το 2026 χαρακτηρίζεται από ρεκόρ πόρων για δημόσιες και συγχρηματοδοτούμενες επενδύσεις.
Οι άξονες στους οποίους κινούνται οι επενδύσεις αυτές είναι:
- Έξυπνη και Ψηφιακή Εξειδίκευση. Αφορά τη χρηματοδότηση καινοτόμων επιχειρήσεων, ψηφιακού μετασχηματισμού και εκσυγχρονισμού της τοπικής οικονομίας.
- Πράσινη Μετάβαση: Στον τομέα αυτό χρηματοδοτούνται επενδύσεις στις ΑΠΕ, την κυκλική οικονομία και την κλιματική ανθεκτικότητα. Μια χαρακτηριστική δράση που τρέχει μέσω των ΠΕΠ αφορά την αναβάθμιση και ενεργειακή ανακαίνιση κτιρίων.
- Κοινωνική Συνοχή: Αφορά έργα και δράσεις ένταξης στην αγορά εργασίας, υποδομές εκπαίδευσης και υγείας.
Περιφέρειες και έργα
Τα Περιφερειακά Προγράμματα (ΠΕΠ) διαμοιράζονται σε 13 περιφέρειες, οι οποίες διαχειρίζονται τα δικά τους έργα με άμεση στόχευση την αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων κάθε τόπου.
Οι περιφέρειες είναι : Αττικής, Κεντρικής Μακεδονίας, Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, Δυτικής Μακεδονίας, Ηπείρου, Θεσσαλίας, Ιονίων Νήσων, Δυτικής Ελλάδας, Στερεάς Ελλάδας, Πελοποννήσοu, Βορείου Αιγαίου, Νοτίου Αιγαίου και Κρήτης.
Ενδεικτικά αναφέρονται ορισμένα ενεργά έργα, όπως το έργο «Μικρές Επενδύσεις», το οποίο υλοποιείται στο πλαίσιο της δράσης «Εκσυγχρονισμός Μικρής Επιχειρηματικότητας Δυτικής Ελλάδας 2025», του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Δυτική Ελλάδα 2021-2027».
Στόχος της δράσης αυτής είναι η ενίσχυση της βιώσιμης ανάπτυξης και της ανταγωνιστικότητας των πολύ μικρών και μικρών επιχειρήσεων, μέσα από παραγωγικές επενδύσεις που προάγουν τον εκσυγχρονισμό, την καινοτομία, την εξωστρέφεια και την ψηφιακή αναβάθμιση. Το έργο έχει συνολική δημόσια δαπάνη: 18.000.000 ευρώ με ποσοστό χρηματοδότησης: 50%.
Σημαντικό είναι και το έργο «Νέα Ευκαιρία: Στήριξη ανέργων και μισθωτών για έναρξη επαγγελματικής δραστηριότητας στην Ήπειρο», το οποίο προδημοσίευσε η Περιφέρεια Ηπείρου. Η δράση αυτή χρηματοδοτείται από το Πρόγραμμα «Ήπειρος 2021–2027».
Στόχος είναι η υποστήριξη ανέργων και μισθωτών έως 55 ετών που επιθυμούν να ξεκινήσουν τη δική τους επιχειρηματική δραστηριότητα ως αυτοαπασχολούμενοι ή ελεύθεροι επαγγελματίες, συμβάλλοντας στην απασχόληση, στην ενίσχυση της επιχειρηματικότητας και στην οικονομική ανάπτυξη της Περιφέρειας.
Ακόμη, η δράση «Επιχειρώ Στερεά» αφορά την ενίσχυση υφιστάμενων πολύ μικρών, μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται στη Στερεά Ελλάδα, με στόχο την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, της εξωστρέφειας και της βιώσιμης ανάπτυξής τους.
Το έργο έχει συνολική δημόσια δαπάνη 12.000.000 ευρώ, δυνατότητα εντάξεων έως 16.000.000 ευρώ και ποσοστό επιχορήγησης: έως 75%
