Πολύ θα ήθελα να είχα την απάντηση σε αυτό το ερώτημα. Θα γινόμουν πολύ πλούσια! Μια σειρά από δημοσκοπήσεις τις τελευταίες εβδομάδες δίνουν προβάδισμα στον Τραμπ και αυτό έχει ανησυχήσει πολλούς. Αλλά ας τα δούμε τα πράγματα με τη σειρά και με κάποια ψυχραιμία.
Ναι μεν ο Τραμπ θα νικήσει στις εσωκομματικές εκλογές, αλλά είναι ένας σχετικά αδύναμος υποψήφιος γιατί δεν είναι φοβερά δημοφιλής πέραν των πιστών υποστηρικτών του, και διότι δεν έχει επαρκή χρηματοδότηση. Οι πολιτικές επιτυχίες των Ρεπουμπλικάνων στα θέματα των αμβλώσεων και των όπλων, οι οποίες ήρθαν διά «στόματος» του Ανώτατου Δικαστηρίου, δεν βοηθάνε ούτε αυτές με τους ανεξάρτητους και τους αναποφάσιστους.
Παρά τη δημοτικότητα του, στις εσωκομματικές εκλογές της Άιοβα που θα γίνουν τον Ιανουάριο, οι δημοσκοπήσεις δίνουν στον Τραμπ 47%. Δηλαδή ακόμα και σε μια «βαμμένη κόκκινη» πολιτεία, το 53% των Ρεπουμπλικανών προτιμάει κάποιον άλλο υποψήφιο. Βέβαια, αυτό δε σημαίνει ότι όσοι προτιμούν κάποιον άλλο υποψήφιο θα ψηφίσουν τον Μπάιντεν το Νοέμβριο. Σε ένα κλίμα βαθιάς πόλωσης, αυτό είναι απίθανο. Αλλά αν ένας σημαντικός αριθμός αυτών των πολέμιων του Τραμπ απέχουν από τις εκλογές του Νοεμβρίου, αυτό θα ήταν θετικό για τους Δημοκρατικούς.
Οι αμβλώσεις και το ρεπουμπλικανικό αυτογκόλ
Δεύτερον, το θέμα των αμβλώσεων έχει αποδειχθεί ο «Δούρειος Ίππος» των Ρεπουμπλικανών. Μετά την απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου το καλοκαίρι του 2022 ότι η άμβλωση δεν αποτελεί ατομικό δικαίωμα, πολιτείες ελεγχόμενες από τους Ρεπουμπλικανούς έσπευσαν να περάσουν αυστηρές απαγορεύσεις.
Όμως οι αλλαγές αυτές έχουν δυσαρεστήσει το μέσο ψηφοφόρο (και ειδικά τις γυναίκες) ο οποίος τιμώρησε τους Ρεπουμπλικανούς στις ενδιάμεσες βουλευτικές εκλογές του 2022. Συνήθως η αντιπολίτευση κερδίζει πολλές έδρες στα «μίντερμς», αλλά οι Ρεπουμπλικανοί με δυσκολία κατέκτησαν την πλειοψηφία στη Βουλή και απέτυχαν στη Γερουσία.
Οι ειδήσεις μιλούν σχεδόν καθημερινά για περιπτώσεις γυναικών και νεαρών κοριτσιών που αναγκάζονται από την πολιτεία να κυοφορούν ακόμα και σε περιπτώσεις βιασμού, ή όταν το έμβρυο δεν είναι βιώσιμο. Οι ιστορίες εγκύων που κινδυνεύει η ζωή τους διότι ιατρικές αποφάσεις πλέον λαμβάνονται από δικαστές είναι πολλαπλές. Οι ψηφοφόροι και ειδικά οι γυναίκες μοιάζουν να λαμβάνουν το θέμα των αμβλώσεων υπόψη τους στην κάλπη και αυτό θα το χρεωθούν οι Ρεπουμπλικανοί.
Τι «λένε» τα λεφτά;
Όπως λέμε στην Αμερική, «money talks». Ο Τραμπ έχει δυσκολία να μαζέψει τους πόρους που απαιτεί η προεδρική καμπάνια. Το 2020, δαπανήθηκαν συνολικά $14 δισεκατομμυρια για τις προεδρικές εκλογές -περίπου το ένα δέκατο όλων των εσόδων της Ελλάδας. Για το 2024, σημαντικοί χορηγοί του Ρεπουμπλικανικού Κόμματος έχουν πει ότι δεν θα χρηματοδοτήσουν τον Τραμπ.
Ο Τζο Μπάιντεν, ο οποίος δεν έχει να αντιμετωπίσει εσωκομματικούς αντίπαλους, έχει συγκεντρώσει 90 εκατομμύρια δολάρια, ενώ ο Τραμπ έχει συγκεντρώσει 45 εκατομμύρια δολάρια και πολλά από αυτά τα χρήματα τα διοχετεύει στους δικαστικούς αγώνες και όχι στην προεκλογική εκστρατεία.
Επίσης, ο Μπάιντεν δεν έχει λόγο να ξεκινήσει την αντεπίθεση τόσο νωρίς και έτσι να δώσει ισχύ στον Τραμπ τη στιγμή που το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα δεν έχει επιλέξει ακόμα υποψήφιο. Είναι καλύτερα να ασχολείται με τα καυτά θέματα της προεδρίας και να αφήσει τους Ρεπουμπλικάνους να «ξεγυμνώσουν» τον αυτοκράτορά τους όσο μπορούν.
Αυτό όμως σημαίνει ότι όσον αφορά τις δημοσκοπήσεις, οι Ρεπουμπλικανοί συσπειρώνονται και παίρνουν και ένα ποσοστό των ανεξάρτητων αφού ο υποψήφιος που προβάλλεται περισσότερο είναι ο Τραμπ. Αυτή η δυναμική θα πρέπει να αλλάξει όταν ο Μπάιντεν ξεκινήσει την οργανωμένη καμπάνια και το κόμμα αρχίζει να παρουσιάζει ενωμένη εικόνα.
Τα χρήματα έχουν σημασία και για ένα δεύτερο λόγο. Όπως ξέρουμε, η οικονομία παίζει σημαντικό ρόλο στις προεδρικές εκλογές και μια καλή οικονομία ευνοεί το κόμμα που κατέχει την προεδρία. Οι ΗΠΑ έχουν ξεπεράσει τις μεγάλες δυσκολίες που έφερε η πανδημία. Το Χρηματιστήριο έκλεισε τη χρονιά με μεγάλα κέρδη. Η ανεργία είναι λιγότερη από 4%, το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν αυξάνεται σταθερά, και ο πληθωρισμός είναι στο 3%. Οι μισθωτοί είδαν πραγματικές αυξήσεις για πρώτη φορά εδώ και χρόνια. Όλοι οι οικονομικοί δείκτες είναι θετικοί για τον πρόεδρο Μπάιντεν.
Μα δεν είναι πολύ παππούς;
Το ηλικιακό θέμα είναι σημαντικό για τη δημοκρατική θεωρία, αλλά πιστεύω ότι θα είναι πολύ λιγότερο σημαντικό στις εκλογές (εκτός και αν έχουμε κάποια πολύ δυσάρεστη έκπληξη με την υγεία του προέδρου). Και οι δύο υποψήφιοι είναι παιδιά της δεκαετίας του 1940 και μάλλον δεν έχουν ιδέα από TikTok και YouTube.
Παρά την ηλικία του όμως ο Μπάιντεν είναι ένας εξαιρετικά έμπειρος πολιτικός και με μεγάλες επιτυχίες. Υπό τις παρούσες συνθήκες πόλωσης και έλλειψης συνεργασίας, μόνο ένας πολιτικός με την εμπειρία και τους προσωπικούς δεσμούς που έχει ο Μπάιντεν θα μπορούσε να περάσει προϋπολογισμούς και πακέτα βοήθειας προς την Ουκρανία.
Η προοδευτική πτέρυγα των Δημοκρατικών μπορεί να έχει θέσει θέμα ηλικίας και να το χρησιμοποιεί σαν όπλο σε εσωκομματικές διαπραγματεύσεις για την μελλοντική πορεία του κόμματος, άλλα το θέμα θα λήξει λίαν συντόμως μόλις το κόμμα μπει στην προεκλογική τροχιά.
Τα μικρά κόμματα
Πιο σοβαρό είναι το θέμα των μικρών κομμάτων και των υποψηφιοτήτων του μαύρου ακαδημαϊκού Κορνέλ Γουέστ και του γόνου της οικογένειας Κένεντι, Ρόμπερτ Φ. Τζούνιορ.
Η οικογένεια Κένεντι έχει μακρά ιστορία στην αμερικανική πολιτική. Στην Ελλάδα γνωρίζουμε τον Πρόεδρο Τζον Κένεντι και τον αδερφό του Ρόμπερτ που διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου. Λιγότερο γνωστός είναι ο ρόλος του πατέρα τους, Τζο, ο οποίος ήταν φιλογερμανός και δημιούργησε πολλά προβλήματα ως πρεσβευτής στο Λονδίνο επί θητείας Φραγκλίνου Ρούζβελτ.
Ο Ρόμπερτ Κένεντι Τζούνιορ έχει αποκτήσει οπαδούς λόγω του ονόματος του αλλά και διότι είναι γνωστός για τις αντιεμβολιαστικές του απόψεις και τις διάφορες θεωρίες συνωμοσίας τις οποίες προωθεί. Και επειδή κανένα από τα δύο κόμματα δεν ασχολείται επίσημα με τον Κένεντι μέχρι στιγμής, η πλειοψηφία των Αμερικανών έχουν θετική άποψη για τον Τζούνιορ.
Το μεγάλο στοίχημα είναι ποιους ψηφοφόρους θα «τραβήξει» αυτό το μείγμα που εκπροσωπεί ο Κένεντι. Οι τελευταίες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι ένας στους πέντε ψηφοφόρους, οι μισοί Δημοκρατικοί και οι άλλοι μισοί Ρεπουμπλικάνοι, λένε ότι θα ψήφιζαν τον Κένεντι το Νοέμβριο.
Ρεπουμπλικανικοί παράγοντες μάλλον θεωρούν ότι ο Κένεντι θα πάρει ψήφους από τους Δημοκρατικούς και γι' αυτό έχει λάβει σημαντική χρηματοδότηση από Ρεπουμπλικανικές πηγές. Σίγουρα, αν ο Κένεντι συνεχίσει την εκστρατεία του, οι Δημοκρατικοί θα αναγκαστούν να πολεμήσουν σε δύο μέτωπα.
Η εκστρατεία του Γουέστ δεν θα έχει τον ίδιο αντίκτυπο με αυτή του Κένεντι, αλλά μπορεί να τραβήξει ψήφους από μια ομάδα ψηφοφόρων στους οποίους βασίζονται οι Δημοκρατικοί: τους μαύρους. Ειδικά στο Μίσιγκαν, την Πενσυλβάνια, και τη Βόρεια Καρολίνα, ο Μπάιντεν δε μπορεί να νικήσει χωρίς τις ψήφους των Αφροαμερικανών. Αν ο Γουέστ συνεχίσει με τη δονκιχωτική καμπάνια του, μπορεί να κοστίσει τη νίκη στον Μπαίντεν παίρνοντας μερικές χιλιάδες ψήφους από τους Δημοκρατικούς σε αυτές τις πολιτείες.
Διχάζει το Μεσανατολικό
Το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα είναι πολύ πιο συμπαγές, κοινωνικά, ιδεολογικά, και ταυτοτικά. Το Δημοκρατικό Κόμμα μπορεί καλύτερα να χαρακτηριστεί ως μια συμμαχία από διάφορες ταυτοτικές και ιδεολογικές ομάδες. Μετανάστες, θρησκευτικές μειονότητες, εθνοτικές μειονότητες, φεμινίστριες, μέλη της κοινότητας ΛΟΑΤΚΙ, και προοδευτικοί σοσιαλδημοκράτες προσπαθούν να βρουν ισορροπία και μια κοινή πολιτική ατζέντα. Αυτή η διαδικασία δεν είναι εύκολη κάτω από τις πιο ιδανικές συνθήκες.
Η ζωή του Μπάιντεν έγινε πολύ πιο δύσκολη στις 7 Οκτωβρίου 2023, όταν η Χαμάς επιτέθηκε στο Ισραήλ. Η αναζωπύρωση του Μεσανατολικού έχει διχάσει τους Δημοκρατικούς: κάποιοι στην προοδευτική ομάδα πήραν σκληρή θέση εναντίον του Ισραήλ, ενώ πολλοί Αμερικανοί Εβραίοι μιλούν για αντισημιτισμό μέσα στο κόμμα.
Ο Μπάιντεν καταδίκασε τη Χαμάς και αρχικά υποστήριξε το Ισραήλ, αλλά μετά τη συνεχιζόμενη επίθεση στη Γάζα και τον αριθμό των νεκρών αμάχων να ανεβαίνει στα ύψη, η στάση του Αμερικανού προέδρου έχει σκληρύνει. Από την άλλη, οι Ρεπουμπλικανοί στηρίζουν την κυβέρνηση Νετανιάχου χωρίς ενδοιασμούς.
Οι εξελίξεις αυτές έχουν επιπτώσεις για το αν και πως θα ψηφίσουν δύο ομάδες που παραδοσιακά στηρίζουν το Δημοκρατικό Κόμμα: οι Εβραίοι (70% των οποίων είναι Δημοκρατικοί) και οι Μουσουλμάνοι (62% των οποίων είναι Δημοκρατικοί).
Στο δικομματικό σύστημα, η αποχή προσκείμενων ομάδων βοηθάει τον αντίπαλο. Αν απέχουν από τις εκλογές οι Ρεπουμπλικάνοι αντίπαλοι του Τραμπ, ενισχύεται ο Μπάιντεν. Αντίθετα, αν απέχουν κάποιοι Εβραίοι, Μουσουλμάνοι, και Αφροαμερικανοί, ενισχυεται ο Τραμπ.
Ο μπαλαντέρ της πολιτικής βίας
Μια ακόμα ιδιαιτερότητα των ΗΠΑ που είναι ασύμβατη με τη σύγχρονη δημοκρατία είναι ο μιλιταρισμός. Οι Αμερικανοί πολίτες έχουν στα χέρια τους πάνω από 400 εκατομμύρια όπλα. Το 2008, το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ αναγνώρισε την ύπαρξη ατομικού δικαιώματος στην οπλοκατοχή για αυτοάμυνα και για να προστατευθεί ο πολίτης από την «τυραννία». Η απόφαση όμως δεν ορίζει την έννοια της τυραννίας. Το 2022, το δικαστήριο επέτρεψε στους πολίτες να οπλοφορούν και εκτός σπιτιού σε δημόσιους χώρους.
Ήδη από το 2017 στο Σάρλοτσβιλ έχουμε δει παραστρατιωτικές οργανώσεις να οργανώνουν πολιτικές συναντήσεις και πορείες διαμαρτυρίας, ή να εμφανίζονται οπλισμένοι σε διαδηλώσεις πολιτικών αντιπάλων. Στις 6 Ιανουαρίου του 2021 είδαμε την άλωση του Καπιτωλίου από οπαδούς του Τραμπ.
Οι απειλές βίας προς δημόσιους λειτουργούς έχουν αυξηθεί εκθετικά. Από τον κοινοτικό σύμβουλο του χωριού μέχρι τον πρόεδρο της χώρας, όλοι δέχονται απειλές.
Πώς θα διεξαχθούν οι εκλογές μέσα σ' αυτό το τοξικό περιβάλλον; Θα έχουμε περιπτώσεις εκφοβισμού ψηφοφόρων από ενόπλους; Θα εμφανιστούν οπλισμένες ομάδες προσκείμενες στο ένα κόμμα σε γειτονιές που υποστηρίζουν το άλλο όπως γινόταν μετά τον Αμερικανικό εμφύλιο; Πώς θα προστατευθούν οι εκλογικοί αντιπρόσωποι σε όλη τη χώρα; Πώς θα προστατευθούν οι χιλιάδες υποψήφιοι που θα δίνουν προεκλογικές ομιλίες σε δημόσιους χώρους;
Και τι θα γίνει αν χάσει ο Τραμπ; Θα έχουμε ένα δεύτερο Καπιτώλιο και εξάρσεις πολιτικής βίας σε διάφορες περιοχές της χώρας;
Ας ελπίσουμε ότι δε θα φτάσουμε εκεί. Ας ελπίσουμε ότι το σύστημα της Δικαιοσύνης θα δουλέψει παρά τους σοβαρούς τριγμούς, οι εκλογές θα διεξαχθούν ειρηνικά, ο Τραμπ θα χάσει, και οι θεσμοί θα κρατήσουν. Μια δημοκρατική Αμερική είναι αναγκαία για την παγκόσμια ειρήνη και ευημερία. Οπότε ελπίζουμε.
* Δρ Αλεξάνδρα Φιλήνδρα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Πολιτικών Επιστημών και Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόι στο Σικάγο
