Το Ανώτατο Δικαστήριο των ΗΠΑ πρόκειται να εξετάσει νομικά ζητήματα που προκύπτουν από την ταραχώδη πορεία των σχέσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κούβας, όταν θα εξετάσει το πεδίο εφαρμογής ενός νόμου του 1996 που επιτρέπει στους Αμερικανούς υπηκόους να ζητήσουν αποζημίωση για περιουσία που κατασχέθηκε από την κομμουνιστική κυβέρνηση της Κούβας.
Οι δικαστές θα ακούσουν τις επιχειρηματολογίες τη Δευτέρα σε δύο υποθέσεις που αφορούν τον ομοσπονδιακό νόμο Helms-Burton Act, η μία από τις οποίες αφορά στην αμερικανική πετρελαϊκή εταιρεία ExxonMobil XOM.N και η άλλη τις εταιρείες κρουαζιέρας Carnival CCL.N, Royal Caribbean RCL.N, Norwegian Cruise Line NCLH.N και MSC Cruises.
Μία από τις διατάξεις του νόμου, ονομάζεται Τίτλος III, επιτρέπει την άσκηση αγωγών σε αμερικανικά δικαστήρια κατά οντοτήτων που «διακινούν» περιουσία που κατασχέθηκε από την κουβανική κυβέρνηση μετά την επανάσταση που έφερε τον Φιντέλ Κάστρο στην εξουσία το 1959.
Αν και οι δύο υποθέσεις επικεντρώνονται σε διαφορετικά νομικά ζητήματα, και οι δύο θέτουν το ερώτημα πόσο ισχυρό μέσο αποκατάστασης σκόπευε το Κογκρέσο να είναι ο Τίτλος III. Και στις δύο υποθέσεις, το Ανώτατο Δικαστήριο έχει την ευκαιρία να εξαλείψει τα εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι ενάγοντες όταν ασκούν αγωγές βάσει του νόμου Helms-Burton.
Οι δικαστές δεν έχουν ερμηνεύσει ποτέ στο παρελθόν τον Τίτλο III, τον οποίο το Κογκρέσο εξουσιοδότησε τον πρόεδρο των ΗΠΑ να αναστείλει εάν κριθεί «απαραίτητο για τα εθνικά συμφέροντα των Ηνωμένων Πολιτειών».
Ο Τίτλος III παρέμεινε αδρανής για μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω των αποφάσεων του προέδρου να τον αναστείλει. Ωστόσο, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει υιοθετήσει σκληρή στάση απέναντι στην Κούβα, ήρε την αναστολή αυτή κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, προκαλώντας μια σειρά από περίπου 40 αγωγές που κατατέθηκαν το 2019 και το 2020 και οι οποίες προχωρούν αργά στα δικαστήρια.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει κηρύξει την Κούβα «ασυνήθιστη και εξαιρετική απειλή» για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ, διακόπτοντας τη ροή πετρελαίου από τη Βενεζουέλα προς το νησιωτικό κράτος της Καραϊβικής και απειλώντας να επιβάλει δασμούς σε οποιαδήποτε χώρα της προμηθεύει καύσιμα.
Δισεκατομμύρια δολάρια σε αξιώσεις
Μετά την επανάσταση, η νέα κομμουνιστική κυβέρνηση της Κούβας εθνικοποίησε αμερικανική περιουσία που σήμερα αξίζει δισεκατομμύρια δολάρια, συμπεριλαμβανομένων εργοστασίων, ζαχαρουργείων, διυλιστηρίων πετρελαίου και σταθμών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο νόμος Helms-Burton επισημοποίησε το αμερικανικό εμπορικό εμπάργκο κατά της Κούβας, το οποίο ίσχυε με προεδρικό διάταγμα από την κυβέρνηση του προέδρου Τζον Κένεντι τη δεκαετία του 1960.
Ο Τίτλος III δημιούργησε ένα νομικό μέσο για τους Αμερικανούς υπηκόους των οποίων η περιουσία κατασχέθηκε. Οι ενάγοντες μπορούν να ζητήσουν αυξημένη αποζημίωση στα ομοσπονδιακά δικαστήρια από οντότητες που χρησιμοποιούν εν γνώσει τους την περιουσία, συμπεριλαμβανομένων τόσο των κουβανικών κρατικών οντοτήτων όσο και των πολυεθνικών εταιρειών.
Οι πρόεδροι Μπιλ Κλίντον, Τζορτζ Μπους και Μπαράκ Ομπάμα ανέστειλαν όλοι τον Τίτλο III, επιδιώκοντας να αποφύγουν διπλωματικές συγκρούσεις με συμμάχους όπως ο Καναδάς και η Ισπανία, των οποίων οι εταιρείες έχουν επενδύσει στην Κούβα, πριν ο Τραμπ άρει την αναστολή το 2019. Το Στέιτ Ντιπάρτμεντ δήλωσε τότε ότι η κίνηση του Τραμπ θα «αυξήσει την πίεση στην κουβανική κυβέρνηση» και «θα τιμωρήσει όσους επωφελούνται από τη νόμιμη περιουσία των Αμερικανών».
Σε μία από τις υποθέσεις του Ανώτατου Δικαστηρίου, η Exxon ζητά αποζημίωση άνω του 1 δισεκατομμυρίου δολαρίων από την CIMEX, μια κουβανική κρατική εταιρεία, για περιουσιακά στοιχεία πετρελαίου και φυσικού αερίου που κατασχέθηκαν το 1960. Στην άλλη υπόθεση, μια μικρή εταιρεία που κατασκεύασε αποβάθρες στο λιμάνι της Αβάνας πριν από την επανάσταση ζητά αποζημίωση από τέσσερις εταιρείες που δραστηριοποιούνται στις κρουαζιέρες, των οποίων τα πλοία έχουν χρησιμοποιήσει τον τερματικό σταθμό.
Η Exxon, η οποία κατέθεσε την αγωγή της στην Ουάσιγκτον το 2019, ζήτησε από τους δικαστές να ανατρέψουν την απόφαση του κατώτερου δικαστηρίου του 2024, σύμφωνα με την οποία οι κουβανικές κρατικές επιχειρήσεις που αντιμετωπίζουν αξιώσεις βάσει του νόμου Helms-Burton μπορούν να επικαλεστούν την άμυνα της ξένης κυριαρχικής ασυλίας. Αυτή η νομική αρχή προστατεύει γενικά τις ξένες κυβερνήσεις και τους εκπροσώπους τους από την άσκηση αγωγών σε αμερικανικά δικαστήρια.
Η απόφαση του κατώτερου δικαστηρίου «επιβάλλει ένα ακόμη εμπόδιο στη μακρά σειρά εμποδίων για την αποκατάσταση των θυμάτων των παράνομων κατασχέσεων της κυβέρνησης Κάστρο», ανέφεραν οι δικηγόροι της Exxon σε έγγραφο που κατέθεσαν στο δικαστήριο το 2024.
Η CIMEX υποστήριξε σε έγγραφα που κατέθεσε στο δικαστήριο ότι η απόφαση του 2024 πρέπει να διατηρηθεί, διότι «σέβεται και προστατεύει την κρίση του Κογκρέσου σε αυτόν τον ευαίσθητο τομέα».
Νομικοί εμπειρογνώμονες δήλωσαν ότι η απόφαση του 2024 και άλλες αποφάσεις που ερμηνεύουν τον νόμο Helms-Burton έχουν καταστήσει δαπανηρή και χρονοβόρα για τις αμερικανικές επιχειρήσεις την αναζήτηση αποζημίωσης από κουβανικές οντότητες.
