Την εκτίμηση ότι η συμφωνία ΗΠΑ - Ιράν ανοίγει τον δρόμο για ραγδαία αποκλιμάκωση των τιμών ενέργειας και επιστροφή της διεθνούς αγοράς σε συνθήκες κανονικότητας διατυπώνει, μιλώντας στο Liberal, ο Καθηγητής Ενεργειακής Οικονομίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Παντελής Κάπρος.
Όπως εξηγεί, η επάνοδος του Ιράν στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη μπορεί να ανακουφίσει τις χώρες - εισαγωγείς από πληθωριστικές πιέσεις και υψηλό κόστος, αλλά ταυτόχρονα δημιουργεί νέα δεδομένα για επενδύσεις σε ακριβά υποθαλάσσια κοιτάσματα φυσικού αερίου, όπως εκείνα που διερευνώνται στην Ελλάδα, τα οποία ενδέχεται να χάσουν ανταγωνιστικότητα μέσα σε ένα περιβάλλον χαμηλών και σταθερών τιμών.
Συνέντευξη στον Γιώργο Κακούση
Κύριε καθηγητά, θα ήθελα να μου πείτε πόσο πειστικό μπορεί να φαίνεται στην ενεργειακή κοινότητα του πλανήτη το ενεργειακό κομμάτι της συμφωνίας Ηνωμένων Πολιτειών και Ιράν.
Αν κρίνουμε από τη ραγδαία μείωση των τιμών της ενεργείας, οι αγορές φαίνεται ότι πιστεύουν ότι έχει βρεθεί λύση και ότι υπάρχει σαφής πρόθεση από την Αμερικανική πλευρά, προφανώς και από την Ιρανική, να βρεθεί διέξοδος. Η κοινή του Brent είναι περί τα 70 δολάρια το βαρέλι, δηλαδή έχει ξαναγυρίσει στα παλιά επίπεδα και το TTF του φυσικού αερίου είναι στα 40 δολάρια και πέφτει συνέχεια. Επομένως, έχουμε ομαλότητα πια.
Άρα δεν επιβεβαιώνονται και όσοι έλεγαν ότι η πορεία τα επιστροφής στην κανονικότητα μετά από μια συμφωνία, θα είναι αργή και βασανιστική.
Δεν ξέρω ποιος θα έλεγε αυτό. Είχαν δίκιο σε ό,τι αφορά τις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου του Κατάρ που χτυπήθηκαν. Παρ' όλα αυτά, το Κατάρ έκανε επισκευές με καταπληκτική ταχύτητα και ήδη ένα μεγάλο ποσοστό, πάνω από 70-75% της κατεστραμμένης δυναμικότητας, λειτουργεί ή τουλάχιστον θα λειτουργήσει τις επόμενες εβδομάδες. Επομένως, και στο φυσικό αέριο έχουμε αποκατάσταση γρήγορα. Τώρα κάποια διυλιστήρια που είχαν χτυπηθεί σε μικρή κλίμακα δεν έχουν πρόβλημα.
Αρα δεν βλέπετε θέμα επάρκειας ποσοτήτων
Δεν νομίζω ότι υπήρξε πρόβλημα με την επάρκεια ούτε κατά τη διάρκεια του πολέμου, διότι πρώτα - πρώτα η τροφοδοσία πετρελαίου από ρωσικές πηγές είχε επανέλθει, τουλάχιστον εν μέρει. Επιπλέον, η ζήτηση του φυσικού αέριου ήταν χαμηλή λόγω εποχής. Επομένως, δεν υπήρξε πραγματικά πρόβλημα επάρκειας και γι αυτό και οι τιμές δεν εκτινάχτηκαν. Θα υπήρχε πρόβλημα επάρκειας αν ο πόλεμος συνεχιζόταν για δύο - τρεις μήνες ακόμα, ιδίως το καλοκαίρι. Οπότε τα αποθέματα φυσικού αερίου έπρεπε να αποκατασταθούν.
Άρα, η κατάσταση η οποία αυτή τη στιγμή φαίνεται να σταθεροποιείται με αυτή τη συμφωνία είναι μια κατάσταση εύρυθμης κανονικότητας;
Νομίζω ναι, γιατί ένα πράγμα που προέκυψε από αυτές τις διαπραγματεύσεις είναι ότι η ιρανική πλευρά έχει συμφέρον να συνεχιστεί η δίοδος από το Ορμούζ και η ίδια, ώστε να μπορεί να εξασφαλίσει τα μεγάλα έσοδα από πωλήσεις πετρελαίου. Ήταν μεγάλος ο κίνδυνος να χάσουν και αυτή τη δυνατότητα οι Ιρανοί. Επομένως, νομίζω ότι στα στενά του Ορμούζ δεν θα υπάρξει επιπλέον πρόβλημα εφόσον ομαλοποιηθεί η κατάσταση.
Ακόμα και η ναυτιλία είχε φτάσει να προτείνει να μπουν και διόδια, κάτι το οποίο δεν θα δουν και τόσο μεγάλο πρόβλημα γιατί προφανώς θα μετακύλυαν αυτά τα μικρά διόδια στις τιμές, αλλά, ούτε αυτό περιλαμβάνεται στη συμφωνία. Το μεγάλο πρόβλημα του Ιράν ήταν άλλο:
Το Ιράν είχε το πρόβλημα βεβαίως του εμπάργκο και είχε και πρόβλημα να στείλει τις εξαγωγές και τις τεράστιες ποσότητες κοιτασμάτων που διαθέτει τόσο πετρελαίου όσο και φυσικού αερίου.
Τα έσοδα από αυτές τις πωλήσεις και τις εξαγωγές είναι τόσο μεγάλα και τόσο πολύ μεγαλύτερα από τα πιθανά έσοδα διοδίων, που δεν υπάρχει συμφέρον να τεθεί θέμα διοδίων εκτός των συμβολισμών για εσωτερική κατανάλωση. Το μεγάλο στοίχημα ήταν το εμπάργκο.Το Ιράν έχει τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και είναι ένας από τους μεγαλύτερους ιδιοκτήτες κοιτασμάτων φυσικού αερίου, τα οποία μάλιστα δεν τα εκμεταλλεύεται καν.
Εάν πραγματικά αρχίσει η ροή πετρελαίου και αερίου χωρίς εμπόδιο από το Ιράν, αυτό είναι μια πάρα πολύ μεγάλη μεταβολή στην παγκόσμια αγορά υδρογονανθράκων. Το αποτέλεσμα θα είναι να έχουμε και μεγάλη σταθερότητα τιμών και μακροχρόνια ισορροπία στις αγορές αυτές, ιδίως στο φυσικό αέριο. Εάν αρχίσει και ρέει φυσικό αέριο από το Ιράν προς την Τουρκία και από την Τουρκία στην Ευρώπη, έχουμε στην ουσία μια πλήρη αντικατάσταση σε pipeline gas του ρωσικού αερίου που είχε διακοπεί. Είναι μια μεγάλη μεταβολή αυτή, εάν πραγματικά προχωρήσει όπως φαίνεται.
Κύριε καθηγητά, με δεδομένο ότι ο πόλεμος αυτός ξεκίνησε με τα Στενά του Ορμούζ ανοικτά και το Ιράν υπό εμπάργκο και καταλήγει με τα Στενά του Ορμούζ πάλι ανοικτά, αλλά, το Ιράν πίσω στην παγκόσμια αγορά ενέργειας, ποιος είναι ο κερδισμένος και ποιος είναι ο χαμένος αυτού του πολέμου;
Το Ιράν, εφόσον εξασφαλίσει άρση του εμπάργκο και μάλιστα χρηματοδότηση της αποκατάστασης των καταστροφών, είναι σαφώς οικονομικά κερδισμένο. Θα μιλάμε για μια νέα εποχή στην οικονομική ανάπτυξη και θα μιλάμε και για ευημερία του Ιράν, δεν υπάρχει αμφιβολία σ'αυτό.
Βεβαίως, κερδισμένη είναι και η παγκόσμια αγορά, εφόσον εξασφαλίζει φθηνή ενέργεια και χωρίς διακυμάνσεις. Τώρα, οι ΗΠΑ, έχουν συμφέρον οι τιμές του πετρελαίου να διατηρούνται χαμηλά για λόγους πληθωρισμού και κόστους στο εσωτερικό των ΗΠΑ. Ενώ στο μεταξύ είχαν εξασφαλίσει από τις δικές τους πηγές φυσικού αέριου πολύ φθηνό αέριο. Επομένως, δεν ενδιαφέρονται πια πάρα πολύ στη διεθνή αγορά.
Η επάνοδος του Ιράν στον παγκόσμιο ενεργειακό χάρτη, πώς επηρεάζει χώρες οι οποίες είχαν φιλοδοξίες να προχωρήσουν έρευνες για εκμετάλλευση δικών τους δυνητικών κοιτασμάτων, όπως η Ελλάδα;
Αυτά τα κοιτάσματα είναι πιθανολογούμενα. Να πούμε όμως ότι εάν έχουμε αύξηση της προσφοράς φυσικού αέριου, όπως θα συμβεί αν έρθει το Ιράν στην αγορά φυσικού αέριου, αν πάρουμε υπόψιν και τις μεγάλες ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου που αναμένεται να αυξηθούν από τις ΗΠΑ, γιατί θα υπάρχει υπερπροσφορά τα επόμενα χρόνια, όλα αυτά συνηγορούν στη διατήρηση της τιμής του φυσικού αερίου σε πολύ χαμηλά επίπεδα. Πολλοί μιλάνε και για τιμές της τάξης των 20 €/MWh αερίου. Αυτή τη στιγμή είναι 40 και πριν ήταν 35.
20 δολάρια είναι το χαμηλότερο όλων των εποχών. Αυτό σημαίνει ότι βεβαίως το αέριο ή το πετρέλαιο που παράγεται από πολύ βαθιά κοιτάσματα στη θάλασσα, που κοστίζουν επομένως πάρα πολύ, χάνει ανταγωνιστικότητα όσο διατηρείται η παγκόσμια αγορά σε χαμηλές τιμές υδρογονανθράκων και μάλιστα με σταθερότητα.
Άρα τα ακριβά υποθαλάσσια πεδία εξόρυξης γίνονται λιγότερο ανταγωνιστικά.
Έτσι είναι και αυτό βεβαίως οδηγεί τις εταιρείες αυτές που έχουν πρόθεση να επενδύσουν μεγάλα ποσά σε αυτό τον σκοπό να αναβάλουν τις επενδύσεις αυτές ή να τις ξανασκεφτούν. Δεν θέλω να γίνω Κασσάνδρα, αλλά, παραδείγματα όπως η offshore παραγωγή στο Μεξικό, η offshore παραγωγή στη Βραζιλία που ήταν επίσης πάρα πολύ ακριβά εγχειρήματα, πέρασαν διακυμάνσεις και μόνο όταν ήταν πολύ στενή η παγκόσμια αγορά, τελικά αποφασίστηκε να γίνουν οι επενδύσεις.
Μπορείτε να μας πείτε τι αντικατοπτρισμό θα έχουν αυτές οι εξελίξεις στην παγκόσμια οικονομία;
Σε κάθε περίπτωση η μείωση της τιμής του πετρελαίου και του φυσικού αερίου συμβάλλει στη διατήρηση του πληθωρισμού σε χαμηλά επίπεδα και μειώνει το κόστος, ιδιαίτερα για τις χώρες οι οποίες εισάγουν τους υδρογονάνθρακες, όπως είμαστε εμείς και όλη η Ευρώπη, αν εξαιρέσουμε τη Νορβηγία. Επομένως, αυτό σημαίνει ότι υπάρχουν μεγαλύτεροι πόροι στο εσωτερικό αυτών των χωρών που παράγουν προστιθέμενη αξία, που μπορούν να διατεθούν στην εγχώρια κατανάλωση, στην εγχώρια επένδυση και όλα αυτά συνηγορούν στην οικονομική ανάπτυξη εφόσον πέφτουν οι τιμές της ενέργειας.Αυτό είναι στάνταρ.
Μπορείτε να κάνετε μια βραχυπρόθεσμη πρόβλεψη για τις λιανικές τιμές ενέργειας;
Έτσι όπως φαίνονται τα πράγματα, θα επανέλθουμε στις τιμές προ κρίσης, οι οποίες ήταν πάρα πολύ χαμηλές σε ιστορικά επίπεδα και οι προοπτικές είναι να διατηρηθούν.
Είμαστε δηλαδή σε πορεία επιστροφής στα ιστορικά χαμηλά επίπεδα τιμών των καυσίμων;
Βέβαια! Τώρα, δεν μπορεί να αποκλείσει κανείς μικρά σκαμπανεβάσματα κατά τη διάρκεια αυτή αν στα εναπομείναντα βήματα για την οριστική συμφωνία έχουμε οποιοδήποτε κλυδωνισμό. Συμβαίνουν αυτά τα πράγματα.
Και οι χρηματιστηριακές αγορές ενέργειας παρακολουθούν τέτοιες καταστάσεις από μέρα σε μέρα και παίζουν με τις τιμές. Ενδεχομένως με μια βραχυχρόνια κερδοσκοπία παρακολουθώντας τέτοιες εξελίξεις. Αλλά αν μετά από κάποιους μήνες οριστικοποιηθεί η κατάσταση αυτή όπως διαφαίνεται, στο ΜΟU, τότε θα μιλάμε για μια απόλυτη επιστροφή στην ομαλότητα.
