Δεν πρόκειται για οποιοδήποτε αιγυπτιακό ιερό. Δεν μιλάμε για ένα από τα πάρα πολλά ιερά της αρχαίας Αιγύπτου, αλλά για ένα που βρίσκεται εδώ, στην Ελλάδα. Και αυτό ακόμα δεν είναι το μοναδικό. Κάποτε, όμως, ξεχώριζε ανάμεσα στα άλλα.
Το 160 μ.Χ., ένας πάμπλουτος κάτοικος της Αθήνας, ο Ηρώδης ο Αττικός, ο οποίος ήταν συγγραφέας και σοφιστής, έκανε πολλές ευεργεσίες. Διάφορα έργα, όπως ας πούμε το Ηρώδειο στο κέντρο της πόλης, κάτω από την Ακρόπολη.
Κάποια στιγμή, αποφάσισε να χτίσει ένα ιερό. Από τις τελευταίες δεκαετίες του 4ου αιώνα π.Χ., μετά τις κατακτήσεις του Μεγάλου Αλεξάνδρου, οι αρχαίες αιγυπτιακές θεότητες άρχισαν να έχουν απήχηση και στο αρχαίο ελληνικό κοινό.
Όσο περνούσε ο καιρός, η αρχαία ελληνική και η αρχαία αιγυπτιακή θρησκεία μπλέκονταν μεταξύ τους. Θεότητες από το δωδεκάθεο άρχισαν να ταυτίζονται με αντίστοιχες ή παρόμοιες αιγυπτιακές. Και έτσι, η πίστη τόσο στους θεούς στης μίας πλευράς όσο και της άλλης μεγάλωνε.
Ο Ηρώδης, επέλεξε την περιοχή καταγωγής του για να χτίσει το ιερό. Τον Μαραθώνα. Πολύ πιθανόν να πήρε έμπνευση από ένα άλλο έργο, το Σαραπείο. Οικοδόμημα που κατασκευάστηκε με εντολή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού. Το Σαραπείο, ήταν ιερό αφιερωμένο στον θεό Σάραπι, θεότητα που είχε δημιουργηθεί από τον συνδυασμό αρχαίας ελληνικής και αιγυπτιακής θρησκείας.
Στην Κάνωπο, μια πόλη στο Δέλτα του Νείλου, είχε χτιστεί ένα Σαραπείο πάνω στο νερό. Ο Αδριανός εμπνεύστηκε από αυτό και παρομοίως έχτισε έτσι και το δικό του Σαραπείο στο Tivoli, περιοχή έξω από την Ρώμη. Με την σειρά του, λοιπόν, ο Ηρώδης μιμήθηκε τον Αδριανό.
Αιώνες αργότερα, διάφοροι Ευρωπαίοι περιηγητές κυκλοφορούσαν στην Αθήνα. Κάποιοι από αυτούς βρέθηκαν και στο σημείο όπου βρισκόταν το ιερό, στην περιοχή του Μικρού Έλους, της σημερινής Μπρεξίζας και ανέφεραν την θέση ως «Νησί».
Το 1792, ο Γάλλος πρόξενος στην Αθήνα, ο L.S. Fauvel, σχεδίασε αρχαία ερείπια τα οποία βρίσκονταν πάνω στο νερό. Μετά από περίπου ενάμιση αιώνα, η Αρχαιολογική Εταιρεία ανέλαβε την οργάνωση συστηματικών ανασκαφών στο σημείο.
Μετά τις έρευνες, το αρχαίο ιερό ήρθε και πάλι στο φως. Σήμερα, μπορεί να βρίσκεται μέτρα μακριά από την θάλασσα. Στην αρχαιότητα, όμως, η στάθμη της θάλασσας ήταν υψηλότερη απ’ ότι είναι τώρα. Το ιερό ήταν χτισμένο σε μια νησίδα μέσα στη θάλασσα, η οποία είχε χωριστεί από την στεριά με διώρυγα.
Ο Φιλόστρατος, συγγραφέας της βιογραφίας του Ηρώδου Αττικού (2ος – 3ος αιώνας μ.Χ.), έγραψε ότι το ιερό ήταν αφιερωμένο στον Κάνωπο, τον μυθικό πλοίαρχο του στρατού του Μενελάου, ο οποίος σύμφωνα με τον μύθο πέθανε στην Αίγυπτο. Τα ευρήματα της θέσης βέβαια, υποδεικνύουν την λατρεία θεοτήτων.
Στο ιερό μπορούσε να μπει κανείς από τις τέσσερεις πύλες που υπήρχαν. Μία σε κάθε πλευρά του περιβόλου που το όριζε. Οι είσοδοι μιμούνταν αιγυπτιακούς πυλώνες. Όποιος έμπαινε, αντίκριζε δεξιά και αριστερά τους δύο υπερφυσικά αγάλματα. Ενός άνδρα και μίας γυναίκας. Το βασιλικό ζευγάρι της αρχαίας αιγυπτιακής θρησκείας: τον Όσιρι και την Ίσιδα.
Υπήρχε επίσης και πολυτελές λουτρό («βαλανείο»), για τον εξαγνισμό των πιστών πριν την προσευχή και την είσοδο στον ναό, καθώς και μια μεγάλη ελλειψοειδής δεξαμενή. Το σχήμα και το μέγεθός της εξυπηρετούσαν τη συνεχή ροή και αποθήκευση του νερού που ήταν απαραίτητο για τη λειτουργία του βαλανείου.
Πλακόστρωτοι δρόμοι οδηγούσαν προς το ιερό. Η κύρια κατασκευή, ήταν βαθμιδωτή, χτισμένη πάνω σε ορθογώνιο άνδηρο (εκτενές ορθογώνιο σκαλοπάτι). Μέσα στα δώματά του οικοδομήματος, δέσποζαν κι άλλα αγάλματα. Επιπλέον αγάλματα της Ίσιδας, αιγυπτιάζουσες Σφίγγες, πήλινα υπερμεγέθη λυχνάρια για τον φωτισμό του χώρου και για τελετές. Επίσης φύλασσαν τον χώρο και μαρμάρινα γεράκια, σύμβολα του θεού Ώρου, γιου του Όσιρι και της Ίσιδας. Έπειτα, οι επισκέπτες μπορούσαν να περιπλανηθούν στην αυλή, η οποία είχε μνημειώδες πρόπυλο και περιτρεχόταν από στοά.
Επιγραφή υποδεικνύει και την λατρεία του Σάραπι, παράλληλα με την βασιλική οικογένεια. Φαίνεται, ότι ακόμα κι εκεί τελούνταν εορτές προς τιμήν του, αλλά και προς τιμήν της Ίσιδας.
Σήμερα, το ιερό στέκει στην στεριά, μακριά από την θάλασσα. Μπορεί να μην δέχεται πλέον προσκυνητές, να μην φιλοξενεί λαμπρές εορτές, αλλά η αλλοτινή αίγλη του διαφαίνεται μέσα από την αύρα των αρχαίων ερειπίων του.
Βιβλιογραφία:
