Στο ιστορικά και αρχαιολογικά πλούσιο νησί της Κύπρου, στην επαρχία της Πάφου, βρίσκεται ένα χωριουδάκι το οποίο δεν κατοικείται πια. Κοντά στην δυτική όχθη του ποταμού της περιοχής, του Ξηροποτάμου, είναι το χωριό Φοίνικας.
Δεν είναι σίγουρο πότε ξεκίνησε η ιστορία αυτού του μικρού τόπου. Υπήρξε, όμως, μεσαιωνικό χωριό. Το 1191, πάτησε στην Κύπρο ένας από τους βασιλείς της Αγγλίας. Ο Ριχάρδος ο Λεοντόκαρδος, ένας από τους ηγέτες της Γ’ Σταυροφορίας, στον δρόμο για τους Άγιους Τόπους, έκανε μια στάση στο νησί.
Λεηλάτησε την περιοχή και έφτασε μέχρι και το μικρό χωριό του Φοίνικα. Βέβαια δεν το κράτησε για πολύ. Λίγο αργότερα, το πούλησε στο τάγμα των Ναϊτών ιπποτών. Οι ιππότες είχαν άλλου είδους προοπτικές για το χωριό. Το σημείο όπου είχε χτιστεί, ήταν ιδανικό για την δημιουργία απόρθητου (μικρού) φρουρίου.
Άρχισαν να εγκαθίστανται ανάμεσα στους κατοίκους και έκαναν τον Φοίνικα διοικητικό τους κέντρο. Πρωτεύουσα της Μικρής Κομμανταρίας, της διοικητικής περιφέρειας της περιοχής, στην οποία άλλα τέσσερα χωριά λειτουργούσαν υπό τον Φοίνικα. Οι ιππότες, την αποκαλούσαν «Commanderie de la Fenique».
Κάποια χρόνια μετά, η Κομμανταρία του Φοίνικα πέρασε στα χέρια άλλων ιπποτών. Στο τάγμα των Ιωαννιτών. Εκείνη την εποχή, τα ιπποτικά τάγματα μάχονταν τόσο με τους κατακτητές της Ανατολής όσο και μεταξύ τους, για την κατοχή σημαντικών γεωπολιτικά περιοχών. Στο μυαλό όλων, κυριαρχούσε το μότο «όσο περισσότερα (κατεχόμενα εδάφη) τόσο το καλύτερο».
Η Μικρή Κομμανταρία, εντάχθηκε στην Μεγάλη Κομμανταρία, την οποία κατείχαν οι Ιωαννίτες ιππότες. Εκείνη την περίοδο, το χωριό άρχισε να χάνει την σημασία που είχε προηγουμένως. Οι κάτοικοι ήταν πιθανότατα γεωργοί και κτηνοτρόφοι. Καλλιεργούσαν αμπέλια οινοποιητικών ποικιλιών και δημητριακά. Τα πενιχρά εισοδήματά τους, κατέληγαν στο γενικό ταμείο των ιπποτών στην Ρόδο.
Περίπου ενάμιση αιώνα αργότερα, στην Κύπρο έφτασαν οι θαλασσοκράτορες της εποχής, οι Βενετοί. Ως κόμβος Δύσης και Ανατολής, ήταν επόμενο να διεκδικηθεί και από αυτούς. Η Κομμανταρία του Φοίνικα πέρασε κι αυτή στους νέους «κυρίους» του νησιού. Υπεύθυνος τέθηκε ένας ευγενής, ο Γεώργιος Κορνάρο, ο οποίος έπεισε την αδελφή του Αικατερίνη Κορνάρο, την τελευταία βασίλισσα της Κύπρου, να την δώσει στους Βενετούς.
Έναν ακόμα αιώνα μετά, σειρά πήραν οι Οθωμανοί. Το 1570-71, κατέκτησαν την Κύπρο και έκαναν κατάσχεση της Κομμανταρίας στην οποία ανήκε και ο Φοίνικας. Έτσι, τότε, στο χωριό ήρθαν να εγκατασταθούν Τούρκοι αξιωματούχοι, αλλά και καινούργιοι κάτοικοι.
Κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, λοιπόν, ο Φοίνικας πήρε την κάτω βόλτα. Όσο περνούσε ο καιρός, έχανε τον αλλοτινό του χαρακτήρα και την σημασία του. Πράγματα που του είχαν δώσει οι ιππότες της Δύσης και οι Βενετοί. Κατέληξε να είναι ένα φτωχό και άσημο χωριό.
Κάποια στιγμή τον 19ο αιώνα, σημειώθηκε μία σταθερή αύξηση του πληθυσμού, αλλά ούτε αυτό το γεγονός κατάφερε να το «σώσει». Το 1960, όταν η Κύπρος απελευθερώθηκε, οι άνθρωποι άρχισαν να μετακινούνται και να εγκαθίστανται στις πόλεις. Το χωριό άρχισε να εγκαταλείπεται.
Κομβικό γεγονός για την τωρινή του κατάσταση, ήταν η τουρκική εισβολή του 1974. Λεηλασίες, δολοφονίες και διωγμοί έπληξαν την Κύπρο. Οι κάτοικοι του Φοίνικα, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν οριστικά τα σπίτια τους και μεταφέρθηκαν από τους κατακτητές σε κατεχόμενες περιοχές.
Όποιος περπατά ανάμεσα στα εγκαταλελειμμένα σπίτια, ακούει μέσα από τον άνεμο τις φωνές των φαντασμάτων του παρελθόντος. Κύπριοι επαρχιώτες, ιππότες από την Δύση, Οθωμανοί κατακτητές. Ένα χωριό, άλλοτε μεγάλης σημασίας, που εγκαταλείφθηκε αναγκαστικά και η συνεχόμενη ιστορία κόπηκε απότομα.
Βιβλιογραφία:
