Στις 17 Ιουνίου 2026 οι ΗΠΑ με το Ιράν υπέγραψαν μια Συμφωνία, «μνημόνιο κατανοήσεως» όπως ονομάστηκε, με την οποία αποδέχθηκαν την έναρξη αφ’ ενός εκεχειρίας και αφ’ ετέρου διπλωματικών διαπραγματεύσεων για την οριστική ειρήνευση μεταξύ τους. Η συμφωνία αποτελείται από 14 σημεία τα οποία δείχνουν τη στρατηγική κατεύθυνση προς την οποία θα κινηθούν τα πράγματα. Παράλληλα επιτρέπουν να εντοπιστούν οι παγίδες που μπορούν να εκτροχιάσουν τη διαδικασία.
1. Άλλοι υπογράφουν τη Συμφωνία και άλλοι δεσμεύονται: Τη Συμφωνία υπογράφουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν. Στο σημείο 1 όμως αναφέρεται ότι η Συμφωνία δεσμεύει και τους συμμάχους τους. Δεν αναφέρεται ρητώς ποιοι είναι οι σύμμαχοι αλλά μπορούμε να υποθέσουμε ότι για μεν την Αμερική είναι το Ισραήλ, για δε το Ιράν είναι η Χεζμπολάχ του Λιβάνου. Αυτό είναι και το πρώτο σημείο που προκαλεί την ενόχληση του Ισραήλ. Δεν συμμετείχαν στις διαπραγματεύσεις αλλά υποχρεώνονται να αποδεχθούν το αποτέλεσμά τους.
2. Σε ποιο βαθμό αφορά η Συμφωνία στον Λίβανο: Σε ολόκληρη τη Συμφωνία ο Λίβανος αναφέρεται μόνον τρεις φορές και αυτές είναι στο σημείο 1. Εκεί ορίζεται ότι (α) η διακοπή των στρατιωτικών επιχειρήσεων περιλαμβάνει και τον Λίβανο, (β) τα συμβαλλόμενα μέρη (και προφανώς και οι σύμμαχοί τους…) αναγνωρίζουν την εδαφική ακεραιότητα και την κυριαρχία του Λιβάνου και (γ) δεσμεύονται ότι όταν επέλθει οριστική ειρήνευση, αυτή θα περιλαμβάνει και τον Λίβανο.
3. Ασαφές σημείο/παγίδα: πρέπει να απομακρυνθούν οι Ισραηλινοί από τον Λίβανο; Δεν αναφέρεται ρητώς η υποχρέωση των ισραηλινών δυνάμεων να αποχωρήσουν από το νότιο Λίβανο τον οποίο έχουν καταλάβει. Το Ιράν και η Χεζμπολάχ ισχυρίζονται πως αυτό προκύπτει από την αναφορά στον σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας. Από την άλλη είναι γεγονός ότι μια εκεχειρία συνήθως δεν αλλάζει τη διάταξη του μετώπου. Στο σημείο 9 της Συμφωνίας όμως αναφέρεται ότι μόνον οι ΗΠΑ θα διατηρήσουν τις δυνάμεις τους ως έχουν. Δεν υπάρχει ούτε μία λέξη για το Ισραήλ. Με βάση και όσα συμβαίνουν από τις πρώτες ώρες της εκεχειρίας, μπορεί κάλλιστα να υποτεθεί ότι η παρουσία των Ισραηλινών στο νότιο Λίβανο θα είναι διαρκής πηγή εντάσεων. Η Χεζμπολάχ θα τους επιτίθεται με κάθε ευκαιρία και οι Ισραηλινοί θα απαντούν με αντεπιθέσεις.
4. Προβληματικό σημείο: το Ιράν ως περιφερειακή δύναμη και προστάτης της Χεζμπολάχ: Ένας από τους 4 εκπεφρασμένους στόχους της αμερικανο-ισραηλινής επιθέσεως κατά του Ιράν ήταν να πάψει το τελευταίο να χρηματοδοτεί και να προστατεύει οργανώσεις όπως η Χαμάς, η Χεζμπολάχ και οι αντάρτες Χούθι. Οι Αμερικανοί με τη συμφωνία αποδέχονται ότι το Ιράν είναι περιφερειακή δύναμη που έχει δικαίωμα να παρεμβαίνει στα τεκταινόμενα στον Λίβανο. Η δε ιρανική παρέμβαση δεν αφορά στην νόμιμη κυβέρνηση του Λιβάνου αλλά στη Χεζμπολάχ…
5. Η διάρκεια της Συμφωνίας: Στο σημείο 3 οι δύο χώρες δεσμεύονται να βρουν μια διπλωματική λύση εντός 60 ημερών. Προβλέπεται όμως ρητώς ότι η περίοδος αυτή μπορεί να επεκταθεί κατόπιν συνεννοήσεως. Επομένως, ας μη θεωρούμε δεδομένο ότι η λύση θα βρεθεί εντός των επόμενων 60 ημερών.
6. Υποχρεώσεις που αναλαμβάνουν οι δύο χώρες για τα στενά του Ορμούζ: Οι Αμερικανοί αναλαμβάνουν εντός 30 ημερών να σταματήσουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν (σημείο 4). Οι Ιρανοί αντιστοίχως υπόσχονται το ίδιο χρονικό διάστημα να προχωρήσουν σε αποναρκοθέτηση των στενών (σημείο 5).
7. Προβληματικό σημείο: διόδια στα στενά; Στο σημείο 5 της Συμφωνίας το Ιράν αναλαμβάνει να επιτρέψει «την ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων, χωρίς καμία χρέωση, μόνον για περίοδο εξήντα (60) ημερών». Τι θα γίνει μετά την πάροδο των 60 ημερών; Το σημείο αφήνεται αδιευκρίνιστο. Στην ίδια όμως παράγραφο αναφέρεται ότι το Ιράν με το Ομάν θα συζητήσουν «για τον καθορισμό του μελλοντικού καθεστώτος διοίκησης και των ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ» σύμφωνα και με το διεθνές δίκαιο. Η συγκεκριμένη διατύπωση αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο επιβολής κάποιας χρηματικής παροχής για τις αόριστες «ναυτιλιακές υπηρεσίες». Το θέμα είναι εξαιρετικά σοβαρό. Εάν επιβληθούν τέλη, η πρακτική δεν θα περιοριστεί μόνον στο Ορμούζ. Θα γίνει κανόνας σε όλα τα διεθνή στενά. Πρόκειται για εξαιρετικά προβληματικό σημείο.
8. Οι ΗΠΑ δεν θα παρέμβουν στα εσωτερικά του Ιράν: Στο σημείο 2 της Συμφωνίας αναφέρεται ότι οι Αμερικανοί δεσμεύονται να μην παρέμβουν στις εσωτερικές υποθέσεις του Ιράν. Ας θυμηθούμε πώς ήταν τα πράγματα στα τέλη Φεβρουαρίου 2026. Μαζικές και συνεχείς διαδηλώσεις συντάρασσαν όλες τις μεγάλες πόλεις του Ιράν. Οι Αμερικανοί καλούσαν το ιρανικό λαό να εξεγερθεί και ζητούσαν να συμμετέχουν στην αλλαγή ηγεσίας. Ήταν άλλωστε ένας από τους 4 στόχους η πτώση του θεοκρατικού καθεστώτος. Όλα αυτά πλέον είναι παρελθόν για τις ΗΠΑ. Οι Ιρανοί αντικαθεστωτικοί έχουν κάθε λόγο να αισθάνονται εγκαταλελειμμένοι και προδομένοι.
9. Οι ΗΠΑ θα στηρίξουν οικονομικά το Ιράν!: Οι ΗΠΑ, όχι μόνο δεν επιθυμούν πλέον την αλλαγή του καθεστώτος αλλά αναλαμβάνουν την υποχρέωση να στηρίξουν οικονομικά το Ιράν με δύο τρόπους. Κατ’ αρχάς, αμέσως μόλις εφαρμοστεί η Συμφωνία, οι ΗΠΑ αναλαμβάνουν την υποχρέωση να επιστρέψουν στο Ιράν όλα τα κεφάλαιά του που βρίσκονται δεσμευμένα σε τράπεζες του εξωτερικού λόγω των αμερικανικών κυρώσεων (σημείο 11). Πρόκειται για ένα ποσό γύρω στα 25 δισ. δολάρια. Αμέσως μετά την υπογραφή της οριστικής Συμφωνίας, οι ΗΠΑ θα φροντίσουν να δημιουργηθεί ένα ταμείο 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση του Ιράν (σημείο 6)! Πρόκειται για απόλυτη στήριξη του καθεστώτος!
10. Ασαφές σημείο: πού θα βρεθούν τα 300 δισεκατομμύρια: Στη Συμφωνία αναφέρεται ότι το ταμείο των 300 δισ. θα δημιουργηθεί μετά από συνεννόηση των ΗΠΑ με «περιφερειακούς παίκτες». Δεν αναφέρεται ποιοι είναι αυτοί οι παίκτες. Με δεδομένο ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν επιθυμεί να δαπανώνται αμερικανικά κεφάλαια εκτός Αμερικής, μπορούμε κάλλιστα να υποθέσουμε ότι αυτά τα χρήματα θα αναζητηθούν μάλλον από τα κράτη του Κόλπου, την Ευρώπη, την Κορέα και την Ιαπωνία. Το επιχείρημα θα είναι απλό: εμείς ως Αμερική δεν χρησιμοποιούμε καθόλου τους υδρογονάνθρακες από τις χώρες του Κόλπου. Εσείς, όμως, κάνετε από τον Κόλπο εισαγωγές, οπότε θα πρέπει να πληρώσετε. Μπορούμε επίσης να υποθέσουμε ότι επιθυμία του Αμερικανού προέδρου είναι τα 300 δισ. να κατευθυνθούν κυρίως σε αμερικανικές εταιρείες που θα επενδύσουν στο Ιράν.
11. Το μέλλον των πυρηνικών: Ο έλεγχος των πυρηνικών αποθεμάτων του Ιράν και ο εμπλουτισμός ουρανίου ήταν ο κύριος λόγος των 2 επιθέσεων κατά του Ιράν πέρυσι το καλοκαίρι και εφέτος την άνοιξη. Το Ιράν δεσμεύεται να μην αποκτήσει πυρηνικά όπλα (είχε αναλάβει παρόμοια δέσμευση και στο παρελθόν…). Στη Συμφωνία αναφέρεται επίσης ότι για τον έλεγχο των πυρηνικών θα εμπλακεί η Διεθνής Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, όπως άλλωστε προβλεπόταν και στη Συμφωνία που είχε καταλήξει ο Ομπάμα με το Ιράν το 2015. Ως προς το εμπλουτισμένο ουράνιο που ήδη διαθέτει το Ιράν, έγινε δεκτό να απεμπλουτιστεί επί τόπου, χωρίς να παραδοθούν τα αποθέματα. Λεπτομέρειες θα ανακοινωθούν προσεχώς…
12. Ούτε λέξη για τα βαλλιστικά όπλα: Στη Συμφωνία δεν αναφέρεται ούτε λέξη για τους βαλλιστικούς πυραύλους του Ιράν.
Οι 4 εκπεφρασμένοι στόχοι της αμερικανο-ισραηλινής επιθέσεως ήταν (α) ο έλεγχος των πυρηνικών, (β) η ανατροπή του θεοκρατικού καθεστώτος, (γ) η διακοπή της βοήθειας προς τρομοκρατικές οργανώσεις τύπου Χαμάς ή Χεζμπολάχ και (δ) το πρόγραμμα των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Πλην του πρώτου σημείου που αφορά στα πυρηνικά όπλα, και απομένει να δούμε πώς θα εξελιχθεί η διαπραγμάτευση, τα άλλα 3 σημεία έχουν πλέον εγκαταλειφθεί. Στις 29 Ιουλίου 2019 ο Ντόναλντ Τραμπ είχε πει: «να θυμάστε: οι Ιρανοί δεν κέρδισαν ποτέ κάποιον πόλεμο, αλλά δεν έχασαν ποτέ μια διαπραγμάτευση!». Είναι ακριβώς αυτό που συνέβη και με τη συγκεκριμένη Συμφωνία.
Ο Άγγελος Μ. Συρίγος είναι καθηγητής Διεθνούς Δικαίου & Εξωτερικής Πολιτικής, Βουλευτής ΝΔ στην Α΄ Αθηνών
