Τα γεγονότα στη Μέση Ανατολή επαναφέρουν στο προσκήνιο την ευαλωτότητα της Ευρώπης απέναντι στις διεθνείς τιμές πετρελαίου, με τους οδηγούς να κινδυνεύουν να επιβαρυνθούν με πάνω από 150 εκατ. ευρώ ημερησίως, καθώς οι τιμές του αργού ξεπερνούν τα 100 δολάρια ανά βαρέλι, σύμφωνα με ανάλυση του οργανισμού Transport & Environment (T&E).
Η εμπειρία του 2022 αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τότε, όταν οι τιμές του πετρελαίου ξεπέρασαν τα 100 δολάρια/βαρέλι, οι Ευρωπαίοι οδηγοί πλήρωσαν συνολικά 55 δισ. ευρώ επιπλέον στα καύσιμα. Μέχρι τα μέσα του έτους, οι τιμές του πετρελαίου κίνησης είχαν αυξηθεί κατά 45% και της βενζίνης κατά 36%, ενώ στα τέλη Ιουνίου οι τιμές στην αντλία ξεπέρασαν τα 2 ευρώ/λίτρο. Το αποτέλεσμα ήταν μια επιβάρυνση 24 έως 31 ευρώ για κάθε «γέμισμα» 50 λίτρων σε σύγκριση με την προ κρίσης περίοδο.
Παρά τις παρεμβάσεις των κυβερνήσεων —με μειώσεις φόρων καυσίμων που εκτιμάται ότι κόστισαν περίπου 30 δισ. ευρώ— η εξάρτηση από το πετρέλαιο δεν περιορίστηκε ουσιαστικά. Αντίθετα, τα μέτρα αυτά λειτούργησαν κυρίως βραχυπρόθεσμα, χωρίς να προστατεύσουν την οικονομία από μελλοντικά σοκ τιμών.
Σήμερα, περίπου 7,7 εκατ. ηλεκτρικά αυτοκίνητα στην Ευρώπη μειώνουν την κατανάλωση πετρελαίου κατά 126.000 βαρέλια ημερησίως, ενώ με τις τιμές του 2022 οι ιδιοκτήτες τους εξοικονομούσαν συνολικά περίπου 39 εκατ. ευρώ ημερησίως σε καύσιμα.
Ωστόσο, το συνολικό ενεργειακό ισοζύγιο παραμένει βαρύ. Το 2022, οι επιδοτήσεις προς τα ορυκτά καύσιμα στην ΕΕ έφτασαν τα 136 δισ. ευρώ, εκ των οποίων τα 107 δισ. κατευθύνθηκαν σε καταναλωτές πετρελαίου και φυσικού αερίου. Πάνω από το ήμισυ αυτών των ποσών δαπανήθηκε ως άμεση απάντηση στην κρίση τιμών. Με τα ίδια χρήματα θα μπορούσαν να είχαν αντικατασταθεί περίπου 5,4 εκατ. αυτοκίνητα με προσιτά ηλεκτρικά οχήματα, μειώνοντας την κατανάλωση πετρελαίου κατά 70.000 βαρέλια ημερησίως και εξοικονομώντας 2,5 δισ. δολάρια ετησίως από εισαγωγές, σύμφωνα πάντα με τον T&E.
Παράλληλα, η άνοδος των διεθνών τιμών ενίσχυσε σημαντικά την κερδοφορία του κλάδου. Οι εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου στην ΕΕ κατέγραψαν το 2022 κέρδη περίπου 104 δισ. ευρώ, αυξημένα κατά 45% σε σχέση με το 2021. Ο προσωρινός μηχανισμός φορολόγησης υπερκερδών που εφαρμόστηκε τα έτη 2022-2023 έχει πλέον λήξει, με τoν T&E να επισημαίνει την ανάγκη επανενεργοποίησής του σε περίπτωση νέας παρατεταμένης ανόδου των τιμών.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σήμερα, με βάση τις αναμενόμενες τιμές ενέργειας, εκτιμάται από τον Τ&Ε ότι ένα καινούργιο βενζινοκίνητο αυτοκίνητο θα κοστίζει 142 ευρώ τον μήνα σε συνθήκες ενεργειακής κρίσης, δηλαδή 38 ευρώ περισσότερα σε σχέση με μια περίοδο «κανονικών» τιμών ενέργειας (για κατανάλωση 7,0 λίτρα/100 χλμ.·με τιμή βενζίνης 2025: 1,6 €/λίτρο, 12.000 χλμ. ετησίως και συνολικό κόστος καυσίμου: 1.370 € [11,4 €/100 χλμ.]). Αντίθετα, ένα μέσο μεσαίας κατηγορίας BEV θα κοστίζει 65 ευρώ (κατανάλωση 20 kWh/100 χλμ. και τιμή ηλεκτρικής ενέργειας (Α’ εξάμηνο 2025): 287 €/MWh. Ετήσιο κόστος ενέργειας: 696 € [5,8 €/100 χλμ.]). Αυτό αντιστοιχεί σε μια «επιβάρυνση κρίσης» μόλις 7 ευρώ, δηλαδή πέντε φορές χαμηλότερη σε σχέση με ένα βενζινοκίνητο αυτοκίνητο. Το αποτέλεσμα είναι ένα μηνιαίο όφελος 31 ευρώ, επιπλέον των 46 ευρώ που εξοικονομούνται από τα BEVs υπό κανονικές τιμές ενέργειας.
Όπως σημειώνει ο Antony Froggatt, senior director του T&E, η μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα καύσιμα αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την οικονομική ασφάλεια της Ευρώπης. Η επιτάχυνση της ηλεκτροκίνησης, σε συνδυασμό με την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, μπορεί να περιορίσει την έκθεση της οικονομίας σε γεωπολιτικούς κινδύνους και να μειώσει το συνολικό ενεργειακό κόστος.
Και η ανακοίνωση του Τ&Ε καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συζήτηση για την ενεργειακή στρατηγική της ΕΕ παραμένει ανοιχτή, με την κατεύθυνση των πολιτικών επιλογών να αναμένεται να καθορίσει τόσο το κόστος μετακίνησης όσο και το επίπεδο ενεργειακής ασφάλειας τα επόμενα χρόνια.
