Με μια νέα πρόταση για την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ και τον τερματισμό του πολέμου απέστειλε το Ιράν στις ΗΠΑ, σε μια κίνηση που για πολλούς έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς οι διπλωματικές προσπάθειες έχουν περιέλθει σε αδιέξοδο και η ιρανική ηγεσία εμφανίζεται διχασμένη σχετικά με το είδος των παραχωρήσεων στις πυρηνικές φιλοδοξίες της Τεχεράνης που θα πρέπει να τεθούν στο τραπέζι.
Η ιρανική πρόταση παρακάμπτει αυτό το εμπόδιο και ανοίγει τον δρόμο για την επίτευξη συμφωνίας γρηγορότερα. Όμως με τις διαπραγματεύσεις για τα πυρηνικά να μετατίθενται σε μεταγενέστερη φάση, είναι αμφίβολο αν θα την δεχθούν οι ΗΠΑ.
Η άρση του αποκλεισμού στο Στενό του Ορμούζ και ο τερματισμός του πολέμου θα στερούσαν από τον Αμερικανό πρόεδρο, Ντόναλντ Τραμπ το διαπραγματευτικό πλεονέκτημα όσον αφορά την απομάκρυνση του αποθέματος υψηλού εμπλουτισμού ουρανίου του Ιράν. Την ίδια στιγμή όμως, διανύουμε την 9η εβδομάδα με το Στενό του Ορμούζ κλειστό, και ο Αμερικανός Πρόεδρος γνωρίζει ότι οι εφοδιαστικές αλυσίδες είναι στα όρια τους.
Ως εκ τούτου, για τη στήλη το πιο πιθανό σενάριο είναι να βρεθεί μια διπλωματική λύση, τουλάχιστον μεταξύ ΗΠΑ και της επίσημης κυβέρνησης του Ιράν καθώς η 9η εβδομάδα αποκλεισμού του Ορμούζ σημαίνει:
Ανοδικές πιέσεις και έλλειμμα προσφοράς για το πετρέλαιο
Η αγορά πετρελαίου αντέδρασε άμεσα με σημαντική μεταβλητότητα στην είδηση του Σαββατοκύριακου ότι οι ειρηνευτικές συνομιλίες με διαμεσολαβητή το Πακιστάν δεν θα πραγματοποιηθούν.
Το Brent διαπραγματεύεται πάνω από τα 100-105 δολάρια το βαρέλι, ενώ αναλυτές προειδοποιούν για περαιτέρω άνοδο προς τα 110-115 δολάρια το β' τρίμηνο του 2026 αν συνεχιστούν οι εχθροπραξίες, καθώς ήδη περίπου 136 εκατομμύρια βαρέλια αργού υπολογίζεται ότι είναι «εγκλωβισμένα» στον Κόλπο. (σ.σ: Υπενθυμίζουμε ότι το κλείσιμο του Στενού του Ορμούζ επηρεάζει το 20%-21% της παγκόσμιας προσφοράς).
Ως εκ τούτου, η αγορά αναμένεται να παρουσιάσει έλλειμμα προσφοράς έως και 3 εκατ. βαρέλια/ημέρα το β' τρίμηνο του 2026.
Μεγαλύτερο σοκ στο LNG, αεροπορικά καύσιμα και diesel
Το LNG πλήττεται ίσως περισσότερο από κάθε άλλο καύσιμο λόγω της εξάρτησης από τις εξαγωγές του Κατάρ.
Η σχεδόν πλήρης διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ έχει αφαιρέσει σχεδόν το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG.
Οι τιμές στην Ευρώπη σχεδόν διπλασιάστηκαν από την αρχή της κρίσης στη Μέση Ανατολή εως τις 20 Μαρτίου, φτάνοντας στα υψηλότερα επίπεδα από το 2023, για να αποκλιμακωθούν στη συνέχεια αλλά παραμένοντας υψηλότερα κατά 40%-42% από τις προ κρίσης τιμές.
Την ίδια στιγμή ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (IEA) εκτιμά ότι οι απώλειες θα φτάσουν τα 120 δισ. κυβικά μέτρα έως το 2030, καθυστερώντας την αναμενόμενη παγκόσμια «αφθονία» LNG κατά τουλάχιστον δύο χρόνια.
Η αποτυχία των συνομιλιών «κλειδώνει» νομοτελειακά τις υψηλές τιμές και στην αντλία, καθώς το διπλωματικό αδιέξοδο μετά από δύο μήνες εχθροπραξιών που έχουν κρατήσει το Στενό του Ορμούζ κλειστό, έχει προκαλέσει μια από τις μεγαλύτερες διαταραχές στην ιστορία της αγοράς διυλισμένων προϊόντων.
Οι τιμές του diesel και των αεροπορικών καυσίμων έχουν «αποκοπεί» από τις τιμές του αργού, καταγράφοντας πολύ μεγαλύτερες αυξήσεις λόγω της κρίσιμης εξάρτησης της Ευρώπης και της Ασίας από τα διυλιστήρια του Κόλπου.
Τα προβλήματα στη διύλιση είναι μεγάλα, καθώς τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε «μεσαία» και «βαριά» αποστάγματα που προέρχονταν από τον Κόλπο, γεγονός που ανεβάζει το κόστος παραγωγής του diesel.
Με το Brent να παραμένει πάνω από τα 100-105 δολάρια, η βενζίνη και το diesel αναμένεται να παρουσιάσουν εκ νέου αυξήσεις της τάξης του 10-15% μέσα στον επόμενο μήνα, καθώς εξαντλούνται τα αποθέματα που αγοράστηκαν με παλαιότερες τιμές. Βλέπετε, οι τελευταίες αποστολές έφτασαν την τρίτη εβδομάδα του Απριλίου, και πλέον η αγορά προετοιμάζεται για φυσικές ελλείψεις.
Το diesel όμως είναι το καύσιμο των μεταφορών και η αύξηση της τιμής του ή ακόμα χειρότερα η έλλειψη του θα επιβαρύνει δυσανάλογα την παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα, με το αυξημένο κόστος να αναμένεται να μετακυλιστεί άμεσα στις τιμές των τροφίμων και των καταναλωτικών αγαθών, αυξάνοντας τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού παγκοσμίως.
Ακόμα μεγαλύτερο το πλήγμα στα αεροπορικά καύσιμα, καθώς ο Κόλπος αποτελεί τον κύριο τροφοδότη της παγκόσμιας αεροπλοΐας.
Οι τιμές του Jet Fuel έχουν υπερδιπλασιαστεί από τα τέλη Φεβρουαρίου, φτάνοντας από τα 99 στα 209 δολάρια ανά βαρέλι στις αρχές Απριλίου, με τον κλάδο των αερομεταφορών να δέχεται διπλό πλήγμα.
Καθώς η τιμή τους κινείται ανοδικά με ταχύτερο ρυθμό από το αργό πετρέλαιο, αυξάνει το λειτουργικό κόστος των αεροπορικών εταιρειών οι οποίες την ίδια στιγμή έχουν να αντιμετωπίσουν άλλο ένα πρόβλημα: Λόγω της πολεμικής ζώνης, οι πτήσεις προς την Ασία πρέπει να παρακάμπτουν τον εναέριο χώρο της Μέσης Ανατολής, γεγονός που αυξάνει τη διάρκεια των πτήσεων και επομένως και την κατανάλωση καυσίμων.
Κάτι που αναπόφευκτα θα μετακυλιστεί στις τιμές των εισιτηρίων στην καλύτερη των περιπτώσεων και σε περικοπές δρομολογίων στην χειρότερη.
Σημειωτέον ότι η δραματική προειδοποίηση του επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας, Φατίχ Μπιρόλ, για ελλείψεις καυσίμων αεροσκαφών στην Ευρώπη τις επόμενες εβδομάδες έχει «ταρακουνήσει» όχι μόνο τις αεροπορικές αλλά και ευρύτερα τον τουριστικό κλάδο.
Η εκτίμηση ότι αν δεν αποκατασταθεί η κυκλοφορία στο Στενό του Ορμούζ, το οποίο κάλυπτε το 40% των ευρωπαϊκών εισαγωγών αεροπορικών καυσίμων, τα αποθέματα ενδέχεται να επαρκούν για περίπου έξι εβδομάδες, δημιουργεί νέα δεδομένα για την τουριστική σεζόν στην Ευρώπη και φυσικά και στη χώρα μας.
Ήδη μεγάλες εταιρείες όπως η KLM προχωρούν σε περικοπές δρομολογίων για να περιορίσουν το κόστος.
Μέσω των λιπασμάτων η κρίση μεταφέρεται άμεσα στον αγροτικό τομέα
Τα λιπάσματα περιλαμβάνονται στα εμπορεύματα που αντιμετωπίζουν σοβαρές διαταραχές λόγω της κρίσης στα Στενά του Ορμούζ, απειλώντας την παγκόσμια γεωργική παραγωγή.
Το φυσικό αέριο είναι η πρώτη ύλη για τα αζωτούχα λιπάσματα. Ως εκ τούτου η εκτόξευση της τιμής του φυσικού αερίου αυξάνει κατακόρυφα το κόστος των αζωτούχων λιπασμάτων και επομένως το κόστος της αγροτικής παραγωγής.
Χτύπημα δέχεται ο τομέας και από το θείο, το οποίο επίσης είναι παραπροϊόν της επεξεργασίας φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Το Κατάρ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία είναι από τους μεγαλύτερους εξαγωγείς θείου παγκοσμίως, με αποτέλεσμα η διακοπή των εξαγωγών μέσω του Ορμούζ να δημιουργεί έλλειμμα στην παγκόσμια αγορά.
Το θείο είναι απαραίτητο για την παραγωγή θειικού οξέος, το οποίο με τη σειρά του χρησιμοποιείται στη βιομηχανία φωσφορικών λιπασμάτων αλλά και στην εξόρυξη μετάλλων (π.χ. χαλκός, νικέλιο). Τουτέστιν η έλλειψή του θα επιβαρύνει τόσο τον αγροτικό όσο και τον βιομηχανικό τομέα.
Οι κεφαλαιαγορές αν και ψύχραιμες παραμένουν σε ρευστό έδαφος
Οι μετοχές του ταξιδιωτικού κλάδου και της βιομηχανίας δέχονται τις μεγαλύτερες πιέσεις λόγω του αυξημένου ενεργειακού κόστους, ενώ στον αντίποδα είναι οι μετοχές του κλάδου της ενέργειας και της άμυνας που στην ουσία ευνοούνται από την συγκεκριμένη γεωπολιτική κρίση.
Όμως μια παρατεταμένη κρίση στη Μέση Ανατολή και στο στενό του Ορμούζ ενέχει τον κίνδυνο στασιμοπληθωρισμού κάτι που συνεπάγεται ότι απομακρύνεται το σενάριο μεγάλων μειώσεων επιτοκίων, εξέλιξη που δεν «αγαπούν οι αγορές αλλά ούτε και ο Αμερικανός Πρόεδρος.
Επιπλέον η κρίση στο Ορμούζ έχει χωρίσει τις παγκόσμιες αγορές ενέργειας σε νικητές και ηττημένους, σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση της WoodMack με τίτλο: «Το Χάσμα των Μεγάλων Δυνάμεων».
Σύμφωνα με την έκθεση, 13 αγορές ενέργειας, Βραζιλία, Κίνα, Γαλλία, Γερμανία, Ινδία, Ιταλία, Ιαπωνία, Νότια Κορέα, Ισπανία, Ταϊλάνδη, ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο και Βιετνάμ επηρεάζονται ιδιαίτερα από τη συνεχιζόμενη κρίση, οι περισσότερες αρνητικά και λίγες θετικά.
Οι χώρες με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από τις εισαγωγές καυσίμων αντιμετωπίζουν τη μεγαλύτερη έκθεση σε σημαντική κλιμάκωση του κόστους και πιθανούς περιορισμούς στην προσφορά.
Η Ιαπωνία είναι η πιο εκτεθειμένη από τις αγορές ενέργειας που μελετήθηκαν, με το 64% της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας να εξαρτάται από εισαγόμενο άνθρακα και φυσικό αέριο, ακολουθούμενη από τη Νότια Κορέα στο 56% και την Ιταλία στο 47%.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ και η Βραζιλία επέδειξαν ελάχιστη ευπάθεια, στο 0-1%. Μαζί με την Κίνα και την Ινδία, αυτές οι χώρες θεωρούνται πιο απομονωμένες λόγω των εγχώριων πόρων ορυκτών καυσίμων και των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας (ΑΠΕ), όπως το υδροηλεκτρικό μείγμα παραγωγής της Βραζιλίας. (σ,σ:H έκθεση αναφέρεται μόνο στην ενέργεια).
Η ανάλυση της Wood Mackenzie προσθέτει ότι το μέσο κόστος παραγωγής είναι πιθανό να αυξηθεί κατά 2,30 $/MWh στις 13 αγορές που αναλύθηκαν, χρησιμοποιώντας το βασικό σενάριο, το οποίο υποθέτει ότι η γεωπολιτική αποκλιμάκωση θα επιτρέψει τη συγκράτηση των τιμών των καυσίμων στο δεύτερο εξάμηνο του 2026.
Σύμφωνα με μια περίπτωση υψηλής ευαισθησίας τιμών καυσίμων (προϋποθέτει ότι τα τρέχοντα υψηλά επίπεδα τιμών θα διατηρηθούν όλο το 2026), το μέσο κόστος παραγωγής θα αυξηθεί κατά 26% κατά μέσο όρο σε περίπου 8,30 $/MWh. Για τις αγορές που επηρεάζονται περισσότερο, το μέσο κόστος παραγωγής θα ανέλθει στα 22,40 $/MWh στην Ιταλία, στα 17,00 $/MWh στην Ιαπωνία και στα 14,40 $/MWh στη Νότια Κορέα.
Σύμφωνα με τον Allen Wang -Αντιπρόεδρος και Επικεφαλής Έρευνας για την Ενέργεια και τις ΑΠΕ Ασίας-Ειρηνικού στην Wood Mackenzie- αυτές οι αυξήσεις κόστους θα απαιτήσουν από τις κυβερνήσεις και τις εταιρείες κοινής ωφέλειας να διαχειριστούν δύσκολες αντισταθμίσεις μεταξύ μηχανισμών οικονομικής στήριξης, ρυθμιστικών παρεμβάσεων και προσαρμογών τιμολογίων λιανικής.
Πώς η κρίση στο Ορμούζ επηρεάζει και τον τομέα Υγείας
Το Κατάρ παράγει περίπου το 30-35% της παγκόσμιας ποσότητας ηλίου, ένα σπάνιο αέριο με κρίσιμη σημασία για την τεχνολογία και την ιατρική, το οποίο εξάγεται σε ειδικά κοντέινερ μέσω πλοίων.
Η διακοπή των ροών από τον Κόλπο θέτει σε κίνδυνο τη λειτουργία των μαγνητικών τομογράφων (MRI) στα νοσοκομεία καθώς χρησιμοποιείται για την ψύξη των μαγνητών και θέτει και σε κίνδυνο την παραγωγή των ημιαγωγών (microchips).
Δεδομένου ότι δεν υπάρχουν άμεσα διαθέσιμες εναλλακτικές πηγές ικανές να καλύψουν το κενό του Κατάρ, γίνεται κατανοητό ότι η αποτυχία των διπλωματικών συνομιλιών και η παράταση του αδιεξόδου μετατρέπουν την έλλειψη ηλίου από ένα προσωρινό πρόβλημα σε μια συστημική κρίση για την υγεία και την υψηλή τεχνολογία.
Η διακοπή της παραγωγής στο Ras Laffan του Κατάρ και το κλείσιμο του Ορμούζ έχουν αφαιρέσει περίπου το 30-38% της παγκόσμιας προσφοράς.
Τα πρώτα προβλήματα έχουν αρχίσει να φαίνονται στον τομέα της υγείας, ο οποίος καταναλώνει σχεδόν το 30% του παγκόσμιου ηλίου. (σ.σ:Οι μαγνητικοί τομογράφοι χρειάζονται υγρό ήλιο για να ψύχουν τους υπεραγώγιμους μαγνήτες τους στους -269°C. Αν τα επίπεδα ηλίου πέσουν πολύ, ο μαγνήτης θερμαίνεται, το ήλιο εξατμίζεται βίαια και ο τομογράφος μπορεί να υποστεί μόνιμη ζημιά εκατομμυρίων δολαρίων).
Yπάρχουν αναφορές στον διεθνή τύπο ότι κάποια νοσοκομεία ήδη εκπονούν σενάρια ιεράρχησης περιστατικών και αναβολής προγραμματισμένων εξετάσεων σε περίπτωση που συνεχιστεί η κρίση, προκειμένου να κρατήσουν τα αποθέματα μόνο για επείγοντα νευρολογικά ή ογκολογικά περιστατικά. (σ.σ: Υπόψιν ότι το ήλιο δεν μπορεί να αποθηκευτεί για μεγάλο χρονικό διάστημα καθώς εξατμίζεται. Η συμβατική αποθήκευση διαρκεί εβδομάδες ή μήνες το πολύ).
Το ήλιο είναι απαραίτητο και για την παραγωγή των πιο σύγχρονων μικροτσίπ, καθώς χρησιμοποιείται για την ψύξη των wafers κατά την χάραξη.
Οι κολοσσοί της τεχνολογίας όπως η Samsung και SK Hynix έχουν τη δυνατότητα να εξασφαλίζουν τα απαραίτητα αποθέματα. Όμως αν συνεχιστεί η κρίση στον Κόλπο, ακόμα και τα αποθέματα των μεγάλων κατασκευαστών στην Ασία αναμένεται να εξαντληθούν έως τον Ιούνιο του 2026.
Η Moody's προειδοποιεί ότι αν συνεχιστεί η κρίση στις προμήθειες ηλίου τότε μπορεί να απειληθεί η υποδομή της «οικονομίας της AI», καθώς ακόμα και μια μείωση 5-20% στην παραγωγή τσιπ θα μπορούσε να καθυστερήσει επενδύσεις εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων σε data centers.
Το αδιέξοδο στις συνομιλίες σημαίνει ότι η αγορά δεν μπορεί πλέον να ελπίζει σε μια γρήγορη αποκατάσταση των ροών, αναγκάζοντας τις βιομηχανίες να στραφούν σε ακριβές λύσεις ανακύκλωσης ηλίου και σε εναλλακτικές πηγές από τις ΗΠΑ και την Τανζανία, οι οποίες όμως δεν επαρκούν για να καλύψουν το κενό του Κατάρ άμεσα.
Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
