Η 25η Μαρτίου 1821 δεν είναι μια απλή επέτειος μνήμης· είναι σταθερό σημείο αναφοράς για το ποιοι είμαστε, πώς φτάσαμε ως εδώ και ποια πορεία οφείλουμε να χαράξουμε. Συμπυκνώνει την απόφαση ενός λαού να υπάρξει ελεύθερος ή να απαξιωθεί, αλλά και τη βαθιά συνείδηση ότι η ελευθερία δεν χαρίζεται· κατακτάται, συντηρείται και ολοκληρώνεται καθημερινά.
Η Επανάσταση του 1821 γεννήθηκε σε ένα περιβάλλον σκληρής δουλείας, αλλά και πνευματικής αφύπνισης. Η παιδεία, η γλώσσα, η μνήμη της ιστορίας και της πίστης κράτησαν ζωντανό το φρόνημα του Γένους. Ο Νεοελληνικός Διαφωτισμός, με κορυφαίους εκφραστές όπως ο Ρήγας Φεραίος και ο Κοραής, μετέτρεψε τον πόθο σε συνειδητό πολιτικό και ηθικό αίτημα: «η παιδεία θα φέρει ελευθερία». Δεν επρόκειτο απλώς για εξέγερση κατά ενός δυνάστη, αλλά για συνολικό πρόταγμα εθνικής αυτοδιάθεσης, λαϊκής κυριαρχίας και σεβασμού της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Οι αρχές και οι αξίες που αναδείχθηκαν τότε αποτελούν τον σταθερό πυρήνα του Ελληνισμού: ελευθερία, αξιοπρέπεια, δικαιοσύνη, αλληλεγγύη, πίστη στον άνθρωπο και στις δυνάμεις του. Οι θυσίες στο Μεσολόγγι, στο Ζάλογγο, στα Ψαρά, στη Χίο και αλλού δεν είχαν μόνο στρατιωτική σημασία· οικοδόμησαν ένα ηθικό μέτρο, όπου η ελευθερία τίθεται πάνω από την ίδια τη ζωή. Οι άγνωστοι και επώνυμοι αγωνιστές, οι γυναίκες και τα παιδιά που θυσιάστηκαν, απέδειξαν ότι ένας λαός, όταν συνειδητοποιήσει τα ιδανικά του, μπορεί να υπερβεί φόβους, στερήσεις και βεβαιότητες.
Η 25η Μαρτίου είναι, ταυτόχρονα, ημέρα θρησκευτικού και εθνικού ευαγγελισμού. Η σύζευξη του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου με τον ευαγγελισμό του Έθνους δηλώνει πως ο αγώνας για ελευθερία δεν ήταν μόνο πολιτικός ή στρατιωτικός, αλλά και βαθιά πνευματικός: αγώνας υπέρ της ανθρώπινης αξίας, της πίστης και της ιστορικής συνέχειας. Η νεότερη Ελλάδα δεν γεννήθηκε σε κενό, αλλά ως κρίκος μιας μακραίωνης ιστορικής πορείας, που ενώνει την αρχαιότητα, τη Ρωμιοσύνη και το σύγχρονο ελληνικό κράτος.
Το πραγματικό νόημα της 25ης Μαρτίου σήμερα δεν εξαντλείται σε παρελάσεις και τυπικούς λόγους. Καλεί σε αυτοκριτική: ποια εθνική ανεξαρτησία επιδιώκουμε; Τυπική ή ουσιαστική; Ο Κ. Ι. Δεσποτόπουλος τόνισε ότι η Επανάσταση δεν έχει ολοκληρωθεί, όσο δεν αποφασίζουμε οι ίδιοι, με ευθύνη και ωριμότητα, για το μέλλον μας, τις συμμαχίες μας και τον τρόπο που συμμετέχουμε στον κόσμο.
Σε μια εποχή οικονομικών εξαρτήσεων, γεωπολιτικών πιέσεων και πολιτισμικής σύγχυσης, η 25η Μαρτίου μας υπενθυμίζει ότι «ελευθερία» σημαίνει πρώτα απ’ όλα συνειδητή ευθύνη, αυτοσεβασμό και εμπιστοσύνη στις ίδιες μας τις δυνάμεις. Η συνέχεια του Ελληνισμού δεν περιορίζεται στη βιολογική διαδοχή γενεών, αλλά στη μεταλαμπάδευση μνήμης, αξιών και παιδείας.
Όταν τιμούμε την 25η Μαρτίου, δεν κοιτάζουμε απλώς πίσω· δεσμευόμαστε να κρατήσουμε ζωντανό το ήθος της προσφοράς, της ανιδιοτέλειας και της συλλογικής ευθύνης. Η ιστορία δεν είναι μουσείο, αλλά πυξίδα. Η γνώση του παρελθόντος μάς θωρακίζει απέναντι σε σύγχρονες μορφές υποδούλωσης: τον ατομικισμό, τον κυνισμό, τη λατρεία του χρήματος και την παραίτηση από τα κοινά.
Στο ευρωπαϊκό και παγκόσμιο περιβάλλον του 21ου αιώνα, ο Ελληνισμός μπορεί να τιμήσει πραγματικά την 25η Μαρτίου μόνο αν συνδυάσει τη δημιουργική του παράδοση με τη σύγχρονη γνώση και την ενεργό συμμετοχή στα κοινά. Να υπερασπιστεί την ελευθερία και την εθνική και ατομική αξιοπρέπεια όχι ως κληρονομικό προνόμιο, αλλά ως καθημερινό έργο.
Τότε η 25η Μαρτίου παύει να είναι απλώς ημερομηνία και γίνεται ζωντανή πρόσκληση: να ζούμε και να πορευόμαστε ως ελεύθεροι, υπεύθυνοι και συνειδητοί Έλληνες.
*Ο Γιάννης Ράζος είναι Σύμβουλος Στρατηγικής Επικοινωνίας
