Η πρόσβαση των Ελλήνων ασθενών στις νέες καινοτόμες θεραπείες παραμένει μία από τις πιο αδύναμες επιδόσεις της Ευρώπης, την ώρα που η διεθνής φαρμακευτική αγορά μεταβάλλεται ραγδαία και ο ανταγωνισμός για την προσέλκυση νέων φαρμάκων εντείνεται. Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον Σύνδεσμος Φαρμακευτικών Επιχειρήσεων Ελλάδος (ΣΦΕΕ) αποτυπώνουν μια εικόνα καθυστερήσεων, περιορισμένης διαθεσιμότητας και αυξανόμενης ανησυχίας για το μέλλον της καινοτομίας στη χώρα.
Η νέα μελέτη Patients W.A.I.T. Indicator της EFPIA και της IQVIA, η οποία θεωρείται η μεγαλύτερη και πιο αξιόπιστη πανευρωπαϊκή καταγραφή πρόσβασης σε καινοτόμα φάρμακα και καλύπτει 36 χώρες, αναδεικνύει το εύρος του προβλήματος. Η Ελλάδα κατατάσσεται πλέον μεταξύ των πιο αδύναμων «παικτών» στην Ευρώπη ως προς την πρόσβαση στη φαρμακευτική καινοτομία, με τις καθυστερήσεις να ξεπερνούν πλέον τα δύο χρόνια από την ευρωπαϊκή έγκριση έως την αποζημίωση ενός φαρμάκου.
Από τα 168 νέα φάρμακα που εγκρίθηκαν από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων την περίοδο 2021-2024, μόλις 69 έφτασαν στην ελληνική αγορά. Και από αυτά, μόνο τα 36 είναι πραγματικά προσβάσιμα σε όλους τους ασθενείς χωρίς περιορισμούς. Με απλά λόγια, ο Έλληνας ασθενής έχει σήμερα πλήρη και απρόσκοπτη πρόσβαση μόλις σε 1 στα 5 νέα καινοτόμα φάρμακα που κυκλοφορούν στην Ευρώπη. Άλλο ένα στα πέντε διατίθεται με περιορισμούς, μέσω ΙΦΕΤ ή ΣΗΠ, ενώ τελικά 3 στα 5 νέα φάρμακα δεν φτάνουν ποτέ σε κανέναν ασθενή στην Ελλάδα.
Η συνολική αναμονή για την είσοδο μιας νέας θεραπείας στη χώρα φτάνει κατά μέσο όρο τις 641 ημέρες, με την τάση να επιδεινώνεται. Η εικόνα αυτή δεν αποτελεί μόνο ελληνικό φαινόμενο. Τα καινοτόμα φάρμακα μειώνονται συνολικά στην ευρωπαϊκή αγορά, καθώς οι φαρμακευτικές εταιρείες στρέφονται ολοένα περισσότερο σε αγορές με υψηλότερες αποδόσεις, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, όπου οι τιμές των νέων θεραπειών παραμένουν σημαντικά υψηλότερες. Ένας από τους βασικούς λόγους που επηρεάζουν την ευρωπαϊκή αγορά είναι και ο μηχανισμός international reference pricing (MFN), που συνδέει τις τιμές μεταξύ χωρών και περιορίζει τα περιθώρια εμπορικής αξιοποίησης των νέων φαρμάκων στην Ευρώπη.
Στην Ελλάδα, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο έντονο εξαιτίας των υψηλών υποχρεωτικών επιστροφών (clawback), οι οποίες -σύμφωνα με τη φαρμακοβιομηχανία- λειτουργούν αποτρεπτικά για την έλευση νέων θεραπειών, αλλά και των πολύ φτηνών τιμών πώλησης των φαρμάκων. Η δεύτερη μελέτη που παρουσιάστηκε από τον ΣΦΕΕ δείχνει ότι από τα 214 νέα καινοτόμα φάρμακα που έλαβαν έγκριση από τον ΕΜΑ την περίοδο 2022-2025, μόλις 42 είναι σήμερα διαθέσιμα στην ελληνική αγορά.
Η ηγεσία του κλάδου υποστηρίζει ότι δεν απουσιάζουν από τη χώρα όλα τα καινοτόμα φάρμακα, αλλά κυρίως εκείνα που θεωρούνται λιγότερο κρίσιμα ή εμπορικά βιώσιμα υπό τις σημερινές συνθήκες. Ωστόσο, οι αριθμοί δείχνουν ότι η Ελλάδα δυσκολεύεται να παρακολουθήσει τον ευρωπαϊκό ρυθμό πρόσβασης στην καινοτομία, κάτι που δημιουργεί ανησυχία τόσο για τους ασθενείς όσο και για τη συνολική ανταγωνιστικότητα του συστήματος υγείας.
Οι φαρμακευτικές επιχειρήσεις ζητούν πλέον ένα πιο σταθερό και προβλέψιμο πλαίσιο χρηματοδότησης, με επαναπροσδιορισμό της δημόσιας φαρμακευτικής δαπάνης, περιορισμό των υποχρεωτικών επιστροφών και ταχύτερες διαδικασίες αξιολόγησης και αποζημίωσης. Όπως επισημαίνουν, χωρίς ουσιαστικές παρεμβάσεις η Ελλάδα κινδυνεύει να βρεθεί ακόμη πιο πίσω στην ευρωπαϊκή κούρσα της φαρμακευτικής καινοτομίας, την ώρα που οι ανάγκες των ασθενών αυξάνονται και οι νέες θεραπείες γίνονται ολοένα πιο εξειδικευμένες - αλλά και ακριβές.
