Οι περισσότερες μεγάλες αλλαγές δεν γίνονται αντιληπτές όταν συμβαίνουν. Αναγνωρίζονται εκ των υστέρων, όταν πλέον έχουν αλλάξει τις ζωές μας.
Τα τελευταία στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος καταγράφουν ένα τέτοιο παράδειγμα. Οι καταθέσεις του ιδιωτικού τομέα αυξήθηκαν τον Μάιο κατά 5,3 δισ. ευρώ. Όμως σχεδόν ολόκληρη η αύξηση προήλθε από τις επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, η τραπεζική χρηματοδότηση προς τις επιχειρήσεις αυξάνεται με ρυθμό σχεδόν 10%, ενώ οι πολύ μικρές επιχειρήσεις και οι ελεύθεροι επαγγελματίες εξακολουθούν να έχουν αρνητική πιστωτική επέκταση.
Πρόκειται για την αποτύπωση μιας βαθιάς αλλαγής που συντελείται στην ελληνική οικονομία.
Επί δεκαετίες η Ελλάδα ήταν η χώρα των μικρών επιχειρήσεων. Η αυτοαπασχόληση θεωρήθηκε κοινωνικό πλεονέκτημα, ενώ η πολυδιάσπαση της παραγωγής έγινε σχεδόν στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας. Το μοντέλο αυτό εξυπηρέτησε πολιτικές ισορροπίες και δημιούργησε εκατοντάδες χιλιάδες μικρές επιχειρήσεις, οι περισσότερες όμως παρέμειναν εγκλωβισμένες σε χαμηλή παραγωγικότητα, περιορισμένη πρόσβαση σε κεφάλαια και μικρή εξωστρέφεια. Για ένα μεγάλο πλήθος αυτό η φόρο και εισφοροδιαφυγή αποτελούσε το βασικό περιθώριο κέρδους.
Σήμερα οι κανόνες του παιχνιδιού φαίνεται πως αλλάζουν. Η ψηφιοποίηση, η Τεχνητή Νοημοσύνη, οι οικονομίες κλίμακας, οι απαιτήσεις των διεθνών αγορών και η ανάγκη για συνεχή επένδυση σε τεχνολογία ευνοούν επιχειρήσεις με μέγεθος, κεφαλαιακή επάρκεια και διοικητική οργάνωση.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγάλοι όμιλοι συγκεντρώνουν τη χρηματοδότηση, πραγματοποιούν εξαγορές, επεκτείνονται στο εξωτερικό και αυξάνουν την παραγωγική τους βάση.
Πολλοί αντιμετωπίζουν αυτή την εξέλιξη ως απειλή. Είναι κατανοητό. Κάθε μετασχηματισμός δημιουργεί χαμένους πριν δημιουργήσει νικητές. Πίσω από κάθε επιχείρηση που κλείνει υπάρχει μια οικογένεια, μια επένδυση, ένας άνθρωπος που βλέπει τον κόσμο του να αλλάζει.
Η εναλλακτική, όμως, ποια είναι;
Να διατηρήσουμε μια οικονομία όπου κυριαρχούν επιχειρήσεις χωρίς πρόσβαση σε χρηματοδότηση, χωρίς τεχνολογία, χωρίς δυνατότητα εξαγωγών και χωρίς την παραγωγικότητα που απαιτείται για να πληρώσουν αξιοπρεπείς μισθούς; Η διεθνής εμπειρία δείχνει ότι αυτός ο δρόμος οδηγεί σε στασιμότητα και διαρκή φτωχοποίηση.
Οι υψηλοί μισθοί δεν νομοθετούνται. Πληρώνονται από επιχειρήσεις που παράγουν υψηλή προστιθέμενη αξία. Και αυτές οι επιχειρήσεις, σχεδόν παντού στον κόσμο, είναι μεγαλύτερες, πιο οργανωμένες και περισσότερο εξωστρεφείς.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι μικρές επιχειρήσεις δεν έχουν μέλλον. Σημαίνει όμως ότι το μέλλον τους δεν μπορεί να βασίζεται στο χθες. Θα χρειαστεί να εξειδικευθούν, να συνεργαστούν, να συγχωνευθούν ή να αξιοποιήσουν την τεχνολογία για να αυξήσουν την παραγωγικότητά τους. Όσες το πετύχουν θα είναι ισχυρότερες από ποτέ. Όσες δεν προσαρμοστούν, δύσκολα θα επιβιώσουν.
Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη μέσα σε αυτή τη διαδικασία. Τα στοιχεία των τραπεζών δεν είναι παρά τα ίχνη που αφήνει ο μετασχηματισμός καθώς εξελίσσεται. Είναι μια μετάβαση που θα προκαλέσει αντιδράσεις, θα έχει πολιτικό κόστος και θα δημιουργήσει ανισότητες στην πορεία.
Το ζητούμενο δεν είναι να την ανακόψουμε. Είναι να διασφαλίσουμε ότι όσο περισσότεροι άνθρωποι και επιχειρήσεις γίνεται θα μπορέσουν να περάσουν στη νέα εποχή. Γιατί οι οικονομίες που προσπαθούν να προστατεύσουν το παρελθόν συνήθως χάνουν το μέλλον.
📬🖊️ Επιστολές αναγνωστών
Οι ορδές των κανιβάλων
Αγαπητέ Κώστα,
Μιλούσα πρόσφατα με δύο φίλους, που προέρχονται από τα βάθη του ΠΑΣΟΚ και έχουν ζήσει όλες τις εξελίξεις του από πρώτο χέρι και από το 1994 ως τώρα. Η συζήτηση ήταν για όλες τις μετατοπίσεις στην αντιπολίτευση.
Το συμπέρασμα, καθαρό από συναισθηματισμούς και προκαταλήψεις, ήταν αποκαλυπτικό. Υπάρχει ένα «σύμπαν» στελεχών (π.χ. συνδικαλιστών, δημοτικών συμβούλων, παλαιών και νέων υποψηφίων πολιτευτών σε όλα τα επίπεδα διοίκησης) και «επαγγελματιών» των κρατικών συμβολαίων, που έχουν υπάρξει (έστω κάποτε) στην περίμετρο ή στις παρυφές του ΠΑΣΟΚ, δεν έχουν γαλάζια διαπιστευτήρια, και έχουν μείνει πάρα πολύ καιρό εκτός εξουσίας και προνομίων αυτής.
Όλοι αυτοί πολύ λίγο ενδιαφέρονται για το ποιος είπε ψέμματα και ποιος αλήθεια, ποιος έχει πρόγραμμα και ποιος όχι, ποιος βάζει βάσεις για την Ελλάδα του αύριο και ποιος δεν νοιάζεται (ή δεν καταλαβαίνει καν) αν γκρεμιστούν. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι η επιστροφή στα "πόστα". Ναι, είναι το μόνο.
Στον αντίποδα, ακούγεται έντονα από ανθρώπους της αγοράς πως τα γαλάζια διαπιστευτήρια είναι κλειδί για τα διάφορα έργα σήμερα, και αυτό είναι παθογένεια. Αλλά εδώ μιλάμε για κάτι που υπερβαίνει τα όρια τις εξισορρόπησης και της αξιοκρατίας. Μιλάμε για την ισοπεδωτική λογική «τα δικά σου δικά μου».
Όλοι αυτοί, σήμερα έχουν τον εκφραστή τους. Και θα εκφραστούν.
Με εκτίμηση
Γ.Π.
