Σημαντικές αναφορές για το Οικουμενικό Πατριαρχείο, τη Θεολογική Σχολή της Χάλκης και τα μεγάλα μνημεία της ορθόδοξης και βυζαντινής κληρονομιάς στην Τουρκία, όπως η Αγία Σοφία και η Μονή της Χώρας περιλαμβάνονται στο ψήφισμα του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου για την έκθεση της Κομισιόν του 2025 σχετικά με την Τουρκία.
Το κείμενο εντάσσει τα ζητήματα αυτά στο πεδίο της θρησκευτικής ελευθερίας, της προστασίας των μειονοτήτων, της νομικής προσωπικότητας των μη μουσουλμανικών κοινοτήτων και της διαφύλαξης μνημείων παγκόσμιας πολιτιστικής αξίας.
Το Φανάρι στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής αξιολόγησης
Το Ευρωκοινοβούλιο επαναλαμβάνει την έκκλησή του προς την Τουρκία να σεβαστεί τη σημασία του Οικουμενικού Πατριαρχείου για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς σε όλο τον κόσμο. Ζητά επίσης την αναγνώριση της νομικής του προσωπικότητας και της δημόσιας χρήσης του εκκλησιαστικού τίτλου του Οικουμενικού Πατριάρχη.
Το ζήτημα του Οικουμενικού Πατριαρχείου τοποθετείται στο πεδίο των ευρωπαϊκών κανόνων για τις θρησκευτικές κοινότητες και τα μειονοτικά δικαιώματα. Η αναγνώριση νομικής προσωπικότητας αφορά την ίδια τη δυνατότητα του Φαναρίου να λειτουργεί με θεσμική ασφάλεια, να διαχειρίζεται περιουσία, να οργανώνει την εσωτερική του ζωή και να εκπροσωπείται χωρίς διοικητικές ασάφειες.
Οι μειονότητες, η Ίμβρος και η Τένεδος
Το ψήφισμα συνδέει το Οικουμενικό Πατριαρχείο με ευρύτερες ελλείψεις στην προστασία των εθνοτικών και θρησκευτικών μειονοτήτων στην Τουρκία. Αναφέρει προβλήματα στην προστασία μειονοτικών γλωσσών, στη σχολική υποστήριξη, στην εκπαίδευση, στον διορισμό και στη διαδοχή κληρικών καθώς και στα περιουσιακά δικαιώματα.
Στο ίδιο σημείο, το Ευρωκοινοβούλιο καλεί την Τουρκία να εφαρμόσει συστάσεις και αποφάσεις του Συμβουλίου της Ευρώπης και του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, με ειδική αναφορά στον ελληνικό ορθόδοξο πληθυσμό της Ίμβρου και της Τενέδου.
Η Θεολογική Σχολή της Χάλκης
Το Ευρωκοινοβούλιο χαιρετίζει την αναμενόμενη επαναλειτουργία της Σχολής, η οποία παραμένει κλειστή από το 1971, χαρακτηρίζοντάς την θετικό βήμα για την αναγνώριση θρησκευτικών και μειονοτικών δικαιωμάτων. Παράλληλα, ζητά την άρση όλων των εμποδίων για την ομαλή λειτουργία της.
Το Ευρωκοινοβούλιο θέτει ζήτημα λειτουργικού καθεστώτος καθώς η Σχολή πρέπει να μπορεί να εκπαιδεύει κληρικούς, να υπηρετεί τις ανάγκες του Οικουμενικού Πατριαρχείου και να λειτουργεί χωρίς διοικητικούς περιορισμούς που θα ακύρωναν στην πράξη την επαναλειτουργία της.
Το κείμενο δεν προσδιορίζει τον ακριβή νομικό τύπο με τον οποίο θα μπορούσε να ανοίξει η Χάλκη καθώς δεν αναφέρει αν θα λειτουργήσει ως ιδιωτικό ίδρυμα, πανεπιστημιακή δομή, ειδική θεολογική σχολή ή με άλλο μοντέλο.
Αγία Σοφία, Μονή της Χώρας και UNESCO
Στο ίδιο θεματικό πεδίο εντάσσονται η Αγία Σοφία και η Μονή της Χώρας. Το Ευρωκοινοβούλιο καλεί την Τουρκία να σεβαστεί και να προστατεύσει την παγκόσμια αξία των δύο μνημείων, τα οποία βρίσκονται στον κατάλογο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Το κείμενο εκφράζει ανησυχία επειδή η Τουρκία δεν έχει εφαρμόσει δύο αποφάσεις της Επιτροπής Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, του 2021 και του 2023, οι οποίες αφορούν ειδικά μέτρα προστασίας των μνημείων αυτών.
Αγία Σοφία και η Μονή της Χώρας παρουσιάζονται ως μνημεία οικουμενικής αξίας, με διεθνείς υποχρεώσεις προστασίας. Η διαχείρισή τους από την Τουρκία γίνεται έτσι αντικείμενο ευρωπαϊκού και διεθνούς ελέγχου.
Η Παναγία Σουμελά και το ποντιακό ορθόδοξο αποτύπωμα
Το ψήφισμα κάνει ειδική αναφορά και στην Παναγία Σουμελά εκφράζοντας αποδοκιμασία για την έλλειψη προστασίας της Μονής, η οποία έχει προταθεί για ένταξη στον κατάλογο μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO.
Η αναφορά αυτή συνδέει το ποντιακό ορθόδοξο αποτύπωμα με το ευρύτερο ζήτημα της προστασίας της χριστιανικής κληρονομιάς στην Τουρκία. Η Παναγία Σουμελά εμφανίζεται στο ψήφισμα ως μνημείο ιστορικής, θρησκευτικής και πολιτιστικής σημασίας, του οποίου η προστασία αφορά ευρύτερα την ευρωπαϊκή αντίληψη για την πολιτιστική κληρονομιά.
Βανδαλισμοί και θρησκευτική ελευθερία
Το κείμενο καταγράφει πράξεις βανδαλισμού και καταστροφής σε μειονοτικούς χώρους λατρείας, καθώς και επιθέσεις μίσους κατά Αλεβιτών, Χριστιανών και Εβραίων. Καλεί τις τουρκικές αρχές να ερευνούν και να διώκουν αποτελεσματικά εγκλήματα μίσους, ρητορική μίσους και κάθε μορφή διάκρισης κατά μειονοτήτων.
Το ψήφισμα περιλαμβάνει επίσης αναφορά σε διοικητικά μέτρα, όπως οι κωδικοί N 82 και G 87, που εφαρμόστηκαν τα τελευταία χρόνια σε ξένους χριστιανούς πάστορες, ιεραποστόλους και μέλη των οικογενειών τους. Σύμφωνα με το κείμενο, τα πρόσωπα αυτά χαρακτηρίστηκαν απειλές για την εθνική ασφάλεια χωρίς αποδείξεις, δίκη ή αποτελεσματικό δικαίωμα προσφυγής, με αποτέλεσμα απελάσεις ή απαγόρευση επανεισόδου στην Τουρκία.
