Οι γεωπολιτικές ανακατατάξεις, η αποδυνάμωση της παραγωγικής βάσης σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες και η ανάγκη για στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης δημιουργούν, σύμφωνα με τον πρόεδρο του Συνδέσμου Ελληνικών Χημικών Βιομηχανιών (ΣΕΧΒ), Αλέξανδρο Κατραούζο, μια μοναδική ευκαιρία για την Ελλάδα να ενισχύσει τη θέση της στον ευρωπαϊκό βιομηχανικό χάρτη.
Στη συνέντευξή του στο Liberal.gr, ο κ. Κατραούζος αναλύει τις προοπτικές του κλάδου, τις προϋποθέσεις για την προσέλκυση νέων επενδύσεων, τις επιπτώσεις του υψηλού ενεργειακού κόστους στην ανταγωνιστικότητα, αλλά και τις αναγκαίες αλλαγές στην ευρωπαϊκή πολιτική, ώστε η πράσινη μετάβαση να μη μετατραπεί σε παράγοντα αποβιομηχάνισης. Παράλληλα, αναφέρεται στο διαχρονικό πρόβλημα της έλλειψης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού και στις πρωτοβουλίες που απαιτούνται για να καταστεί η ελληνική χημική βιομηχανία ακόμη πιο εξωστρεφής, καινοτόμος και ανταγωνιστική.
Συνέντευξη στην Μαρία Γεωργιάδου
Κάνατε λόγο στην γενική συνέλευση του Συνδέσμου σας για μια «μοναδική ευκαιρία» που δημιουργείται λόγω των γεωπολιτικών ανακατατάξεων και της αποδυνάμωσης παραγωγικών δυνατοτήτων σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ποια είναι τα προϊόντα ή οι αγορές στις οποίες η Ελλάδα μπορεί ρεαλιστικά να κερδίσει μερίδια μέσα στην επόμενη πενταετία;
H ελληνική χημική βιομηχανία επιδεικνύει ανθεκτικότητα χάρη στην ίδια τη δομή της. Κινούμαστε κόντρα στο ευρωπαϊκό ρεύμα, καθώς επιχειρήσεις-μέλη μας στους υποκλάδους καταναλωτικών και ειδικών χημικών επενδύουν και εξάγουν χωρίς να βασίζονται μόνο στο θετικό πρόσημο της εγχώριας αγοράς από κατασκευές και τουρισμό. Υπάρχουν οι προϋποθέσεις αυτή η πορεία να συνεχιστεί τα προσεχή χρόνια, καθώς Μέλη του ΣΕΧΒ έχουν την εξειδίκευση και έχουν διεισδύσει σε διεθνείς αγορές αρκετά πέρα από τη γειτονιά μας. Παράλληλα, σε μια στιγμή που η ρωσο-ουκρανική διένεξη επιταχύνει το κλείσιμο ευρωπαϊκών εργοστασίων, βασικά χημικά όπως η ουρία, το στυρένιο και το θειικό οξύ –που απευθύνονται σε πληθώρα κλάδων έως τον τελικό καταναλωτή– παράγονται κυρίως στον Περσικό Κόλπο με συνέπεια την αύξηση της εξάρτησης.
Έχοντας το συγκριτικό πλεονέκτημα να διαθέτει η Ελλάδα διυλιστήρια πετρελαίου και καλύτερες προσβάσεις σε φυσικό αέριο, ανοίγει η ευκαιρία, με επικαιροποιημένη χαρτογράφηση αναγκών προσφοράς-ζήτησης σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, να αποσπάσουμε μερίδια από τρίτες κυρίως χώρες, αξιοποιώντας το παραγωγικό κενό που αφήνει η αναστολή λειτουργίας δυτικοευρωπαϊκών μονάδων, αλλά και το κενό ασφαλείας στη Μ. Ανατολή. Αυτό θα καλύψει και ένα δομικό κενό της ελληνικής χημικής βιομηχανίας σε πιο upstream υποκλάδους πετροχημικών και πολυμερών που υστερούν συγκριτικά με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα των downstream παρέχοντας ασφάλεια εφοδιασμού σε πιο προσιτούς όρους.
Σε συνεργασία με Ινστιτούτα και άλλους Συνδέσμους, μπορούμε να εντοπίσουμε χημικά για εγχώρια παραγωγή-ανάκτηση και εταιρείες (ελληνικές, ξένες, joint-ventures) που ενδιαφέρονται να επενδύσουν στις ώριμες καθαρές τεχνολογίες Xημείας, όπως η χημική ανακύκλωση. Είναι κάπως πρόωρο να πούμε τι συγκεκριμένα μπορεί να επιτευχθεί στην Ελλάδα, πόσο μάλλον αν δεν ικανοποιηθούν προαπαιτούμενα ανταγωνιστικότητας σε πνεύμα συνεργασίας μεταξύ επιχειρήσεων, φορέων και Πολιτείας. Ο ΣΕΧΒ δηλώνει παρών με πλάνο και προτάσεις για τη διαμόρφωση των εξελίξεων.
Η χημική βιομηχανία παραμένει ιδιαίτερα εκτεθειμένη στο ενεργειακό κόστος. Θεωρείτε ότι τα μέτρα που έχει ανακοινώσει η κυβέρνηση επαρκούν για να αποκαταστήσουν την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών μονάδων ή εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό χάσμα σε σχέση με ανταγωνιστές στην Ευρώπη και εκτός αυτής;
Είναι θετικά βήματα, αλλά δεν επαρκούν. Εξήγησα ήδη ότι ο κλάδος μας έχει επιδείξει ανθεκτικότητα, σε αντίθεση με την ευρωπαϊκή χημική βιομηχανία. Είναι κλάδος εξωστρεφής, ωστόσο αντιμετωπίζει ισχυρή πίεση λόγω αυξημένου κόστους ενέργειας και πρώτων υλών. Ανταγωνίζεται στις διεθνείς αγορές παραγωγούς από χώρες με φθηνότερη ενέργεια και απλούστερο ρυθμιστικό περιβάλλον. Χωρίς στοχευμένη στήριξη, αυτή η θετική πορεία δεν είναι αυτονόητο ότι θα συνεχιστεί.
Η Ελλάδα πρέπει να αξιοποιήσει πλήρως τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία. Η Επιτροπή επιτρέπει στα Κράτη-Μέλη τη χρήση του εργαλείου METSAF για τη στήριξη ενεργοβόρων κλάδων από την κρίση στη Μέση Ανατολή, ενώ μέσω του CISAF διαμόρφωσε ένα πρόσθετο πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για καθαρή ενέργεια, βιομηχανική απανθρακοποίηση, στήριξη του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας για ενεργοβόρους χρήστες και επενδύσεις σε καθαρές τεχνολογίες. Παράλληλα, έχει διευρύνει τους κλάδους που μπορούν να λάβουν αντιστάθμιση για το έμμεσο κόστος του EU ETS (ETS ICC), συμπεριλαμβάνοντας σημαντικούς υποκλάδους της χημικής βιομηχανίας. Η χώρα θα έπρεπε ήδη να έχει συμπεριλάβει αυτή τη διεύρυνση στο EU ETS ICC για το έτος 2025, όπως κάνουν άλλα Κράτη-Μέλη: Ισπανία, Γαλλία, Γερμανία και άλλα που ακολουθούν.
Ποια συγκεκριμένα σημεία της ευρωπαϊκής πολιτικής θεωρείτε ότι πρέπει να αναθεωρηθούν, ώστε να επιτευχθεί η πράσινη μετάβαση χωρίς να οδηγηθούμε σε περαιτέρω αποβιομηχάνιση;
Η ευρωπαϊκή πολιτική δεν χρειάζεται να εγκαταλείψει τον στόχο της πράσινης μετάβασης· χρειάζεται να τον υπηρετήσει με ρεαλιστικό και συνεκτικό τρόπο. Πρωτοβουλίες όπως το Chemical Industry Action Plan και το Critical Chemicals Alliance, στο οποίο συμμετέχει και ο ΣΕΧΒ, κινούνται στη σωστή κατεύθυνση. Όμως η υλοποίησή τους παραμένει αργή. Στο σημερινό περιβάλλον δυσμενών εξελίξεων, χρειάζεται απλοποίηση και καλύτερος συγχρονισμός του κανονιστικού πλαισίου.
Η πιο στοχευμένη προσέγγιση στην αναθεώρηση του REACH, τα Omnibus πακέτα για τη χημική νομοθεσία, όπως ο Κανονισμός CLP, καθώς και ο εξορθολογισμός υποχρεώσεων σε CSRD/CS3D και της Οδηγίας για τις Βιομηχανικές Εκπομπές (IED), είναι θετικά βήματα. Παράλληλα, κανονισμοί όπως οι EUDR και CBAM χρειάζονται απλοποίηση και καλύτερη εφαρμογή, ώστε να μη μετατρέπονται από εργαλεία βιωσιμότητας και δίκαιου ανταγωνισμού σε πρόσθετο διοικητικό βάρος.
Αντίστοιχη λογική “stop-the-clock” απαιτείται όταν οι επιχειρήσεις καλούνται να συμμορφωθούν με κανόνες, χωρίς να υπάρχουν ακόμη οι τεχνικές προϋποθέσεις, οι οδηγίες εφαρμογής ή οι διαθέσιμες εναλλακτικές. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτεί και ο υπό διαβούλευση οριζόντιος περιορισμός των PFAS, που μπορεί να επηρεάσει μεγάλο εύρος βιομηχανικών κλάδων και εφαρμογών. Δεν αμφισβητούμε την ανάγκη προστασίας της υγείας και του περιβάλλοντος, όμως οι απαγορεύσεις πρέπει να βασίζονται σε τεκμηρίωση, ρεαλιστικές μεταβατικές περιόδους και εξαιρέσεις για ουσιώδεις χρήσεις, όπου δεν υπάρχουν ασφαλείς και λειτουργικές εναλλακτικές.
Πόσο δύσκολο είναι σήμερα για μια χημική βιομηχανία να βρει εξειδικευμένο προσωπικό;
Η βιομηχανία βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με δυσκολίες τις οποίες ενέτεινε το brain drain και η τάση οι νεότερες γενιές να μην επιθυμούν να απασχοληθούν σε εργοστάσια. Ως διεθνοποιημένος κλάδος με εισαγωγές πρώτων υλών, εξαγωγές έτοιμων προϊόντων και μεταφορές αυτών σε καθημερινή βάση, δίνουμε προτεραιότητα σε ήπιες δεξιότητες για στελέχωση Τμημάτων Προμηθειών, Marketing και Εξαγωγών, όπως διαπραγματευτικές ικανότητες και global mindset με ικανότητα αντίληψης των μεταβαλλόμενων πολυδιάστατων συσχετισμών στον πλανήτη.
To εκπαιδευτικό μας σύστημα δεν ήταν προετοιμασμένο να ανταποκριθεί σε τέτοιες ανάγκες, ωστόσο βλέπουμε πλέον πανεπιστημιακά ιδρύματα να αναπτύσσουν πρωτοβουλίες: π.χ. μας ζητούν να προτείνουμε αλλαγές στους οδηγούς σπουδών.
Τα οφέλη είναι προφανή καθώς η ανάπτυξη καινοτόμων εμπορεύσιμων λύσεων θα συμβάλει και στην ανάσχεση του brain drain, στο βαθμό που νέοι άνθρωποι σχετικών ειδικοτήτων θα διαπιστώνουν ότι είναι εφικτό να σταδιοδρομήσουν στην Ελλάδα σε έναν κλάδο υψηλής παραγωγικότητας και προστιθέμενης αξίας.
Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται τα σεμινάρια, webinars, workshops που πραγματοποιεί ο ΣΕΧΒ αλλά και επιχειρήσεις-μέλη μας: το reskilling-upskilling είναι ζωτικής σημασίας και για τους εργαζομένους μας ώστε να παραμείνουν ανταγωνιστικοί και οι ίδιοι μαζί με τις εταιρείες μας. Αντιστοίχως, τo scale up που συντελείται σήμερα σε θέματα ασφάλειας, υγιεινής, ψηφιοποίησης είναι εντυπωσιακό και ικανό να καταρρίψει υπάρχοντα στερεότυπα για την εργασία στο εργοστάσιο. Το ίδιο ισχύει και για τα χωράφια: μη λησμονούμε τη σύνδεση της Χημείας με την αγροτεχνολογία και φυτοπροστασία και την επανάσταση στον τομέα με εκτόξευση της παραγωγικότητας χάρη στη συμβολή πλέον και της τεχνητής νοημοσύνης.
