Ο αντιπρόεδρος Τζ. Ντ. Βανς πριν λίγα 24ωρα έφυγε από την Ισλαμαμπάντ χωρίς συμφωνία με τους Ιρανούς ομολόγους του, επικαλούμενος την απροθυμία τους να σταματήσουν την επιδίωξη πυρηνικών όπλων.
Προφανώς, τα πυρηνικά δεν ήταν το μόνο αδιέξοδο στις συζητήσεις, με το Ιράν να απαιτεί τον έλεγχο των Στενών του Ορμούζ, πολεμικές αποζημιώσεις και την αποδέσμευση παγωμένων περιουσιακών στοιχείων.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ λίγες ώρες μετά ανακοίνωσε τον ναυτικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ για οποιοδήποτε πλοίο προσπαθεί να εισέλθει ή να εξέλθει από αυτό, με στόχο να πιέσει την Τεχεράνη σε διαπραγματεύσεις μετά την κατάρρευση των συνομιλιών στην πακιστανική πρωτεύουσα. Ταυτόχρονα εξετάζει το ενδεχόμενο επανέναρξης των στρατιωτικών επιθέσεων σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal.
Δεδομένου ότι δεν διαφαίνεται ένα άμεσο τέλος στη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, οι ασιατικές αγορές που είναι και αυτές που πλήττονται ενεργειακά περισσότερο από το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ, ξεκίνησαν την εβδομάδα σε αρνητικό έδαφος, με τον πρόεδρο Τραμπ να επιβαρύνει ακόμα περισσότερο το κλίμα απειλώντας την Κίνα με δασμούς περίπου 50% σε περίπτωση που το Πεκίνο παράσχει συστήματα αεράμυνας, όπλα ή άλλη στρατιωτική βοήθεια στο Ιράν.
Εν συνεχεία τη σκυτάλη πήραν οι ευρωπαϊκές αγορές, οι οποίες όμως αν και ξεκίνησαν σε αρνητικό έδαφος, καθώς οι επενδυτές αντέδρασαν στην κατάρρευση των διαπραγματεύσεων μεταξύ Ιράν και ΗΠΑ, εντούτοις λίγο πριν το τέλος της συνεδρίασης «μάζεψαν» ένα μεγάλο μέρος των απωλειών, μετά από δημοσιεύματα ότι Πακιστανοί αξιωματούχοι δήλωσαν ότι θα προσπαθήσουν να επανεκκινήσουν τις συνομιλίες τις επόμενες ημέρες.
Οι δηλώσεις συμμάχων του ΝΑΤΟ ότι αρνούνται να συμμετάσχουν στον αποκλεισμό του Ορμούζ, παρά το γεγονός ότι ο Ντόναλντ Τραμπ στο μήνυμα του στο Truth Social την Κυριακή είχε αφήσει να εννοηθεί ότι θα εμπλακούν και άλλες χώρες στον αποκλεισμό των Στενών, βοήθησαν επίσης στο να εξομαλυνθούν οι πιέσεις στους ευρωπαϊκούς δείκτες.
Παρά ταύτα οι μετοχές των εταιρειών ταξιδιών και αναψυχής καθώς και οι αεροπορικές εταιρείες παρέμειναν αρνητικές, καθώς οι ανησυχίες σχετικά με την προμήθεια καυσίμων αεροσκαφών βαίνουν αυξανόμενες.
Αντίθετα, οι ενεργειακές εταιρείες όπως για παράδειγμα η Vår Energi, TotalEnergies,Shell κ.α, σημείωσαν άνοδο, καθώς οι τιμές του πετρελαίου κινήθηκαν πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι μετά την ανακοίνωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για τον αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ.
Πτωτικά ξεκίνησαν και οι δείκτες της Wall, επιβαρυμένοι επιπλέον από τις κακές επιδόσεις της Goldman Sachs στον τομέα του σταθερού εισοδήματος, για να γυρίσουν θετικοί στη συνέχεια όταν ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε ότι «Μας τηλεφώνησε η άλλη πλευρά… Θα ήθελαν πολύ να κλείσουν μια συμφωνία».
Το Ιράν δεν είχε επιβεβαιώσει όσο γράφονταν αυτές οι γραμμές ότι η τηλεφωνική επικοινωνία πραγματοποιήθηκε, κάτι που για άλλη μια φορά μας καθιστά σαν επενδυτές στο ίδιο έργο θεατές, όσον αφορά την αξιοπιστία των μηνυμάτων του Ντόναλτ Τραμπ.
Παρά ταύτα μπορεί να συμπεράνει κανείς ότι η αγορά για άλλη μια φορά στοιχηματίζει στο θετικό σενάριο μιας συμφωνίας μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν, παρά το γεγονός ότι ο αποκλεισμός όλης της θαλάσσιας κυκλοφορίας από και προς τα λιμάνια του Ιράν τέθηκε εν τέλει σε ισχύ.
Αισιόδοξοι επενδυτές μπροστά σε ένα απαισιόδοξο περιβάλλον
Όταν η προθεσμία για την έναρξη ισχύος του αποκλεισμού έληξε, ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ προειδοποίησε τα «πλοία ταχείας επίθεσης» του Ιράν να μην πλησιάσουν τις αμερικανικές δυνάμεις που επιβάλλουν τον αποκλεισμό.
«Εάν οποιοδήποτε από αυτά τα πλοία πλησιάσει οπουδήποτε στον ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΟ μας, θα ΕΞΑΛΕΙΦΘΕΙ αμέσως, χρησιμοποιώντας το ίδιο σύστημα εξόντωσης που χρησιμοποιούμε εναντίον των εμπόρων ναρκωτικών σε σκάφη στη θάλασσα», ήταν για την ακρίβεια το μήνυμα του Προέδρου στο Truth Social.
Eάν οι ΗΠΑ προχωρήσουν με τον σχεδιαζόμενο ναυτικό αποκλεισμό του Ορμούζ προκειμένου να πιεστεί οικονομικά το Ιράν καθώς δεν θα μπορεί να εξάγει πετρέλαιο στους εμπορικούς συμμάχους του, δύσκολα οι τιμές του πετρελαίου, του LNG, των λιπασμάτων ή του ηλίου θα παραμείνουν στα σημερινά επίπεδα.
Για κάποιους αναλυτές ο αποκλεισμός του Ορμούζ ειδικά αν εν τέλει συμμετέχει η Γαλλία - ο Πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν επιβεβαίωσε ότι η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο θα συνδιοργανώσουν τις επόμενες ημέρες μια διάσκεψη με στόχο την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ - θα μετατρέψει μια περιφερειακή σύγκρουση σε δυνητικά παγκόσμια.
Προφανώς, η αγορά θεωρεί αυτό το σενάριο υπερβολικά ακραίο και ακόμα και τώρα που ετέθη σε ισχύ ο αποκλεισμός, οι επενδυτές τον εκλαμβάνουν περισσότερο σαν ένα μέσο πίεσης στο Ιράν προκειμένου να επιτευχθεί μια ειρηνευτική συμφωνία, παρά σαν την έναρξη μιας ευρύτερης σύγκρουσης.
Οι συνέπειες για τον εφοδιασμό πετρελαίου και LNG
Η αγορά συνήθως έχει δίκιο και καλό είναι να προσπαθούμε να είμαστε ένα βήμα ακριβώς πίσω της.
Όπως επίσης καλό είναι να είμαστε έτοιμοι να αλλάξουμε πορεία αν η αγορά αποφασίσει ότι έχει υποεκτιμήσει την τρέχουσα γεωπολιτική κατάσταση στα Στενά του Ορμούζ, όπως αυτή εξελίσσεται με τον ναυτικό αποκλεισμό του, προκειμένου να επιτευχθεί η πλήρης διακοπή των εσόδων της Τεχεράνης από τις εξαγωγές καυσίμων.
Πριν την έναρξη του πολέμου, από τα Στενά του Ορμούζ περνούσαν συνολικά περίπου 20-21 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου ημερησίως από όλες τις χώρες του Κόλπου. Το Ιράν εξήγαγε περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα, και οι εξαγωγές αυτές αποτελούσαν τη βασική πηγή εσόδων για τη χώρα.
Η Κίνα απορροφούσε εκτιμώμενο ποσοστό έως και 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.
Ο αποκλεισμός των πλοίων από και προς τα ιρανικά λιμάνια λοιπόν αναμένεται θεωρητικά να αφαιρέσει περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα από την αγορά. Όμως αν και οι ΗΠΑ δήλωσαν ότι δεν θα εμποδίσουν πλοία προς μη ιρανικά λιμάνια, εντούτοις η ένταση στην περιοχή καθιστά τη διέλευση εξαιρετικά επισφαλή, με πολλές εταιρείες να αναμένεται να συνεχίσουν να αποφεύγουν τη διέλευση.
Λόγω του ναυτικού αποκλεισμού, οι χώρες του Κόλπου ενεργοποίησαν αμέσως το δίκτυο αγωγών που παρακάμπτει τα Στενά του Ορμούζ, όπως είναι ο Αγωγός Ανατολής Δύσης που συνδέει τα κοιτάσματα της Σαουδικής Αραβίας με το λιμάνι Yanbu στην Ερυθρά Θάλασσα. Μετά την αποκατάσταση ζημιών από πρόσφατες επιθέσεις ο αγωγός λειτουργεί πλέον στο μέγιστο των 7 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως.
Περίπου 2 εκατομμύρια βαρέλια κατευθύνονται σε εγχώρια διυλιστήρια, αφήνοντας 5 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως διαθέσιμα για εξαγωγή.
Άλλος ένας αγωγός παράκαμψης είναι ο Αγωγός Habshan-Fujairah των ΗΑΕ που μεταφέρει πετρέλαιο από το Άμπου Ντάμπι απευθείας στο λιμάνι της Fujairah στον Κόλπο του Ομάν, έξω από το Στενό. Λειτουργεί με πλήρη ισχύ στα 1,5 - 1,8 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως.
Υπάρχει και ο αγωγός Kirkuk-Ceyhan που συνδέει το βόρειο Ιράκ με το λιμάνι Ceyhan της Τουρκίας στη Μεσόγειο, όμως λόγω τεχνικών προβλημάτων διακινεί επί του παρόντος μόλις 250.000 βαρέλια ημερησίως.
Τουτέστιν, η συνολική δυναμικότητα αυτών των οδών καλύπτει λίγο λιγότερο από το 30% των κανονικών ροών των Στενών.
Η κρίση στο LNG θα είναι ακόμα μεγαλύτερη, καθώς τα Στενά αποτελούν τη μοναδική οδό για το 20% του παγκόσμιου εμπορίου υγροποιημένου φυσικού αερίου κυρίως από το Κατάρ, και δεν υπάρχουν χερσαίοι εναλλακτικοί αγωγοί να αποκαταστήσουν έστω ένα μέρος της προσφοράς όπως συμβαίνει με το πετρέλαιο. Εν ολίγοις, το LNG του Κόλπου είναι πλήρως εγκλωβισμένο.
Αν και οι μεγάλοι εισαγωγείς της Ασίας -Κίνα, Ινδία, Ιαπωνία- είναι οι πλέον εκτεθειμένοι σε ελλείψεις, η κρίση περνά και στην Ευρώπη καθώς κονταροχτυπιέται με τους Ασιάτες για εξασφάλιση προμηθειών από άλλους προμηθευτές. Ήδη οι τιμές φυσικού αερίου στην Ευρώπη έχουν παρουσιάσει αυξητική τάση, φτάνοντας τον Μάρτιο έως και τα 61€/MWh.
Οι επιπτώσεις στις εφοδιαστικές λιπασμάτων και ηλίου
Ο πλήρης αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ, πέρα από το πετρέλαιο και το LNG, πλήττει καίρια δύο στρατηγικής σημασίας αγαθά: τα λιπάσματα και το ήλιο. Η διακοπή της ροής τους απειλεί άμεσα την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια και την υψηλή τεχνολογία.
Ξεκινώντας από το πρώτο, τα Στενά αποτελούν τη βασική αρτηρία για το 30% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης λιπασμάτων.
Πιο συγκεκριμένα, όσον αφορά την oυρία, η περιοχή του Κόλπου καλύπτει το 45-46% του παγκόσμιου εμπορίου ουρίας.
Ήδη η κατάσταση στο Ορμούζ έχει προκαλέσει άνοδο των τιμών κατά 25-35%.
Όσον αφορά την αμμωνία και το θείο, από το Ορμούζ διακινείται το 20-30% των παγκόσμιων εξαγωγών αμμωνίας και το 45% του εμπορίου θείου, απαραίτητα στοιχεία για την παραγωγή σύνθετων λιπασμάτων (MAP/DAP).
Οι χώρες που πλήττονται άμεσα από το έμφραγμα στο Ορμούζ είναι η Ινδία, η οποία εισάγει το 54% των λιπασμάτων της από τον Κόλπο, η Βραζιλία και η Αυστραλία.
Στο τέλος της ημέρας όμως πλήττονται πολύ περισσότερες χώρες, καθώς η ζήτηση και ο ανταγωνισμός ανεβάζουν τις τιμές και μάλιστα εν μέσω της περιόδου της εαρινής σποράς.
Ο Οργανισμός Τροφίμων και Γεωργίας του ΟΗΕ -FAO- χαρακτήρισε την κατάσταση ως «ωρολογιακή βόμβα» για την παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια, ενώ οι υψηλές τιμές των λιπασμάτων θα μετακυλιστούν άμεσα στα τρόφιμα.
Περνώντας στο ήλιο, το Κατάρ είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος παραγωγός παγκοσμίως, καθώς καλύπτει το 33% της παγκόσμιας προσφοράς.
Σχεδόν όλη η παραγωγή του εξάγεται μέσω του Στενού από το συγκρότημα Ras Laffan.
Η τιμή του έχει ήδη σημειώσει άλμα 35% από την έναρξη της κρίσης παρά το γεγονός ότι χώρες όπως η Νότια Κορέα διαθέτουν αποθέματα για περίπου 6 μήνες.
Υπενθυμίζουμε ότι το ήλιο είναι ζωτικό για την κατασκευή τσιπ AI και την ψύξη συστημάτων σε data centers και τυχόν έλλειψή του μεταφράζεται σε άνοδο της τιμής για πολλά τεχνολογικά προϊόντα.
Βλέπετε, οι εναλλακτικοί προμηθευτές δεν είναι πολλοί. Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός, αλλά τα στρατηγικά τους αποθέματα είναι περιορισμένα. Ως εκ τούτου η Ουάσινγκτον εξετάζει τον περιορισμό των εξαγωγών για να διασφαλίσει τη δική της βιομηχανία ημιαγωγών και τα νοσοκομεία της. (σ.σ: To ήλιο είναι απαραίτητο για τους μαγνητικούς τομογράφους).
Η Αλγερία επίσης που καλύπτει περίπου το 8-10% της παγκόσμιας αγοράς, χρειάζεται μήνες για να αυξήσει την παραγωγή της.
Στα λιπάσματα η κινητικότητα είναι μεγαλύτερη, αλλά το κόστος μεταφοράς εκ των πραγμάτων θα διατηρήσει τις τιμές υψηλά.
Το Μαρόκο που είναι ένας εκ των παγκόσμιων ηγετών στα φωσφορικά άλατα έχει ήδη ανακοινώσει αύξηση της παραγωγής για να τροφοδοτήσει την Ευρώπη και τη Βραζιλία, αντικαθιστώντας τις ροές από τη Σαουδική Αραβία.
Η Νιγηρία και η Αίγυπτος διαθέτουν επίσης σημαντική παραγωγή ουρίας, ενώ μεγάλος παραγωγός ποτάσας και αζωτούχων λιπασμάτων είναι ο Καναδάς που ήδη έχει αυξήσει τις εξαγωγές προς την Ασία για να υποκαταστήσει τις απώλειες από το Ορμούζ.
Βέβαια η αύξηση των τιμών των λιπασμάτων αναμένεται να φέρει ένα νέο κύμα πληθωρισμού στα τρόφιμα εντός των επόμενων 3-6 μηνών.
Το κόστος παραγωγής για τα σιτηρά και το καλαμπόκι στην Ευρώπη αναμένεται να αυξηθεί κατά 15-20% λόγω των ακριβότερων λιπασμάτων, ενώ αν ο αποκλεισμός διαρκέσει πάνω από 3 μήνες, υπάρχει σοβαρός κίνδυνος μειωμένης σοδειάς για το 2026, κάτι που θα οδηγήσει σε ακόμα υψηλότερες τιμές.
*Αποποίηση Ευθύνης: Το υλικό αυτό παρέχεται για πληροφοριακούς και μόνο σκοπούς. Σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να εκληφθεί ως προσφορά, συμβουλή ή προτροπή για την αγορά ή πώληση των αναφερόμενων προϊόντων. Παρόλο που οι πληροφορίες που περιέχονται βασίζονται σε πηγές που θεωρούνται αξιόπιστες, ουδεμία διασφάλιση δίνεται ότι είναι πλήρεις ή ακριβείς και δε θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως τέτοιες.
