Τον τελευταίο καιρό ακούω διάφορες «βαθυστόχαστες» αναλύσεις και δήθεν ακλόνητα «επιχειρήματα» περί κάποιας «μοναδικής συγκυρίας» για προκήρυξη πρόωρων εκλογών στην Ελλάδα. Το παράδειγμα της Δανίας αποδεικνύει ότι όταν οι αβεβαιότητες έχουν εξελιχθεί σε κανονικότητα, τα πειράματα οδηγούν σε ακόμη μεγαλύτερες αβεβαιότητες. Με κίνδυνο να χαθεί κρίσιμος για μια χώρα χρόνος σταθερότητας…
Βέβαια, οι πρόωρες εκλογές στη Δανία και το εκλογικό αποτέλεσμα πέρασαν εντελώς κάτω από τα ραντάρ. Όπως και η κυβερνητική κρίση στη Γροιλανδία. Για άλλη μια φορά αποδείχθηκε πως χωρίς ισχυρή κυβέρνηση και με κατακερματισμένο το πολιτικό σκηνικό, τα πράγματα μπορούν να γίνουν ακόμη χειρότερα. Και πως σε περιόδους μεγάλων κρίσεων οι πρόωρες εκλογές καταλήγουν σε μπούμερανγκ.
Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρεντέρικσεν, επικεφαλής κυβέρνησης συνεργασίας, είχε τη φαεινή ιδέα – εν μέσω πολέμου και ενώ το ζήτημα της Γροιλανδίας παραμένει άλυτο, αν και εν υπνώσει λόγω λοιπών πολεμικών γεγονότων – να προκηρύξει πρόωρες εκλογές, οι οποίες έγιναν στις 24 Μαρτίου.
Η μεγαλύτερη ήττα από το 1903!
Στο κοινοβούλιο εισήλθαν και πάλι 12 κόμματα, κανένα από τα δύο βασικά μπλοκ (το κόκκινο και το μπλε) δεν εξασφάλισε τις αναγκαίες 91 έδρες για τη Δεδηλωμένη, ο απελθών συνασπισμός κομμάτων έχασε 19 έδρες, οι Σοσιαλδημοκράτες της κ. Φρεντέρικσεν γνώρισαν τη μεγαλύτερη ήττα τους από το… 1903 λαμβάνοντας μόλις 38 έδρες, ενισχύθηκαν τα άκρα (αριστερά και ακροδεξιά, με την τελευταία, το Δανικό Λαϊκό Κόμμα, να τριπλασιάζει τις έδρες του, κερδίζοντας το 9,1% των ψήφων), οι Μετριοπαθείς έγιναν ρυθμιστικός παράγων και οι διαπραγματεύσεις για σχηματισμό κυβέρνησης προβλέπεται να ξεπεράσουν τις 40 ημέρες.
Ως προς τα αποτελέσματα αυτά καθαυτά, το μπλοκ της κεντροαριστεράς εξασφάλισε 84 έδρες από τις 179 του κοινοβουλίου, το μπλοκ της δεξιάς 77, οι Μετριοπαθείς Κεντρώοι 14.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα τρία αντιμεταναστευτικά λαϊκιστικά κόμματα, τα οποία χαϊδολογούν συστηματικά όλοι μιμούμενοι τη ρητορική τους, συγκέντρωσαν και πάλι ένα 17%, ουσιαστικά χωρίς να χάσουν ούτε μία ψήφο.
Την περασμένη Παρασκευή, αφού έλαβε εντολή σχηματισμού κυβέρνησης από τον βασιλιά, η Φρεντέρικσεν ξεκίνησε γύρο διερευνητικών διαβουλεύσεων, πρώτα με τα άλλα τέσσερα αριστερά κόμματα (το Σοσιαλιστικό Λαϊκό Κόμμα SF, την Κόκκινη-Πράσινη Συμμαχία, τους Ριζοσπάστες και την Εναλλακτική), συνεχίζοντας με τους κεντρώους Μετριοπαθείς, καθώς και δύο δεξιά κόμματα, τους Φιλελεύθερους και τους Συντηρητικούς.
Συζητά δηλαδή με τα 8 από τα 12 κόμματα που εισήλθαν στο κοινοβούλιο, που όλα μαζί συγκεντρώνουν 129 από τις 179 έδρες, καθώς αν οι συνομιλίες περιορίζονταν στους Σοσιαλδημοκράτες, το Σοσιαλιστικό Λαϊκό Κόμμα και στους Ριζοσπάστες, τότε θα προέκυπτε μια κυβέρνηση μειοψηφίας που θα έπρεπε να στηρίζεται πότε στον έναν και πότε στον άλλον.
Με δεδομένο ότι οι Σοσιαλδημοκράτες έδειχναν κάμψη στις δημοσκοπήσεις, στις δημοτικές εκλογές του 2025 έχασαν την πρωτεύουσα Κοπεγχάγη για πρώτη φορά μετά από 87 χρόνια και οργίαζαν οι φήμες για κυβερνοεπιθέσεις από Ρώσους χάκερς, η Φρεντέρικσεν, θεώρησε πως θα βοηθούσε το κόμμα της η σθεναρή στάση της απέναντι στον πρόεδρο Τραμπ για τη Γροιλανδία. Και αποφάσισε πρόωρες εκλογές.
Σημειώστε ότι την ίδια μέρα που ανακοίνωσε τις πρόωρες εκλογές, η πρωθυπουργός είχε ανακοινώσει αφορολόγητα επιδόματα (335 ως 669 ευρώ) προς δύο εκατομμύρια νοικοκυριά, για να αντιμετωπίσουν το αυξανόμενο κόστος ζωής.
Ούτε αυτό εμπόδισε την ήττα. Το κόμμα της, από το 27,5% στις εκλογές του 2022, έπεσε στο 21,8% και βρέθηκε με 12 έδρες λιγότερες!
Πρόωρες εκλογές εν μέσω απειλών και εκβιασμών
Ήδη από τον Ιανουάριο του 2022, η Δανία είχε προειδοποιήσει για μια αυξανόμενη απειλή κατασκοπείας από τη Ρωσία, την Κίνα, το Ιράν και άλλες χώρες, συμπεριλαμβανομένης της περιοχής της Αρκτικής, όπου παγκόσμιες δυνάμεις έκτοτε διαγκωνίζονταν για την πρόσβαση σε πόρους και θαλάσσιες οδούς.
Και όμως, είχαν και πάλι προκηρυχθεί πρόωρες εκλογές την 1η Νοεμβρίου 2022, όταν ένα μικρό αριστερό ριζοσπαστικό κόμμα του τότε κυβερνητικού συνασπισμού έστειλε τελεσίγραφο αποχώρησης.
Η κυβέρνηση συνασπισμού Σοσιαλδημοκρατών, κεντροδεξιών Φιλελεύθερων και κεντρώων Μετριοπαθών, σχηματίστηκε στις 15 Δεκεμβρίου 2022, δηλαδή 1,5 μήνα μετά τις εκλογές και παρά τις εντεινόμενες ρωσικές απειλές.
Θυμίζω ότι μετά τις εκλογές του 2022, είχε σχηματιστεί κυβέρνηση συνασπισμού από τους Σοσιαλδημοκράτες της Φρεντέρικσεν, το κεντροδεξιό Φιλελεύθερο Κόμμα με επικεφαλής τον πρώην υπουργό Άμυνας Τρέλς Τρολς Λουντ Πούλσεν και τους Μετριοπαθείς, με επικεφαλής τον Λαρς Λόκε Ράσμουσεν, τον πρώην υπουργό Εξωτερικών που έχει υπηρετήσει δύο φορές πρωθυπουργός.
Πρωθυπουργός από το 2019 η Φρέντερικσεν, μέχρι τις εκλογές του 2022 ήταν επικεφαλής μιας κυβέρνησης μειοψηφίας, που βασιζόταν σε κόμματα τα οποία παραδοσιακά συμμαχούσαν με την αριστερά.
Αυτό «το μπλοκ της αριστεράς», το λεγόμενο «κόκκινο μπλοκ», κέρδισε την απόλυτη πλειοψηφία στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 2022, αλλά η επικεφαλής των Σοσιαλδημοκρατών είχε προτιμήσει να σχηματίσει έναν κεντρώο συνασπισμό – ώστε να σταματήσουν οι εκβιασμοί των αριστερών κομμάτων.
Εν μέσω ρωσικών απειλών και κρίσης για τη Γροιλανδία, το 2023 η κυβέρνηση αποφάσισε να καταργήσει την αργία της Μεγάλης Ημέρας Προσευχής με σκοπό να χρηματοδοτηθούν οι υψηλότερες αμυντικές δαπάνες. Ήταν μια εξαιρετικά αντιδημοφιλής απόφαση – αλλά ποιος θα φανταζόταν έναν τέτοιο αστάθμητο παράγοντα σε τόσο κρίσιμες εκλογές;
Η Δανία πήγε σε πρόωρες εκλογές, αν και ήταν γνωστό το κατακερματισμένο πολιτικό σκηνικό της και τα προβλήματα εξαιρετικά πιεστικά. Μόλις τέσσερις ημέρες πριν από τις εκλογές της 24ης Μαρτίου, αποκαλύφθηκε ότι η Δανία ήταν έτοιμη να ανατινάξει αεροδρόμια για να σταματήσει μια ενδεχόμενη εισβολή των ΗΠΑ στη Γροιλανδία. Δανοί στρατιώτες είχαν μεταφερθεί στο νησί από τον Ιανουάριο, έτοιμοι να ανατινάξουν βασικούς διαδρόμους αεροδρομίων!
Δηλαδή ζόρικα πράγματα!. Αλλά οι εκλογές εκλογές, τα κόμματα δώδεκα και η Γροιλανδία χωρίς υπουργό Εξωτερικών – χαρτοφυλάκιο που προσωρινά ανέλαβε ο ίδιος ο πρωθυπουργός Νίλσεν.
Όλα αυτά έγιναν ενώ οι απειλές ήταν παρούσες – όχι, για παράδειγμα, εν κενώ όπως το 1985 όταν η Γροιλανδία αποφάσισε να μείνει εκτός ΕΕ, παρά το γεγονός ότι αυτόματα, το 1973, είχε ενταχθεί στην τότε ΕΟΚ, μαζί με τη Δανία. Το 1982 οργανώθηκε δημοψήφισμα και το 1985 η Γροιλανδία αποχώρησε. Απερίσκεπτο και καθόλου προνοητικό κι’ αυτό – εγωιστικό θα έλεγε κανείς, αφού πάντα ήταν σαφές πως η Γροιλανδία δεν θα μπορούσε να τα καταφέρει μόνη της, ούτε θα είχε ποτέ τα κεφάλαια να εξορύξει τον μεγάλο ορυκτό πλούτο της. Πίστεψαν δηλαδή ότι θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν μόνοι τους τον πλούτο τους. Φυσικά, ουδέν συνέβη.
Κατάφεραν να αποσταθεροποιήσουν και τη Γροιλανδία!
Αλλά και ποιος να φανταστεί τον αντίκτυπο των εκλογών στη Δανία από την πλευρά της απειλούμενης Γροιλανδίας που οι ΗΠΑ θέλουν να αγοράσουν, να προσαρτήσουν και ό,τι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς; Και πολύ περισσότερο: Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί τον λόγο!
Και όμως, στις 13 Μαρτίου, η υπουργός Εξωτερικών της Γροιλανδίας Βίβιαν Μότσφελντ παραιτήθηκε από την κυβέρνηση του νησιού, διότι το Σοσιαλδημοκρατικό κόμμα Siumut, του οποίου είναι μέλος, ανακοίνωσε ότι αποχωρεί από τον κυβερνητικό συνασπισμό.
Και γιατί οι Σοσιαλδημοκράτες της Γροιλανδίας προκάλεσαν κυβερνητική κρίση στο απειλούμενο νησί; Επειδή, λέει, υπουργοί της κυβέρνησης, με την προκήρυξη των εκλογών, δήλωσαν ότι θα θέσουν υποψηφιότητα για το δανικό κοινοβούλιο – εκεί η Γροιλανδία εκπροσωπείται στην περιφέρεια της Κοπεγχάγης με δύο έδρες και με άλλες δύο οι Νήσοι Φερόες. Οι Νήσοι Φερόες επανεξέλεξαν τους απερχόμενους βουλευτές, όμως στη Γροιλανδία κέρδισαν οι υποψήφιοι του αριστερού κόμματος και του εθνικιστικού Naleraq.
Μετά τις εκλογές της 11ης Μαρτίου 2025, στις οποίες το κόμμα του έλαβε τις περισσότερες ψήφους, ο Φενς Φρέντερικ Νίλσεν, σχημάτισε τετρακομματική κυβέρνηση συνασπισμού με όλα τα κόμματα που εκπροσωπούνται στην Ινατσισάρτουτ, το κοινοβούλιο της Γροιλανδίας. Μόνο το εθνικιστικό Naleraq, το οποίο τάσσεται υπέρ της ταχείας ανεξαρτητοποίησης από τη Δανία, είχε μείνει εκτός.
Αλλά οι Σοσιαλδημοκράτες της Γροιλανδίας (Siumut), με τέσσερις μόλις έδρες στο 31μελές γροιλανδικό κοινοβούλιο, θεώρησε ότι έπρεπε να προκαλέσει κρίση, επειδή οι υποψήφιοι υπουργοί δεν αποχώρησαν από τα καθήκοντά τους για το διάστημα της προεκλογικής εκστρατείας. Οι οποίοι – αν εκλέγονταν – θα αποχωρούσαν ούτως ή άλλως!
Μ’ αυτά και μ’ αυτά δεν εξελέγη κανείς από τους υπουργούς! Εξελέγησαν δύο υποψήφιοι-έκπληξη!
Και στο μεταξύ, η Γροιλανδία στερήθηκε την υπουργό των Εξωτερικών, δηλαδή τον άνθρωπο που συνομιλούσε με τις ΗΠΑ και είχε αποκτήσει τεράστια εμπειρία στις διαπραγματεύσεις! Και ενώ όλοι, ακόμη και η ίδια, ομολογούσαν ότι «δεν θα είναι εύκολο για έναν αρχάριο, υπό αυτές τις συνθήκες»! Όπως παραδέχθηκε, «ίσως θα χρειαστεί να ξεκινήσουμε από την αρχή»!
Και όμως το έκαναν! Διέλυσαν μια κυβέρνηση εθνικής ενότητας και έκτακτης ανάγκης για έναν σχεδόν ανύπαρκτο λόγο.
Τα σκάνδαλα και τα λανθασμένα επιχειρήματα
Το αποτέλεσμα των εκλογών της 24ης Μαρτίου, έδειξε πως η πρόωρη προσφυγή στις κάλπες δεν ήταν μια σωστή απόφαση - ούτε για την πρωθυπουργό, ούτε για τη χώρα.
Ναι, λένε και γράφουν κάποιοι στην Ελλάδα. Αλλά εδώ, (ξανα)λένε, έχουμε προβλήματα – τις υποκλοπές, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, τα Τέμπη. Ενώ, (ξαναματα)λένε, οι άλλοι δεν έχουν τέτοιες εκκρεμότητες. Οπότε καλύτερα να γίνουν τώρα οι εκλογές, που η διεθνής συγκυρία, τα πολεμικά γεγονότα και η υπεράσπιση της Κύπρου, έχουν ενισχύσει την κυβέρνηση.
Συγγνώμη, αλλά δεν υπάρχει χώρα που να πηγαίνει στις εκλογές εν αιθρία. Και, απ’ ό,τι δείχνουν τα πράγματα, σ’ αυτόν τον κόσμο της αστάθειας και της σκανδαλολογίας, εκλογές εν αιθρία δεν θα γίνουν ποτέ πια στην Ευρώπη. Οπότε… λάθος επιχείρημα!
Η Δανία, για παράδειγμα, συγκλονίζεται εδώ και χρόνια από σειρά σκανδάλων:
Το σκάνδαλο των σπιράλ
Τον Αύγουστο του 2025, η πρωθυπουργός ανέλαβε την ευθύνη για το περίφημο πρόγραμμα ελέγχου των γεννήσεων στην Γροιλανδία. Στις δεκαετίες του 1960 και του 1970 στις Γροιλανδές – ακόμη και σε κορίτσια 12 χρόνων – τοποθετήθηκαν σπιράλ από Δανούς γιατρούς! Το πρόγραμμα ήταν γνωστό σε όλες τις κυβερνήσεις, αλλά ουδείς μιλούσε. Όλοι πίστευαν ότι με δεδομένο ότι η Γροιλανδία ανέλαβε πλήρη έλεγχο του τομέα Υγείας το 1992, το θέμα θα ξεχνιόταν.
Το σκάνδαλο αποκαλύφθηκε το 2022 και ασφαλώς ενίσχυσε τα αρνητικά αισθήματα των Γροιλανδών κατά της αποικιοκρατικής περιόδου.
Το σκάνδαλο των μινκ
Κι’ αν αυτό έρχεται από τα παλιά, υπάρχουν και σειρά πρόσφατων σκανδάλων. Η Μέτε Φρεντέρικσεν χρειάστηκε τον Νοέμβριο του 2020 να ζητήσει με δάκρυα στα μάτια συγγνώμη για τη μαζική θανάτωση 17 εκ. μινκ (βιζόν). Στις αρχές του μήνα η ίδια είχε ανακοινώσει τη θανατική καταδίκη των ζώων, επειδή υποτίθεται είχαν προσβληθεί από μια νέα μετάλλαξη του κορονοϊού. Ωστόσο, λίγες μέρες αργότερα παραδέχθηκε πως δεν υπήρχε νομική βάση και το 2021 μια επιτροπή κατέληξε ότι δεν υπήρχε ούτε και επιστημονική βάση. Αποδείχθηκε επίσης ότι εκείνη την περίοδο η Σοσιαλδημοκράτισσα (εντάξει;) πρωθυπουργός είχε ενεργοποιήσει τη διαδικασία αυτόματης εξαφάνισης των μηνυμάτων στο κινητό της για τη συγκεκριμένη περίοδο (30 ημέρες) λήψης των σχετικών αποφάσεων. Το θέμα δεν έχει κλείσει ακόμη.
Τα σκάνδαλα κατασκοπείας και οι υποκλοπές
Την 1η Νοεμβρίου 2023, η μεγαλύτερη υπόθεση κατασκοπείας στη Δανία μπήκε στο αρχείο από το Ανώτατο Δικαστήριο, με το αιτιολογικό ότι η δίκη δεν μπορούσε να συνεχιστεί χωρίς να γίνει αναφορά σε πληροφορίες σχετικά με κρατικά μυστικά που διέρρευσαν. Η υπόθεση αφορούσε τον Λαρς Φίντεν, επικεφαλής της υπηρεσίας πληροφοριών της χώρας, που συνελήφθη και φυλακίσθηκε. Για την ίδια υπόθεση κατηγορήθηκε και ο τότε υπουργός Άμυνας Κλάους Χγιορτ Φρεντέρικσεν, αλλά τον Μάιο του 2022 η Βουλή αρνήθηκε την άρση της ασυλίας του.
Η Δικαιοσύνη αποφάνθηκε πως η δημοσιότητα μιας δίκης θα οδηγούσε σε σημαντικές αποκαλύψεις και θα εξουδετέρωνε τις μυστικές υπηρεσίες. Και επομένως οι πληροφορίες αυτές δεν θα μπορούσαν να εμφανιστούν στο δικαστήριο ως αποδεικτικά στοιχεία.
«Πρόκειται για σοβαρή υπόθεση», σχολίασε η πρωθυπουργός. «Και είναι βέβαιο ότι μπορούσαμε και χωρίς αυτήν».
Αυτή ήταν η τρίτη φορά που οι μυστικές υπηρεσίες της χώρας βρέθηκαν στη δίνη ενός σκανδάλου.
Το θέμα είναι πως ο Φίντεν ανακάλυψε ότι συνάδελφοί του πράκτορες είχαν παγιδεύσει τα τηλέφωνά του και είχαν βάλει μικρόφωνα στο σπίτι του, παρακολουθώντας επί μήνες όλες του τις συνομιλίες, συμπεριλαμβανομένων και αυτών που είχε με τα τρία του παιδιά και την 84χρονη μητέρα του. Μια παρακολούθηση της προσωπικής του ζωής για την οποία το 2024 έλαβε αποζημίωση.
Επί Σοσιαλιστών όλα αυτά, εντάξει;
Σύγκρουση για τους πολλούς χοίρους και τους ανύπαρκτους μετανάστες
Τέλος, σημειώνω πως στην τελευταία προεκλογική εκστρατεία, στη Δανία κυριάρχησαν ζητήματα όπως η υπερβολική εκτροφή χοίρων (28 εκ. τον χρόνο) υπό συνθήκες που δεν διασφαλίζουν την ευζωία των ζώων, που παραμένουν συνωστισμένα και τους κόβουν τις ουρές.
Στο επίκεντρο βρέθηκε και η μεταναστευτική πολιτική, την ώρα που η Δανία είναι η χώρα με την πιο αυστηρή αντιμεταναστευτική πολιτική. Ωστόσο, στην μετανάστευση – πού αλλού; - εστίασαν τα κόμματα της ακροδεξιάς, μιλώντας για εγκληματικότητα σε μια χώρα που είναι παγκοσμίως η όγδοη πιο ειρηνική, η οποία κρατά κλειστά τα σύνορά της από το 2014!
Το δε ζήτημα της Γροιλανδίας και η διαμάχη με τις ΗΠΑ δεν συζητήθηκε σχεδόν καθόλου – αν και η πρωθυπουργός σ’ αυτό ακριβώς πόνταρε για να ενισχύσει το προφίλ της.
Με λίγα λόγια, οι περισπούδαστες αναλύσεις σπάνια αποδεικνύονται ωφέλιμες…
*Η Σοφία Βούλτεψη είναι Βουλευτής Β3 Νοτίου Τομέα Αθηνών ΝΔ και δημοσιογράφος
