Αν και περιμέναμε την υπογραφή της συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ-ΙΡΑΝ στη Γενεύη την Παρασκευή με τις όποιες επιφυλάξεις για τα «μετέωρα» σημεία- περισσότερα μπορείτε να διαβάσετε εδώ- ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έκανε την έκπληξη και υπέγραψε στις Βερσαλλίες μνημόνιο κατανόησης με το Ιράν για τον τερματισμό του πολέμου και την επαναλειτουργία του Στενού του Ορμούζ, αφήνοντας πολλές από τις κόκκινες γραμμές των ΗΠΑ πίσω του και προκαλώντας αίσθηση τόσο στους υποστηρικτές όσο και στους επικριτές του.
Αν και οι πρώτες τεχνικές συνομιλίες για την εφαρμογή της προκαταρκτικής συμφωνίας έχουν προγραμματιστεί να διεξαχθούν στο Μπούργκενστοκ της Ελβετίας με τη συμμετοχή διαμεσολαβητών από το Πακιστάν και το Κατάρ, η κίνηση στο Ορμούζ άρχισε να αυξάνεται σχεδόν άμεσα, με τρία σουπερτάνκερ με σημαία Σαουδικής Αραβίας, ένα γαλλικό δεξαμενόπλοιο μεταφοράς υγροποιημένου φυσικού αερίου και το τάνκερ Tong Lin Wan με σημαία Χονγκ Κονγκ να διασχίζουν χθες πρώτα το Στενό του Ορμούζ, ενώ μόλις λίγες ώρες μετά εντυπωσιακές εικόνες «συνωστισμού» στο Ορμούζ έκαναν τον γύρο του πλανήτη.
Παρά ταύτα, στελέχη της ναυτιλιακής και ασφαλιστικής αγοράς όπως η ΙNTERTANKO και η Lloyd’s Market Association, εμφανίζονται επιφυλακτικά. Η INTERTANKO - εκπροσωπεί τους ανεξάρτητους πλοιοκτήτες δεξαμενόπλοιων διεθνώς- ζήτησε εγγυήσεις για την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας και την άμεση έναρξη επιχειρήσεων αποναρκοθέτησης, ενώ η Lloyd’s επισήμανε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικά ερωτήματα σχετικά με τις κυρώσεις, τη νομοθεσία περί τρομοκρατίας και τα τέλη διέλευσης.
Μήπως πρόκειται για «ανόητους, κακούς ανθρώπους» σύμφωνα με την ανάρτηση του Αμερικανού Προέδρου; (σ.σ: Πιο συγκεκριμένα ο Αμερικανός Πρόεδρος δήλωσε στα κοινωνικά δίκτυα ότι «Αυτοί οι ανόητοι, που νομίζουν ότι δεν ήμουν αρκετά αυστηρός με το Ιράν, όταν το Χρηματιστήριο μόλις έφτασε σε υψηλό ρεκόρ και οι τιμές του πετρελαίου «πέφτουν» προς τα κάτω, είτε ζηλεύουν, είτε είναι κακοί άνθρωποι, είτε είναι ηλίθιοι»).
Μια προσωρινή συμφωνία με τα κρίσιμα μέτωπα ανοικτά
Η ενδιάμεση συμφωνία ειρήνης πράγματι αποκλιμάκωσε εντυπωσιακά γρήγορα τις τιμές του πετρελαίου, ενώ οδήγησε τη Wall και περιέργως όχι τις ευρωπαϊκές αγορές που είναι και οι άμεσα κερδισμένες μαζί με τις ασιατικές, σε ισχυρή άνοδο.
Η παρατήρηση αυτή μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι δεν είναι τόσο η ενδιάμεση συμφωνία ειρήνης με την Τεχεράνη που οδήγησε τη Wall χθες σε άνοδο, όσο το γεγονός ότι η αποκλιμάκωση των πετρελαϊκών τιμών θα επιτρέψει στη Fed να μην προχωρήσει τελικά σε αύξηση επιτοκίων.
Όσον αφορά όμως αυτό καθαυτό το γεγονός της προκαταρκτικής συμφωνίας, η ασφαλιστική και η ναυτιλιακή αγορά έχουν απόλυτο δίκιο για την επιφυλακτικότητα τους.
Καταρχάς, δεν υπογράφτηκε χθες η τελική συμφωνία αλλά ένα προσύμφωνο που τερματίζει τις εχθροπραξίες, ανοίγει ξανά το Στενό του Ορμούζ και επαναφέρει την Ουάσιγκτον και την Τεχεράνη στο τραπέζι των πυρηνικών διαπραγματεύσεων για τις επόμενες 60 ημέρες, με δυνατότητα παράτασης.
Τουτέστιν τους επόμενους δύο μήνες θα πρέπει οι δύο πλευρές να συμφωνήσουν για το πυρηνικό πρόγραμμα, τις κυρώσεις και τα δεσμευμένα κεφάλαια και το καθεστώς του Ορμούζ,
Σημαντική παρατήρηση είναι ότι όλες αυτές οι διαπραγματεύσεις θα γίνουν με την Ουάσιγκτον να έχει χάσει έναν από τους βασικού μοχλούς πίεσης απέναντι στο Ιράν, το οποίο από χθες απέκτησε ξανά δυνατότητα εξαγωγών και εισαγωγών. Επιπλέον, τα παγωμένα ή περιορισμένα ιρανικά κεφάλαια θα καταστούν διαθέσιμα με την εφαρμογή του μνημονίου.
Πόσο πιθανόν είναι λοιπόν το Ορμούζ να παραμείνει ανοικτό χωρίς διόδια και μετά τις 60 ημέρες που το Ιράν δεσμεύεται να εξασφαλίσει ασφαλή διέλευση εμπορικών πλοίων χωρίς χρέωση ή να βρεθεί κοινό έδαφος για το πυρηνικό πρόγραμμα; Αρκεί το «παζάρι» των κυρώσεων για μια ουσιαστική πρόοδο;
Ακριβώς το γεγονός ότι το Ιράν λαμβάνει άμεσες εξαιρέσεις που αφορούν τις εξαγωγές πετρελαίου και πετρελαϊκών προϊόντων έχει οδηγήσει σε ιδιαίτερο προβληματισμό.
Η πρώην πρέσβειρα των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Νίκι Χέιλι, επέκρινε για παράδειγμα έντονα το ενδεχόμενο το Ιράν να αρχίσει να αποκομίζει άμεσα έσοδα από τις πετρελαϊκές πωλήσεις.
«Αν αυτό ισχύει, τότε το Ιράν κερδίζει», έγραψε στην πλατφόρμα X. «Δεν θα έπρεπε να υπάρξει καμία άρση κυρώσεων από την πρώτη ημέρα».
Επίσης για άλλη μια φορά παρατηρείται διαφορετική «μετάφραση» των υπογεγραμμένων από τις δύο πλευρές. Το Ιράν υποστηρίζει ότι η συμφωνία θα οδηγήσει επίσης στην άμεση αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών περιουσιακών στοιχείων που έχουν παγώσει λόγω των αμερικανικών κυρώσεων.
Η κυβέρνηση Τραμπ απορρίπτει αυτόν τον ισχυρισμό, τονίζοντας ότι η Τεχεράνη θα λάβει ελάφρυνση από τις κυρώσεις μόνο αφού συμμορφωθεί με τις υποχρεώσεις που θα προβλέπει η συμφωνία.
Όσον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, ο Τραμπ αν και επανέλαβε ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικά όπλα, εντούτοις άφησε να εννοηθεί πως θα μπορούσε να διατηρήσει το δικαίωμα εμπλουτισμού ουρανίου και να συνεχίσει την ανάπτυξη βαλλιστικών πυραύλων, κάτι που προκάλεσε αρκετές αντιδράσεις εντός της πολιτικής σκηνής των ΗΠΑ.
Στην ουσία το Ιράν δεσμεύτηκε απλώς να ξεκινήσει διαπραγματεύσεις για τη μείωση του βαθμού εμπλουτισμού του ουρανίου. Δεν υπάρχει προς το παρόν καμία δεσμευτική συμφωνία τύπου JCPOA που να διασφαλίζει τον πλήρη έλεγχο του πυρηνικού του προγράμματος.
Δεύτερη σημαντική παρατήρηση είναι ότι αν μετά το δίμηνο η Τεχεράνη αποκτήσει δυνατότητα επιβολής τελών ή νέο ρόλο στη διαχείριση του Ορμούζ, τότε το παγκόσμιο εμπόριο δεν επιστρέφει ακριβώς στην πρότερη κανονικότητα. Μπαίνει σε ένα νέο καθεστώς, όπου ο έλεγχος ενός από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς δρόμους του κόσμου θα περνά μέσα από πολιτική συνεννόηση με το Ιράν και το Ομάν.
Επίσης διφορούμενη είναι η διατύπωση για τον Λίβανο καθώς το κείμενο προβλέπει άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου και του Λιβάνου.
Όμως στη συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν υπάρχει ένα μεγάλος απών, το Ισραήλ. Θα δεχθεί το Ισραήλ να έχει πλέον η Τεχεράνη ένα ισχυρό διπλωματικό εργαλείο για κάθε μελλοντικό ισραηλινό πλήγμα κατά της Χεζμπολάχ και μάλιστα μέσω μιας συμφωνίας την οποία το ίδιο δεν έχει υπογράψει; Kαι κατά πόσον χωρίς τη συναίνεση του Ισραήλ μπορούμε να μιλάμε για σταθεροποίηση της Μέσης Ανατολής;
Επιπλέον το τίμημα αυτής της σταθερότητας είναι βαρύ για τις οικονομίες του Κόλπου. Το μνημόνιο προβλέπει σχέδιο τουλάχιστον 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν, αλλά όχι με συμμετοχή των ΗΠΑ αλλά «περιφερειακών εταίρων.
Το συμπέρασμα λοιπόν είναι ότι η προσωρινή συμφωνία που υπεγράφη χθες δεν εξασφαλίζει την τελική συμφωνία και δεν επαναφέρει την πρότερη κατάσταση στον Κόλπο, ενώ αφήνει ανοικτά τα κρίσιμα ζητήματα όσον αφορά τα πυρηνικά και τη διαχείριση του Ορμούζ,
Μέσα από αυτό το πρίσμα δεν θα συμμεριστούμε την αισιοδοξία του Γάλλου Προέδρου Εμμανουέλ Μακρόν ότι η συμφωνία που υπεγράφη μεταξύ του Ντόναλντ Τραμπ και του Μασούντ Πεζεσκιάν «ανοίγει τον δρόμο για διαρκή ειρήνη και χαμηλότερες τιμές ενέργειας».
Ο δρόμος για αυτό το σενάριο μάλλον είναι ιδιαίτερα μακρύς και στην πραγματικότητα το κείμενο που υπέγραψαν οι δύο ηγέτες αποτελεί ένα προσωρινό Μνημόνιο Συνεργασίας και όχι μια οριστική, βιώσιμη λύση.
Ο Μακρόν χαιρέτισε την «ανακούφιση της στιγμής», αλλά οι δομικές αδυναμίες της προσωρινής συμφωνίας μπορούν ανά πάσα στιγμή να οδηγήσουν σε κατάρρευση της.
*Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
