Η εισαγωγή της SpaceX στο χρηματιστήριο αποτελεί αναμφίβολα το μεγαλύτερο χρηματιστηριακό γεγονός της δεκαετίας. Ωστόσο, πίσω από τον ενθουσιασμό για την εταιρεία του Elon Musk κρύβονται δύο στοιχεία που απασχολούν έντονα αναλυτές και επενδυτές.
Το πρώτο είναι το εξαιρετικά μικρό ποσοστό μετοχών που διαπραγματεύεται ελεύθερα στην αγορά, το λεγόμενο «free float». Σύμφωνα με τα στοιχεία της IPO, μόλις περίπου το 4,3% των συνολικών μετοχών είναι διαθέσιμο για διαπραγμάτευση, ενώ περισσότερο από το 95% παραμένει ανενεργό και δεσμευμένο μέσω συμφωνιών «lock-up». Δηλαδή είναι κλειδωμένο, στα αποθετήριο τίτλων.
Έτσι οι επενδυτές που κατόρθωσαν να αγοράσουν μετοχές της SpaceX μέσω του IPO μπορούν να τις πουλήσουν άμεσα και ελεύθερα. Όμως ο Elon Musk, οι εργαζόμενοι που είχαν αποκτήσει μετοχές μέσω stock options plans, τα venture capital funds, καθώς και οι επενδυτές που είχαν συμμετάσχει σε προηγούμενους κύκλους χρηματοδότησης της SpaceX υπόκεινται σε καθεστώς «lock-up» για προκαθορισμένες χρονικές περιόδους που λήγουν σταδιακά.
Η κατάσταση αυτή δημιουργεί ένα περιβάλλον όπου η τιμή της μετοχής μπορεί να επηρεάζεται δυσανάλογα από σχετικά μικρούς όγκους συναλλαγών. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η χρηματιστηριακή αξία που εμφανίζεται στην οθόνη δεν αντικατοπτρίζει απαραίτητα την αξία που θα διαμορφωνόταν εάν ήταν διαθέσιμο προς πώληση το σύνολο των μετοχών.
Η βασική αρχή των αγορών είναι απλή. Όταν η προσφορά είναι περιορισμένη και η ζήτηση μεγάλη, τότε οι τιμές των ομολόγων ανεβαίνουν. Η SpaceX εισήλθε στο χρηματιστήριο με μόλις περίπου 639 εκατομμύρια μετοχές διαθέσιμες προς διαπραγμάτευση, επί του συνόλου των μετοχών που είναι περίπου 13 δισεκατομμύρια. Ο περιορισμός των διαθέσιμων μετοχών λειτουργεί σαν τεχνητή «σπανιότητα» της μετοχής, ενισχύοντας την ανοδική δυναμική της μετοχής κατά τη διάρκεια των πρώτων ημερών διαπραγμάτευσης.
Έτσι η υπερβολική ζήτηση για μετοχές της SpaceX από ιδιώτες επενδυτές, από θεσμικούς επενδυτές και κυρίως από ETFs, δηλαδή από αμοιβαία κεφάλαια των οποίων τα μερίδια διαπραγματεύονται στα χρηματιστήρια σαν μετοχές, μπορεί να εξυπηρετηθεί μόλις από ένα μικρό κλάσμα του συνόλου των μετοχών της. Δημιουργώντας με αυτόν τον τρόπο μια καθαρή στρέβλωση.
Βέβαια το φαινόμενο αυτό δεν είναι ούτε παράνομο ούτε ασυνήθιστο. Αντίθετα, αποτελεί συχνή πρακτική σε μεγάλες IPO. Ωστόσο, όταν το
ελεύθερο ποσοστό είναι τόσο μικρό, η αγορά μπορεί να γίνει ευάλωτη σε υπερβολικές διακυμάνσεις και σε κινήσεις που θυμίζουν περισσότερο κερδοσκοπία παρά θεμελιώδη αποτίμηση.
Αρκετοί επενδυτές επισημαίνουν ότι η αρχική τιμή μιας μετοχής με τόσο περιορισμένο free float δεν αποτελεί πραγματική διαδικασία προσδιορισμού ή ανακάλυψης της τιμής, αυτό που οι αγγλοσάξονες ονομάζουν «price discovery», καθώς ένα πολύ μικρό τμήμα των μετόχων καθορίζει την αποτίμηση ολόκληρης της εταιρείας.
Ήδη η αγορά προσπαθεί να βρει τον βηματισμό της με την τιμή της μετοχής της SpaceX να βρίσκεται στα $185 καταγράφοντας μια άνοδο της τάξης του +37% μέσα σε ελάχιστες ημέρες. Η μετοχή της SpaceX ακολουθείται και από δεκάδες ETFs που ποντάρουν με «πολλαπλασιαστές μόχλευσης» πάω στην μετοχή. Όπως είναι το SPCF (Proshares Ultra SpaceX), το XSHP (Kurv SpaceX enhanced Income ETF), το SPAL (GraniteShares 2x Long SpaceX Daily ETF), το LOFF (Direxion Daily SpaceX Bull 2x ETF) και δεκάδες άλλα, τα οποία εκ του καταστατικού τους, πρέπει να εντάξουν στο χαρτοφυλάκιο τους μετοχές της SpaceX, τις οποίες όμως αδυνατούν να αγοράσουν.
Αρκετοί αναλυτές μιλούν για χειραγώγηση της μετοχής. Ωστόσο αυτό είναι υπερβολικό. Δεν υπάρχουν δημόσια διαθέσιμα στοιχεία της SEC, της Αμερικανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς, που να αποδεικνύουν την ύπαρξη παράνομης χειραγώγησης της μετοχής της SpaceX. Υπάρχουν όμως δομικά χαρακτηριστικά που στρεβλώνουν την αγορά και αυξάνουν την πιθανότητα έντονων κερδοσκοπικών κινήσεων. Όπως είναι το μικρό free float, η τεράστια δημοσιότητα γύρω από τον Elon Musk, η συμμετοχή μικροεπενδυτών που φοβούνται ότι θα χάσουν την επόμενη «Tesla», η αυξημένη χρήση παραγώγων και δικαιωμάτων προαίρεσης (options) επί της μετοχής, καθώς και η αναμενόμενη ένταξη σε χρηματιστηριακούς δείκτες που αναγκάζει τα «παθητικά χαρτοφυλάκια», δηλαδή τα passive funds να αγοράσουν μετοχές της SpaceX.
Σε τέτοιες συνθήκες, ακόμη και περιορισμένες αγορές μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογη άνοδο της τιμής. Αντίστοιχα, όταν εμφανιστούν μεγάλοι πωλητές, η πτώση μπορεί να είναι εξίσου απότομη. Πότε όμως θα εμφανιστούν οι πωλητές;
Η SpaceX δεν ακολούθησε το κλασικό μοντέλο των 180 ημερών, όπου όλες οι δεσμευμένες μετοχές απελευθερώνονται ταυτόχρονα. Αντίθετα, υιοθέτησε ένα σταδιακό σύστημα αποδέσμευσης. Το αναλυτικό χρονοδιάγραμμα της απελευθέρωσης των «κλειδωμένων» μετοχών έχει ήδη ανακοινωθεί. Αμέσως μετά την δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων του δευτέρου τριμήνου (Q2) θα απελευθερωθεί το 20%, εάν η μετοχή εξακολουθεί να βρίσκεται στο +30% από την τιμή του ΙΡΟ θα απελευθερωθεί ένα επιπλέον +10%, στις 70 ημέρες ένα +7%, στις 90 ημέρες ένα +7%, στις 105 ημέρες ένα +7%, στις 120 ημέρες ένα +7%, στις 135 ημέρες ένα +7%, μετά τη δημοσιοποίηση των αποτελεσμάτων Q3 ένα +28% και στις 180 ημέρες θα ξεκλειδώσουν οι υπόλοιπες μετοχές.
Ο Elon Musk διατηρεί περίπου το 42% της SpaceX και έχει συμφωνήσει να μην πουλήσει τις μετοχές του για περίπου έναν χρόνο μετά την IPO. Αυτό σημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της εταιρείας παραμένει ουσιαστικά «εκτός αγοράς» μέχρι τα μέσα του 2027.
Η περίπτωση της SpaceX αποτελεί ένα μοναδικό χρηματιστηριακό πείραμα. Η εξαιρετικά περιορισμένη διασπορά δημιουργεί συνθήκες που ευνοούν την κερδοσκοπία και τις έντονες διακυμάνσεις, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι υπάρχει παράνομη χειραγώγηση. Το πραγματικό τεστ θα έρθει όταν οι κλειδωμένες μετοχές αρχίσουν να εισέρχονται σταδιακά στην αγορά.
Το γεγονός ότι σημαντικές «απελευθερώσεις» μετοχών θα συμπέσουν με τις ανακοινώσεις των αποτελεσμάτων Q2 και Q3, δεν λέει πολλά, καθώς η αποτίμηση της SpaceX ουδεμία σχέση έχει με τα θεμελιώδη οικονομικά δεδομένα της εταιρείας, αλλά ούτε και με τις αναμενόμενες χρηματοροές στο ορατό μέλλον. Καθώς είναι εμβαπτισμένη στη δεξαμενή των προσδοκιών που συνθέτει αφήγημα της SpaceX, το οποίο συνδυάζει το «διάστημα», τα «data centers» και την «ΑΙ».
Και το δεύτερο που προκάλεσε μεγάλη αναστάτωση στην αγορά είναι το γεγονός ότι η SpaceX στρέφεται και στην αγορά ομολόγων, εκμεταλλευόμενη τη δυναμική που ακολούθησε την αρχική δημόσια προσφορά (IPO) της, η οποία εκτόξευσε τα ταμειακά της διαθέσιμα πάνω από τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια, καθώς ο όμιλος αυξάνει τις δαπάνες του.
Η έκδοση ομολόγων της Δευτέρας έρχεται μόλις λίγες ημέρες μετά την IPO της SpaceX, σηματοδοτώντας την προσπάθεια της εταιρείας να αναδιαμορφώσει τον ισολογισμό της, αντικαθιστώντας τη βραχυπρόθεσμη χρηματοδότηση γέφυρα (bridge financing) με χρέος μεγαλύτερης διάρκειας. Αυτό θα τη βοηθήσει να χρηματοδοτήσει μια φιλόδοξη και δαπανηρή επέκταση στον τομέα της τεχνητής νοημοσύνης και των πυραύλων επόμενης γενιάς.
Η εταιρεία δεν αποκάλυψε το ύψος ή τους όρους τιμολόγησης της προτεινόμενης προσφοράς ομολόγων. Τα έσοδα θα χρησιμοποιηθούν για γενικούς εταιρικούς σκοπούς, καθώς και για την αποπληρωμή δανείων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης δανείου-γέφυρας και την κάλυψη σχετικών προμηθειών και εξόδων, ανέφερε. Σύμφωνα με την κατάθεση της IPO, η SpaceX κατείχε 15,9 δισεκατομμύρια δολάρια σε μετρητά και ταμειακά ισοδύναμα στα τέλη Μαρτίου.
Παράλληλα, η SpaceX υπέγραψε συμφωνία με την Reflection AI για την παροχή επιπλέον υπολογιστικής ισχύος στη startup στο κέντρο δεδομένων Colossus 2 του Musk, ανέφερε η Reflection AI σε ανάρτηση στο LinkedIn.Η συμφωνία της SpaceX έχει ύψος 6,3 δισεκατομμύρια δολάρια, ανέφερε το CNBC.
Οι οίκοι αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας απέδωσαν στην εταιρεία αξιολογήσεις επενδυτικής βαθμίδας (investment-grade) την περασμένη εβδομάδα, σηματοδοτώντας την εμπιστοσύνη στη χρηματοοικονομική σταθερότητα της SpaceX, καθώς προχωρά με τα δαπανηρά σχέδιά της για
την τεχνητή νοημοσύνη. Η Moody's εξέδωσε αξιολόγηση "Baa1" και η Fitch "BBB+", υποδεικνύοντας ότι το χρέος της SpaceX θεωρείται επενδυτικής βαθμίδας και ενέχει μέτριο πιστωτικό κίνδυνο, με επαρκή ικανότητα ανταπόκρισης στις οικονομικές της υποχρεώσεις.
