Εξαιρετικά κρίσιμες αποφάσεις καλούνται να λάβουν οι κεντρικοί τραπεζίτες της Ευρωζώνης μέσα στο 2026, σε ένα περιβάλλον που η δεδομένη τάση απεξάρτησης πολλών χωρών από το αμερικανικό δολάριο εν τω μέσω τεκτονικών αλλαγών στο παγκόσμιο γεωπολιτικό σκηνικό, αναβαθμίζει τον ρόλο του ευρώ. Όχι μόνο ως ανταγωνιστή του δολαρίου αλλά κυρίως ως παράγοντα σταθερότητας σε μία από τις πιο κρίσιμες στιγμές των τελευταίων δεκαετιών για την παγκόσμια οικονομία.
Να πούμε αρχικά ότι το ευρώ είναι το δεύτερο σε χρήση νόμισμα στον πλανήτη, καθώς αντιστοιχεί στο 20% των παγκόσμιων συναλλαγματικών αποθεμάτων, έναντι 58% για το δολάριο.
Το κοινό νόμισμα της Ευρωζώνης ενισχύθηκε κατά το εντυπωσιακό 13,45% έναντι του δολαρίου μέσα στο 2025, που αποτελεί την τρίτη καλύτερη επίδοση από τη γέννησή του, μετά το 20% του 2003 και το 14% του 2017. Η άνοδος του 2003 οφείλεται κατά κύριο λόγο στην επιθετική χαλάρωση της Fed, αφού είχε σκάσει η φούσκα των dot.com, καθώς και στα διευρυνόμενα δίδυμα ελλείμματα των ΗΠΑ με φόντο τον πόλεμο στο Ιράκ.
Το κοινό στοιχείο των δύο πιο πρόσφατων μεγάλων ανοδικών κινήσεων του ευρώ έναντι του δολαρίου (2017 και 2025) είναι ότι έλαβαν χώρα κατά τον πρώτο χρόνο των δύο προεδρικών θητειών του Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι το ισχυρό δολάριο δημιουργεί πρόβλημα στην αμερικανική οικονομία, ενώ ασκεί ασφυκτικές πιέσεις στη Fed να μειώσει τα επιτόκια, με στόχο να μειωθεί το κόστος δανεισμού, να διευκολυνθούν οι επενδύσεις και να στηριχθεί η χρηματιστηριακή αγορά.
Τι θα πράξουν, λοιπόν, οι κεντρικοί τραπεζίτες της Ευρωζώνης;
Ήδη, η Κριστίν Λαγκάρντ και τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου της ΕΚΤ έχουν θέσει ως βασική προτεραιότητα την ενίσχυση του ρόλου του ευρώ. Στόχος είναι να αποτελέσει παγκόσμια χρηματοπιστωτική σταθερά σε μία συγκυρία που επιταχύνεται η αποδολαροποίηση της παγκόσμιας οικονομίας, ιδιαίτερα μετά από την επιβολή κυρώσεων και τις γεωπολιτικές ανακατατάξεις.
Οι επενδυτές επιλέγουν το ευρώ ως εναλλακτικό του δολαρίου. Εγκαταλείπουν το δολάριο εξαιτίας της αβεβαιότητας σχετικά με την πολιτική των ΗΠΑ, την ώρα που αναμένεται περαιτέρω χαλάρωση της νομισματικής πολιτικής της Fed, μετά την αποχώρηση του Πάουελ τον Μάιο, ακόμα και με επιθετικές μειώσεις επιτοκίων.
Στην Ευρώπη, οι αναλυτές προκρίνουν ως επικρατέστερο σενάριο τη διατήρηση του βασικού επιτοκίου στο 2% για το σύνολο του 2026. Σε πρόσφατη έρευνα του πρακτορείου Reuters, 66 στους 74 αναλυτές υποστήριξαν ότι τα επιτόκια δεν θα μεταβληθούν τουλάχιστον μέχρι τα μέσα του 2027.
Αν επιβεβαιωθούν, τότε η Λαγκάρντ θα έχει διατηρήσει αμετάβλητα τα επιτόκια για τουλάχιστον 16 διαδοχικές συνεδριάσεις. Θα είναι το μεγαλύτερο «πάγωμα» επιτοκίων από την περίοδο 2016-2019 των αρνητικών επιτοκίων, όταν το επιτόκιο αποδοχής καταθέσεων είχε κολλήσει στο -0,40%.
Επειδή, όμως, όταν ο άνθρωπος κάνει σχέδια ο Θεός γελάει, πόσω μάλλον στην εποχή μας που οι παγκόσμιες ανατροπές είναι συχνό φαινόμενο, το ισχυρό ευρώ και η πιθανότητα επιθετικών μειώσεων από την Fed μπορούν να αλλάξουν τη στρατηγική της ΕΚΤ. Η Deutsche Bank εκτιμά ότι κάθε πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη ακριβώς λόγω της μεγάλης αβεβαιότητας.
Ήδη, κεντρικοί τραπεζίτες όπως ο Μάρτιν Κάζακς της Λετονίας, έχουν τονίσει ότι το ισχυρό ευρώ μπορεί να προκαλέσει νομισματική αντίδραση, ενώ ο δικός μας Γιάννης Στουρνάρας έχει ξεκαθαρίσει ότι τα επιτόκια της ΕΚΤ μπορεί σήμερα να είναι τα ενδεδειγμένα αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι «κλειδωμένα».
Δύο είναι οι βασικές επιπτώσεις του ισχυρού ευρώ που μέσα στους επόμενους μήνες μπορούν να αλλάξουν το σκηνικό. Το ισχυρό ευρώ μειώνει την ανταγωνιστικότητα (ιδιαίτερα σε μία συγκυρία που η Ευρώπη προσπαθεί να ανακάμψει σε αυτό το πεδίο) και πιέζει πτωτικά τον πληθωρισμό, συμπιέζοντας κυρίως τον εισαγόμενο πληθωρισμό, όπως της ενέργειας και των πρώτων υλών. Το πλήγμα στις εξαγωγές περιορίζει τη δυναμική ανάπτυξης και τον θετικό αντίκτυπο από την αύξηση των δαπανών για άμυνα και υποδομές.
Η αναβάθμιση του ρόλο του ευρώ δεν είναι αποκλειστική ευθύνη της ΕΚΤ. Πρέπει παράλληλα να ληφθούν γενναίες αποφάσεις από την πολιτική ηγεσία της Ευρώπης. Διότι για να εξελιχθεί το ευρώ σε ένα πραγματικά παγκόσμιο νόμισμα, το οποίο θα καθορίζει τις εξελίξεις και δεν θα ακολουθεί το δολάριο, θα πρέπει πρωτίστως η Ευρώπη να αποφασίσει να ολοκληρώσει δύο πολύ φιλόδοξα project τα οποία μέχρι σήμερα μένουν στα χαρτιά: την Ένωση Κεφαλαιαγορών και την Τραπεζική Ένωση.
Μόνο αν η Ευρώπη λειτουργεί ως μονάδα και όχι με γνώμονα τα διαφορετικά συμφέροντα κυρίως των τριών μεγάλων οικονομιών, θα μπορέσει να πείσει τον επενδυτικό κόσμο ότι το νόμισμά της μπορεί να διαδραματίσει παγκόσμιο ρόλο.
