Η πολιτική τιμολόγησης φαρμάκων των ΗΠΑ -ειδικά το μοντέλο “Most Favoured Nation” (MFN)- έχει αρχίσει να επηρεάζει σημαντικά την Ευρώπη, με πολλαπλές και όχι πάντα προφανείς συνέπειες.
Η διαχρονική συζήτηση για το υψηλό κόστος των φαρμάκων στις Ηνωμένες Πολιτείες επανέρχεται δυναμικά στο προσκήνιο, με την Ουάσιγκτον να επιχειρεί εκ νέου παρεμβάσεις που ενδέχεται να έχουν σημαντικές επιπτώσεις και στις ευρωπαϊκές αγορές.
Σύμφωνα με εκτιμήσεις παραγόντων της φαρμακοβιομηχανίας και διαθέσιμα δεδομένα αγοράς, οι πρωτοβουλίες για σύνδεση των τιμών των φαρμάκων στις ΗΠΑ με εκείνες άλλων ανεπτυγμένων χωρών -συμπεριλαμβανομένων των ευρωπαϊκών- δημιουργούν ένα νέο, σύνθετο περιβάλλον για τη διεθνή φαρμακευτική αλυσίδα.
Η αμερικανική πολιτική και η «διεθνής τιμολόγηση αναφοράς»
Κεντρικό στοιχείο της προσέγγισης που έχει επανέλθει στη δημόσια συζήτηση στις ΗΠΑ είναι η αρχή του «πλέον ευνοούμενου κράτους» (Most Favoured Nation), σύμφωνα με την οποία οι τιμές φαρμάκων στην αμερικανική αγορά θα συνδέονται με τις χαμηλότερες τιμές που ισχύουν σε άλλες χώρες.
Δεδομένου ότι οι ΗΠΑ αποτελούν τη μεγαλύτερη φαρμακευτική αγορά παγκοσμίως -με αξία που υπερβαίνει τα 700 δισ. δολάρια- μια τέτοια πολιτική δημιουργεί ισχυρά κίνητρα για τις εταιρείες να προστατεύσουν τα επίπεδα τιμολόγησης εκεί.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι φαρμακοβιομηχανίες ενδέχεται να καθυστερούν ή να περιορίζουν την κυκλοφορία νέων σκευασμάτων σε αγορές με χαμηλότερες τιμές, όπως πολλές ευρωπαϊκές χώρες, ώστε να αποφύγουν τη δημιουργία χαμηλότερου διεθνούς σημείου αναφοράς.
Πιο συγκεκριμένα,
αν ένα φάρμακο είναι φθηνό στην Ευρώπη, “ρίχνει” και την τιμή του στις ΗΠΑ. Αυτό οδηγεί τις εταιρείες να αποφεύγουν την ευρωπαϊκή αγορά για να προστατεύσουν τα κέρδη τους.
Επιπτώσεις στην ευρωπαϊκή αγορά
Τα πρώτα στοιχεία δείχνουν ήδη μεταβολές στη στρατηγική των εταιρειών. Αναλύσεις αγοράς καταγράφουν σημαντική μείωση στις νέες κυκλοφορίες φαρμάκων στην Ευρώπη μετά την επαναφορά της συζήτησης για διεθνή τιμολόγηση αναφοράς στις ΗΠΑ.
Σε ορισμένες περιπτώσεις:
- καθυστερεί η είσοδος καινοτόμων θεραπειών σε ευρωπαϊκές αγορές
- περιορίζεται η χρήση μηχανισμών πρόωρης πρόσβασης
- δίνεται προτεραιότητα στην αμερικανική αγορά έναντι της ευρωπαϊκής
- Χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με παράγοντες της αγοράς, η πλειονότητα των νέων φαρμάκων τείνει πλέον να λανσάρεται πρώτα στις ΗΠΑ, με την Ευρώπη να ακολουθεί σε δεύτερο χρόνο.
Διαφορετικά μοντέλα τιμολόγησης
Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει και τη δομική διαφορά μεταξύ των δύο συστημάτων:
Στην Ευρώπη, οι τιμές καθορίζονται κυρίως μέσω διαπραγμάτευσης με τα εθνικά συστήματα υγείας, με στόχο τον έλεγχο της δημόσιας δαπάνης.
Στις ΗΠΑ, λειτουργεί ένα πιο σύνθετο σύστημα, με εμπλοκή ασφαλιστικών οργανισμών και ιδιωτικών διαχειριστών, που συχνά οδηγεί σε υψηλότερες τελικές τιμές.
Το γεγονός ότι οι ευρωπαϊκές τιμές είναι σημαντικά χαμηλότερες -σε ορισμένες περιπτώσεις έως και στο ένα τρίτο των αμερικανικών- καθιστά την ήπειρο ευάλωτη σε τέτοιου είδους διεθνείς πιέσεις.
Πιέσεις στην καινοτομία και τις επενδύσεις
Η αβεβαιότητα γύρω από το διεθνές πλαίσιο τιμολόγησης επηρεάζει άμεσα τις επενδυτικές αποφάσεις των φαρμακευτικών εταιρειών.
Στελέχη του κλάδου επισημαίνουν ότι κατ’ αυτόν τον τρόπο, η Ευρώπη χάνει σταδιακά έδαφος στην έρευνα και ανάπτυξη, οι επενδύσεις μετατοπίζονται προς αγορές με υψηλότερες αποδόσεις, ενώ αυξάνεται ο κίνδυνος καθυστερήσεων στην πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες
Είναι ενδεικτικό ότι η Ευρώπη δαπανά περίπου το 1% του ΑΕΠ της για φαρμακευτικά προϊόντα, έναντι περίπου 2% στις ΗΠΑ - διαφορά που επηρεάζει άμεσα την ελκυστικότητα της αγοράς για νέες επενδύσεις.
Ένα εύθραυστο ισοζύγιο
Η ισορροπία μεταξύ προσιτών τιμών για τα εθνικά συστήματα υγείας, κινήτρων για καινοτομία και έγκαιρης πρόσβασης των ασθενών σε νέες θεραπείες αποδεικνύεται όλο και πιο δύσκολη.
Όπως χαρακτηριστικά σημειώνουν αναλυτές της αγοράς, η στρατηγική διάθεσης νέων φαρμάκων στην Ευρώπη εξελίσσεται σε μια «άσκηση υψηλού ρίσκου», όπου κάθε απόφαση επηρεάζεται από αλληλεξαρτώμενες διεθνείς παραμέτρους.
Το ευρωπαϊκό στοίχημα
Σε αυτό το περιβάλλον, η Ευρωπαϊκή Ένωση καλείται να επαναπροσδιορίσει τη στρατηγική της, ενισχύοντας:
- τα κίνητρα για έρευνα και καινοτομία
- την ανταγωνιστικότητα της φαρμακευτικής βιομηχανίας
- την ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας
- Το διακύβευμα όμως είναι διπλό, καθώς χρειάζεται να διασφαλιστεί η βιωσιμότητα των συστημάτων υγείας, χωρίς να υπονομευθεί η πρόσβαση των Ευρωπαίων ασθενών στις θεραπείες του μέλλοντος.
Η εξέλιξη των αμερικανικών πολιτικών τιμολόγησης και οι αντιδράσεις της φαρμακοβιομηχανίας αναμένεται να διαμορφώσουν το τοπίο τα επόμενα χρόνια, με την Ευρώπη να βρίσκεται μπροστά σε κρίσιμες αποφάσεις για τον ρόλο της στη διεθνή φαρμακευτική αγορά.
