Στη θεωρία παιγνίων υπάρχει ένα γνωστό υπόδειγμα, το Chicken Game («Το παίγνιο της κότας»).
Δύο οδηγοί κινούνται με μεγάλη ταχύτητα ο ένας προς τον άλλον. Όποιος στρίψει πρώτος, θεωρείται ο ηττημένος της αναμέτρησης — η «κότα». Αν δεν στρίψει κανείς, η σύγκρουση θα είναι καταστροφική και για τους δύο.
Το παιχνίδι αυτό χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει καταστάσεις σύγκρουσης, στις οποίες οι αντίπαλοι προσπαθούν να πείσουν ότι δεν πρόκειται να υποχωρήσουν, ελπίζοντας ότι ο άλλος θα αναγκαστεί να το πράξει πρώτος.
Κάπως έτσι μοιάζει σήμερα η κατάσταση στον χώρο της Κεντροαριστεράς, μετά την εμφάνιση της ΕΛΑΣ και την επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα στο προσκήνιο.
Η Νέα Αριστερά αποσυντίθεται. Ο ΣΥΡΙΖΑ, επίσης. Και ξαφνικά το ενδιαφέρον μετατοπίζεται σχεδόν αποκλειστικά σε δύο βασικούς πόλους: το ΠΑΣΟΚ και το νέο εγχείρημα του Αλέξη Τσίπρα.
Η πρώτη ανάγνωση είναι προφανής. Πρόκειται για μια μάχη ηγεμονίας. Μια σύγκρουση για το ποιος θα ηγηθεί του ευρύτερου χώρου και θα αποτελέσει την κύρια εναλλακτική πρόταση εξουσίας απέναντι στη Νέα Δημοκρατία, εάν και όποτε οι συνθήκες το επιτρέψουν.
Όμως αυτή η ανάγνωση, όσο λογική κι αν ακούγεται, ίσως δεν είναι η πιο ενδιαφέρουσα. Γιατί το πραγματικό ερώτημα δεν είναι ποιος προηγείται σήμερα στις δημοσκοπήσεις, ούτε ποιος θα απορροφήσει ποιον αύριο. Το πραγματικό ερώτημα είναι αν η Κεντροαριστερά έχει τη σωστή ατζέντα.
Για χρόνια η στρατηγική του ΠΑΣΟΚ βασίστηκε στην παραδοχή ότι ο ΣΥΡΙΖΑ θα φθίνει σταδιακά και ότι, αργά ή γρήγορα, ο χώρος θα επανερχόταν στην αρχική του κοιτίδα. Η επιστροφή του Αλέξη Τσίπρα, ωστόσο, αμφισβήτησε ευθέως αυτή την παραδοχή.
Ανεξάρτητα από το πώς θα εξελιχθούν τα πράγματα, το γεγονός ότι το νέο εγχείρημα καταγράφει ήδη σημαντική δυναμική, σημαίνει ότι η πολιτική εξίσωση άλλαξε. Αυτό ακριβώς είναι που δημιουργεί το σημερινό Chicken Game.
Το ΠΑΣΟΚ δεν αναγνωρίζει τον Τσίπρα ως ηγεμονική φυσιογνωμία του χώρου. Ο Αλέξης Τσίπρας, από την άλλη, δεν μπορεί να εμφανιστεί ως συμπληρωματικός παίκτης χωρίς να ακυρώσει τον λόγο ύπαρξης της νέας πολιτικής του πρωτοβουλίας. Με όρους θεωρίας παιγνίων, κανείς δεν επιθυμεί να στρίψει.
Υπάρχει όμως μια λεπτομέρεια που κάνει τη σημερινή κατάσταση διαφορετική από το κλασικό υπόδειγμα. Στην κλασική εκδοχή του παιχνιδιού, οι δύο οδηγοί ενδέχεται να συγκρουστούν διεκδικώντας κάτι πολύτιμο. Ένα έπαθλο που αξίζει το ρίσκο.
Στην ελληνική Κεντροαριστερά όμως, δεν είναι βέβαιο ότι όλοι συμφωνούν για το ποιο ακριβώς είναι το έπαθλο.
Είναι η ηγεσία ενός πολιτικού χώρου;
Είναι η διεκδίκηση της εξουσίας;
Είναι η ανασυγκρότηση μιας νέας κεντροαριστερής πρότασης;
Ή μήπως είναι απλώς η επιβίωση των κομμάτων που τον αποτελούν;
Διότι όσο περισσότερο παρακολουθεί κανείς τη δημόσια συζήτηση, τόσο περισσότερο πείθεται ότι η μάχη αφορά τον έλεγχο του χώρου και όχι το στίγμα του.
Η μεγαλύτερη επιτυχία του Αλέξη Τσίπρα μέχρι στιγμής, δεν είναι ότι εμφανίζεται δημοσκοπικά ισχυρός. Είναι ότι επανάφερε την αβεβαιότητα, σε έναν χώρο όπου πολλοί θεωρούσαν ότι η μάχη είχε ήδη κριθεί υπέρ του ΠΑΣΟΚ.
Και πράγματι, μέχρι πριν από λίγους μήνες, το βασικό ερώτημα ήταν αν το ΠΑΣΟΚ θα μπορούσε να εξελιχθεί σε αξιόπιστη εναλλακτική απέναντι στη Νέα Δημοκρατία.
Σήμερα το ερώτημα είναι ξανά το «ποιος εκφράζει την Κεντροαριστερά». Γιατί αν παρακολουθήσει κανείς τον δημόσιο διάλογο των τελευταίων ετών, θα διαπιστώσει ότι η συζήτηση περιστρέφεται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από αρχηγούς, συνεργασίες, επιστροφές, διασπάσεις, ανασυνθέσεις και κομματικούς συσχετισμούς. Πολύ λιγότερο γύρω από τα πραγματικά προβλήματα της χώρας.
Με άλλα λόγια, οι βασικοί παίκτες μοιάζουν να συζητούν τη διανομή της πολιτικής ισχύος, πολύ πριν απαντήσουν στο «γιατί η κοινωνία θα έπρεπε να τους την εμπιστευθεί;»
Και ίσως τελικά η μεγαλύτερη παρεξήγηση, είναι ακριβώς αυτή. Πολλοί αντιμετωπίζουν την εμφάνιση της ΕΛΑΣ, ως την αιτία της αναταραχής στον χώρο. Είναι όμως πιθανό να συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο.
Η αναταραχή προϋπήρχε, όπως και το πολιτικό κενό. Η αδυναμία διατύπωσης μιας νέας συνεκτικής αφήγησης, ήταν επίσης εμφανής. Το νέο κόμμα απλώς ήρθε να διεκδικήσει έναν χώρο που υπήρχε, χωρίς να εκφράζεται.
Είναι προφανές ότι ένας πολιτικός χώρος με ισχυρή ιδεολογική αυτοπεποίθηση, σαφή πρόταση διακυβέρνησης και ισχυρούς δεσμούς με την κοινωνία, δεν αποσταθεροποιείται τόσο εύκολα από μια νέα πολιτική πρωτοβουλία. Αντίθετα, όταν η ανακοίνωση της ύπαρξής της αρκεί για να προκαλέσει τόσο έντονες μετατοπίσεις, σημαίνει ότι το έδαφος ήταν πρόσφορο.
Ίσως μάλιστα το πραγματικό Chicken Game, να μην διεξάγεται ανάμεσα στο ΠΑΣΟΚ και την ΕΛΑΣ, αλλά στην ίδια την Κεντροαριστερά και την πραγματικότητα. Γιατί όσο τα κόμματα συζητούν ποιος θα ηγηθεί του χώρου, η κοινωνία μεταβάλλεται με πρωτοφανείς ρυθμούς.
Όποιος πολιτικός χώρος δεν καταφέρει να παρακολουθήσει τις αυτές αλλαγές, θα διαπιστώσει κάποια στιγμή, ότι το πρόβλημα δεν ήταν ποτέ ποιος θα ηγηθεί του χώρου, αλλά ότι ο ίδιος ο χώρος έπαψε να ασχολείται με τις πραγματικές προκλήσεις της εποχής.
Ίσως τελικά η μεγαλύτερη παγίδα του Chicken Game, είναι ότι αναγκάζει τους παίκτες να κοιτούν ο ένας τον άλλον, και να παραχωρούν το πλεονέκτημα της επίλυσης των προβλημάτων σ όσους τελικά ασχολούνται, έστω και με σχετική επιτυχία.
Η ιστορία δείχνει ότι οι πολιτικοί χώροι παρακμάζουν όταν χάνουν την ικανότητά τους να εξηγούν το παρόν και να περιγράφουν το μέλλον.
Το θέμα συνεπώς, δεν είναι μόνο ποιος κρατά το τιμόνι. Αλλά ποιος προσέχει στο δρόμο και ταυτόχρονα ξέρει την κατεύθυνση.
Αυτό είναι το πραγματικό πρόβλημα για την ελληνική Κεντροαριστερά. Πρέπει κάποια στιγμή, ουσιαστικά να αναρωτηθεί : Quo Vadis;
