Για τις μεγάλες προκλήσεις της φαρμακευτικής πολιτικής στην Ελλάδα, την πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες και την ανάγκη ενός πιο βιώσιμου και προβλέψιμου πλαισίου για την καινοτομία μιλά στο Liberal.gr η Πρόεδρος του Pharma Innovation Forum (PIF) και Πρόεδρος και Διευθύνουσα Σύμβουλος της AbbVie Ελλάδας, Κύπρου και Μάλτας, Λαμπρίνα Μπαρμπετάκη.
Όπως επισημαίνει, το σημερινό μοντέλο χρηματοδότησης έχει φτάσει στα όριά του, ενώ προειδοποιεί ότι χωρίς ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις η Ελλάδα κινδυνεύει να μείνει πίσω στην πρόσβαση των ασθενών σε καινοτόμες θεραπείες και στις επενδύσεις έρευνας και ανάπτυξης.
Συνέντευξη στη Σοφία Κωστάρα
- Μιλήσατε για το 2026 ως «χρονιά ορόσημο» για τη φαρμακευτική καινοτομία. Ποια είναι τα συγκεκριμένα βήματα που πρέπει να γίνουν στην Ελλάδα για να μετατραπεί αυτή η πρόβλεψη σε πραγματικότητα;
Το 2026 μπορεί πράγματι να αποτελέσει χρονιά ορόσημο, εφόσον περάσουμε από τη διαπίστωση του προβλήματος στην εφαρμογή συγκεκριμένων λύσεων. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα νέο πλαίσιο για τη φαρμακευτική καινοτομία, με τρία βασικά χαρακτηριστικά: επαρκή χρηματοδότηση, προβλεψιμότητα και διαφοροποίηση με βάση την αξία κάθε θεραπείας.
Πρακτικά, αυτό σημαίνει ότι πρέπει να υπάρξει ουσιαστική ενίσχυση της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, σύνδεση της χρηματοδότησης με πραγματικές ανάγκες και με εργαλεία horizon scanning, καθώς και επιτάχυνση των διαδικασιών αξιολόγησης και αποζημίωσης. Παράλληλα, το υπό διαμόρφωση σχήμα μεταβατικής αποζημίωσης για την καινοτομία πρέπει να σχεδιαστεί με τρόπο που να μπορεί να λειτουργήσει στην πράξη και όχι απλώς να υπάρχει ως θεσμική πρόβλεψη.
Το ζητούμενο είναι σαφές: να γνωρίζει ο ασθενής ότι η θεραπεία που εγκρίνεται στην Ευρώπη μπορεί να φτάσει και στην Ελλάδα σε εύλογο χρόνο, και να γνωρίζει η εταιρεία ότι το περιβάλλον στο οποίο επενδύει είναι σταθερό, αξιόπιστο και δίκαιο.
- Παρά την έγκριση νέων θεραπειών από τον ΕΜΑ, μόνο 1 στα 5 καινοτόμα φάρμακα είναι διαθέσιμο στην Ελλάδα. Πού εντοπίζετε το βασικό «μπλόκο» στην πρόσβαση των ασθενών;
Το βασικό μπλόκο δεν βρίσκεται στην επιστήμη. Η επιστήμη προχωρά με εντυπωσιακή ταχύτητα. Το μπλόκο βρίσκεται στη μετάφραση αυτής της προόδου σε πραγματική πρόσβαση για τον ασθενή.
Στην Ελλάδα, η είσοδος μιας νέας θεραπείας δεν εξαρτάται μόνο από την ευρωπαϊκή της έγκριση. Περνά μέσα από ένα σύνθετο και συχνά αργό σύστημα αξιολόγησης, διαπραγμάτευσης και αποζημίωσης, το οποίο λειτουργεί υπό έντονη δημοσιονομική πίεση. Όταν οι διαθέσιμοι πόροι δεν επαρκούν και όταν οι υποχρεωτικές επιστροφές φτάνουν σε επίπεδα που ακυρώνουν τη βιωσιμότητα της κυκλοφορίας ενός φαρμάκου, τότε η πρόσβαση καθυστερεί ή δεν έρχεται ποτέ.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα. Δεν μιλάμε μόνο για θεραπείες που καθυστερούν. Μιλάμε και για θεραπείες που δεν κατατίθενται, για ενδείξεις που δεν έρχονται, για επενδύσεις που επανεξετάζονται. Και τελικά, για ασθενείς που βλέπουν την καινοτομία να υπάρχει θεωρητικά, αλλά όχι στη δική τους θεραπευτική διαδρομή.
- Το σημερινό σύστημα στηρίζεται σε μεγάλο βαθμό σε υποχρεωτικές επιστροφές. Πιστεύετε ότι αυτό το μοντέλο είναι συμβατό με την ανάπτυξη της καινοτομίας ή χρειάζεται ριζική αναθεώρηση;
Το σημερινό μοντέλο έχει εξαντλήσει τα όριά του. Οι υποχρεωτικές επιστροφές ξεκίνησαν ως μηχανισμός έκτακτης δημοσιονομικής διαχείρισης, αλλά έχουν εξελιχθεί σε μόνιμο τρόπο χρηματοδότησης του συστήματος. Αυτό δεν είναι βιώσιμο ούτε για τις εταιρείες ούτε για την πολιτεία και, κυρίως, δεν είναι δίκαιο για τους ασθενείς.
Όταν ένα μεγάλο μέρος της φαρμακευτικής δαπάνης καλύπτεται εκ των υστέρων από τις εταιρείες μέσω clawback και rebates, δημιουργείται ένα περιβάλλον αβεβαιότητας. Η καινοτομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί όταν η οικονομική της αξία ακυρώνεται από οριζόντιους μηχανισμούς που δεν διακρίνουν ανάμεσα σε παλαιές και νέες θεραπείες, σε χαμηλής και υψηλής προστιθέμενης αξίας παρεμβάσεις.
Χρειάζεται λοιπόν ριζική αναθεώρηση. Όχι με λογική σύγκρουσης, αλλά με λογική συνυπευθυνότητας. Το σύστημα χρειάζεται κλειστούς και προβλέψιμους κανόνες, διαρθρωτικά μέτρα ελέγχου της δαπάνης, επαρκή δημόσια χρηματοδότηση και μηχανισμούς που αναγνωρίζουν την πραγματική αξία της καινοτομίας.
- Πώς μπορεί να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στη βιωσιμότητα του συστήματος υγείας και την έγκαιρη πρόσβαση των ασθενών σε νέες θεραπείες;
Η ισορροπία δεν επιτυγχάνεται περιορίζοντας την πρόσβαση. Επιτυγχάνεται οργανώνοντας καλύτερα το σύστημα. Η βιωσιμότητα και η πρόσβαση δεν είναι αντικρουόμενοι στόχοι, εφόσον υπάρχει σωστός σχεδιασμός.
Χρειάζεται να περάσουμε από τη λογική της οριζόντιας περικοπής στη λογική της αξιολόγησης της αξίας. Μια θεραπεία που μειώνει νοσηλείες, καθυστερεί την εξέλιξη μιας νόσου, περιορίζει την αναπηρία ή επιτρέπει σε έναν ασθενή να επιστρέψει στην εργασία και στην καθημερινότητά του, δεν πρέπει να αξιολογείται μόνο ως κόστος. Πρέπει να αξιολογείται ως επένδυση με κλινικό, κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Αυτό προϋποθέτει καλύτερα δεδομένα, αξιοποίηση real world evidence, συμφωνίες βάσει αποτελέσματος και πιο στοχευμένη διαπραγμάτευση. Η πολιτεία πρέπει να γνωρίζει τι πληρώνει και τι αξία λαμβάνει. Και οι εταιρείες πρέπει να λειτουργούν σε ένα πλαίσιο που επιβραβεύει την τεκμηριωμένη καινοτομία και όχι την αντιμετωπίζει ως δημοσιονομικό πρόβλημα.
- Αναφέρατε την ανάγκη για «επιβράβευση της καινοτομίας». Τι σημαίνει πρακτικά αυτό για τις φαρμακευτικές εταιρείες και την πολιτεία;
Επιβράβευση της καινοτομίας δεν σημαίνει ανεξέλεγκτη αποζημίωση. Σημαίνει δίκαιη αναγνώριση της αξίας που φέρνει μια θεραπεία στον ασθενή, στο σύστημα υγείας και στην κοινωνία.
Για την πολιτεία, σημαίνει ότι πρέπει να υπάρχουν μηχανισμοί που διαχωρίζουν την πραγματική καινοτομία από τη σταδιακή βελτίωση ή από θεραπείες χαμηλότερης προστιθέμενης αξίας. Σημαίνει ταχύτερη αξιολόγηση, πιο έξυπνη διαπραγμάτευση, προσωρινή πρόσβαση όπου υπάρχουν υψηλές ανεκπλήρωτες ανάγκες και αξιοποίηση δεδομένων για την τελική αποτίμηση.
Για τις εταιρείες, σημαίνει ανάληψη ευθύνης. Να τεκμηριώνουν την αξία των θεραπειών τους, να συμμετέχουν σε συμφωνίες βάσει αποτελέσματος, να συμβάλλουν στη συλλογή δεδομένων και να λειτουργούν ως εταίροι του συστήματος.
Η επιβράβευση της καινοτομίας είναι τελικά ένας πιο ώριμος τρόπος λήψης αποφάσεων. Αντί να πιέζουμε οριζόντια τα πάντα, επενδύουμε εκεί όπου υπάρχει πραγματικό όφελος.
- Σε ένα περιβάλλον αυξανόμενης δημοσιονομικής πίεσης, πώς μπορεί η Ελλάδα να γίνει πιο ελκυστική για επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη φαρμάκων;
Η Ελλάδα έχει σημαντικές δυνατότητες. Διαθέτει υψηλού επιπέδου επιστημονικό δυναμικό, αξιόλογα νοσοκομεία, έμπειρους ερευνητές και ασθενείς που μπορούν να ωφεληθούν από την έγκαιρη συμμετοχή σε κλινικές μελέτες. Αυτό όμως δεν αρκεί από μόνο του.
Για να γίνει η χώρα πιο ελκυστική για επενδύσεις στην έρευνα και ανάπτυξη, χρειάζεται σταθερό και προβλέψιμο περιβάλλον. Οι εταιρείες επενδύουν εκεί όπου υπάρχουν καθαροί κανόνες, γρήγορες διαδικασίες, λειτουργική διοίκηση και θετική προοπτική πρόσβασης των ασθενών στις θεραπείες που αναπτύσσονται.
Η κλινική έρευνα δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από το συνολικό περιβάλλον καινοτομίας. Όταν μια χώρα στέλνει το μήνυμα ότι οι νέες θεραπείες καθυστερούν, υπερφορολογούνται μέσω επιστροφών ή δεν έχουν βιώσιμη προοπτική αποζημίωσης, τότε επηρεάζεται και η επενδυτική απόφαση. Αντίθετα, όταν υπάρχει προβλεψιμότητα, ταχύτητα και αναγνώριση της αξίας, η Ελλάδα μπορεί να διεκδικήσει μεγαλύτερο ρόλο στον ευρωπαϊκό χάρτη της έρευνας.
Το στοίχημα δεν είναι μόνο να προσελκύσουμε περισσότερες μελέτες. Είναι να δημιουργήσουμε ένα οικοσύστημα όπου η επιστήμη, η επένδυση και η πρόσβαση των ασθενών λειτουργούν ως ενιαία αλυσίδα αξίας.
