Γεωπολιτική ρευστότητα και ανταγωνισμός για τους εμπορικούς και ενεργειακούς διαδρόμους συνθέτουν την επόμενη ημέρα της σύγκρουσης στον Περσικό Κόλπο, και ζητούμενο για την Ελλάδα να εξέλθει ενισχυμένη. Ο καθηγητής Άγγελος Συρίγος μιλά στο Liberal και την Ευαγγελία Μπίφη για τις κινήσεις της Τουρκίας, τον Διάδρομο IMEC και τις προκλήσεις που αναδύονται, συνοψίζοντας την έκβαση του πολέμου Ηνωμένων Πολιτειών-Ιράν στη φράση ότι μία στρατιωτική νίκη δεν συνεπάγεται και πολιτική επιτυχία.
Η Ελλάδα κατάφερε στην πρώτη φάση της κρίσης να αξιοποιήσει στο μέγιστο τη γεωπολιτική ρευστότητα της κατάστασης και τώρα έπεται η πιο δύσκολη περίοδος, καθώς ανοίγει το «κεφάλαιο» των νέων εμπορικών διαδρόμων, επισημαίνει ο κ. Συρίγος, καθηγητής Διεθνούς Δικαίου και Εξωτερικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και βουλευτής της Νέας Δημοκρατίας στην Α’ Αθηνών.
Η κυβέρνηση Ερντογάν κινείται ήδη προς αυτή την κατεύθυνση, επιδιώκοντας, μεταξύ άλλων κινήσεων, να περάσει την εικόνα προς Σαουδική Αραβία και Ιράν ότι πρέπει να «εγκαταλείψουν» τον Κόλπο και να κινηθούν προς αγωγούς μεταφοράς πετρελαίου προς τη Μεσόγειο μέσω Τουρκίας. Η Ελλάδα εμμένει στον Οικονομικό Διάδρομο Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (ΙMEC), που θα απαιτήσει επαναχάραξη, και συνολικά το ζήτημα των εμπορικών διαδρόμων είναι εκείνο που θα βρεθεί στο επίκεντρο των περιφερειακών εξελίξεων τα επόμενα έτη.
Ως προς την κατάληξη του πολέμου στο Ιράν, ο Άγγελος Συρίγος επισημαίνει ότι παρά τη στρατιωτική συντριβή που υπέστη το Ιράν, εξέρχεται πιο ισχυρό στο πεδίο της διαπραγμάτευσης, λέγοντας ότι από τους τέσσερις στόχους της στρατιωτικής επιχείρησης δεν έχει επιτευχθεί κανένας. Στέκεται στις αβεβαιότητες που περιβάλλουν τις επικείμενες συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα, τη στάση και την απογοήτευση του Ισραήλ έναντι της συμφωνίας, καθώς και στο μέτωπο του Λιβάνου, ενώ παράλληλα σημειώνει ότι το καθεστώς διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ που ορίζεται από το Δίκαιο της Θάλασσας δεν αφήνει κανένα περιθώριο ούτε για διόδια, ούτε για χρεώσεις, φόρους ή οτιδήποτε συγκαλυμμένο. Όσο για την επομένη της υπογραφής της ενδιάμεσης συμφωνίας, διακρίνει και τις δύο πλευρές να στέκονται με το «δάχτυλο στη σκανδάλη».
Ακολουθεί το κείμενο της συνέντευξης
Κύριε Συρίγο, τι αφήνει πίσω του ο πόλεμος στον Περσικό Κόλπο; Πώς εξέρχονται από τη σύγκρουση Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν;
Μία στρατιωτική νίκη δεν καταλήγει απαραιτήτως σε πολιτική επιτυχία.
Αυτό συνέβη στην προκειμένη περίπτωση. Το Ισραήλ και οι Ηνωμένες Πολιτείες συνέτριψαν στρατιωτικά το Ιράν, το οποίο όμως κατορθώνει να βγει πιο ισχυρό στο πεδίο της διαπραγμάτευσης.
Σε πολιτικό επίπεδο, τι σηματοδοτεί για τον Ντόναλντ Τραμπ αυτή η κατάληξη;
Αυτό είναι το ερώτημα στο οποίο θα πρέπει να απαντήσει ο Τραμπ το επόμενο χρονικό διάστημα.
Από τους τέσσερις στόχους του πολέμου, ο πρώτος ήταν η αλλαγή του θεοκρατικού καθεστώτος. Όχι μόνο δεν άλλαξε, αλλά έχουν αναλάβει οι σκληροπυρηνικοί.
Ο δεύτερος στόχος ήταν η κατάργηση του βαλλιστικού προγράμματος του Ιράν. Το Ιράν συνεχίζει να χρησιμοποιεί πυραύλους και να επιτίθεται στο Ισραήλ και, με βάση όσα γνωρίζουμε μέχρι τώρα, μάλλον δεν υπάρχει τίποτα για το βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν στο προσκήνιο.
Στόχος τρίτος, το πυρηνικό πρόγραμμα: αυτό θα συζητηθεί στην πορεία.
Ο τέταρτος στόχος ήταν να πάψει το Ιράν να συνδράμει οργανώσεις τύπου Χεζμπολάχ και Χούθι. Στην προκειμένη περίπτωση, όχι μόνο το Ιράν δεν παύει να το πράττει, αλλά εμφανίζεται ως προστάτης της Χεζμπολάχ στον Λίβανο. Και αυτό γίνεται αποδεκτό από τους Αμερικανούς.
Επομένως, από τους τέσσερις στόχους της στρατιωτικής επιχείρησης δεν έχει επιτευχθεί κανένας.
Όσον αφορά τα Στενά του Ορμούζ, που κατέληξαν και το βασικό ζητούμενο για την υπογραφή του μνημονίου κατανόησης, θα ανοίξουν με το προπολεμικό status quo; Σαφές το νομικό καθεστώς ως προς την ελεύθερη ναυσιπλοΐα, αλλά υπάρχει ενδεχόμενο επιβολής έμμεσων χρεώσεων ως φαίνεται να επιχειρεί το Ιράν; Δηλαδή, διόδια να «μεταμφιεστούν» σε «τέλη» υπηρεσιών;
Όταν συζητήθηκε στην Τρίτη Συνδιάσκεψη των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας το καθεστώς των διεθνών Στενών, αποφασίστηκε ότι αυτό θα είναι πλήρως ελεύθερο. Και μάλιστα ορίστηκε ένα νέο καθεστώς διέλευσης των πλοίων, που ονομάστηκε διέλευση transit. Η διέλευση αυτή δεν σταματά ποτέ και με τίποτα εν αντιθέσει προς την αβλαβή διέλευση, η οποία μπορεί να σταματήσει για λόγους ασφαλείας του κράτους.
Στην προκειμένη περίπτωση, λοιπόν, έχουμε ένα διεθνές Στενό και δεν νοούνται ούτε διόδια, ούτε φόροι, ούτε οτιδήποτε συγκαλυμμένο. Η ναυσιπλοΐα πρέπει να είναι διαρκώς ελεύθερη και ανοιχτή. Οτιδήποτε συγκεκαλυμμένο είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει αποδεκτό. Θα συνιστούσε απόλυτη απομάκρυνση από οτιδήποτε αντίστοιχο γνωρίζουμε για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Κεφάλαιο εμπλουτισμός ουρανίου: Ανοίγει μία διαπραγμάτευση 60 ημερών. Επαρκεί αυτό το διάστημα για μία συμφωνία; Και για ποια συμφωνία; Ρεαλιστικά, μια συμφωνία τελικά παραπλήσια της JCPOA επί Ομπάμα;
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει δύο προβλήματα.
Το ένα είναι ότι πρέπει να επιδείξει μία συμφωνία που, καταρχήν, θα είναι καλύτερη από τη συμφωνία που έφερε ο Ομπάμα και από την οποία απομακρύνθηκε ο ίδιος ο Τραμπ. Διότι αλλιώς, το να αποσύρεσαι από μία συμφωνία, να ακολουθούν διαπραγματεύσεις, να έχει γίνει και ένας πόλεμος με θύματα, να έχουν δαπανηθεί τόσα δισεκατομμύρια και τελικά να ξαναγυρίζεις στην ίδια συμφωνία, είναι αποτυχία. Άρα το πρώτο εμπόδιο που πρέπει να υπερβεί είναι η συμφωνία του Ομπάμα.
Το δεύτερο εμπόδιο είναι ο χρόνος. Η συμφωνία επί προεδρίας Μπαράκ Ομπάμα συνήφθη σε χρονικό διάστημα δύο ετών. Η συμφωνία αυτή πρέπει να γίνει μέσα στις επόμενες 60 ημέρες.
Και σε όλο αυτό το διάστημα θα υπάρχει ο κίνδυνος της αναζωπύρωσης;
Εδώ υπάρχουν δύο ζητήματα. Το ένα είναι ότι η συμφωνία θα υπογραφεί επίσημα την Παρασκευή. Αυτό σημαίνει ότι οι δυνάμεις εκείνες οι οποίες αντιτίθενται στη συμφωνία έχουν χρονικό περιθώριο να την τινάξουν στον αέρα. Θα αντιμετωπίσουν τη μήνιν του Αμερικανού προέδρου, αλλά μπορεί να θέλουν να το διακινδυνεύσουν.
Ως προς το τι θα γίνει μετά την υπογραφή, θα είναι και οι δύο πλευρές με το δάχτυλο στη σκανδάλη. Δεν υπάρχει αμφιβολία. Διότι είναι και θέμα γοήτρου. Δεν πρέπει να δείξει καμία από τις δύο πλευρές, ούτε η αμερικανική ούτε η ιρανική, στην κοινή γνώμη της χώρας της ότι είναι υποχωρητική έναντι της άλλης πλευράς.
Υπό ποιο πρίσμα βλέπει το Ισραήλ τη συμφωνία αυτή; Και τι περιμένουμε τώρα στο μέτωπο του Λιβάνου, όπου και η κυβέρνηση Νετανιάχου ξεκαθαρίζει ότι δεν δεσμεύεται από το πλαίσιο και δεν θα αποσύρει τις δυνάμεις της;
Ο Αμερικανός πρόεδρος κοινοποίησε τη συνομιλία του με τον Ισραηλινό πρωθυπουργό, Μπενιαμίν Νετανιάχου πριν από μερικές ημέρες, στην οποία φαίνεται να του μιλά με βαριές εκφράσεις και να του λέει στο τέλος: «Θα κάνεις ό,τι σου λέω εγώ». Αυτό έχει καταγραφεί ως αρνητικό σημείο εις βάρος του Ισραηλινού πρωθυπουργού.
Το ένα σημείο είναι αυτό. Το δεύτερο είναι ότι, και εξαιτίας αυτού του γεγονότος αλλά και εξαιτίας της συμφωνίας, στο Ισραήλ εκφράζεται η απογοήτευση ότι «δεν πετύχαμε τους στρατιωτικούς μας στόχους» και τίθεται το ερώτημα: για ποιο λόγο δεχόμαστε μία συμφωνία στην οποία εμείς δεν συμμετείχαμε; Διότι είναι σημαντικό ότι το Ισραήλ δεν συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις.
Επομένως, το Ισραήλ είναι πολύ απογοητευμένο από όλη αυτή την εξέλιξη. Εξ ου και υπάρχουν πολλές φωνές στο εσωτερικό της χώρας που λένε ότι η συμφωνία δεν το δεσμεύει.
Ως προς το πώς μπορεί να εξελιχθεί το μέτωπο του Λιβάνου, εδώ υπεισέρχεται και το θέμα της προβοκάτσιας που σας προανέφερα. Δηλαδή μπορεί να υπάρξει είτε από τη Χεζμπολάχ είτε από ακραίες ομάδες μέσα στο Ισραήλ προσπάθεια να αναζωπυρωθεί το μέτωπο.
Να εκτοξεύσουν, για παράδειγμα, ορισμένοι από την Χεζμπολάχ έναν πύραυλο και το Ισραήλ να βρει ευκαιρία να απαντήσει. Κατά τις επόμενες 60 ημέρες θεωρώ βέβαιο ότι αυτό θα συμβεί κάποιες φορές. Αυτό λέει και η εμπειρία ως τώρα.
Χωρίς κατ’ ανάγκη αυτό να επηρεάζει τη διαδικασία της διαπραγμάτευσης
Όπως δεν την επηρέασε και μέχρι στιγμής.
Συνεπώς, έχουμε ένα ασαφές πλαίσιο και είμαστε σε μία κατάσταση αναμονής για αυτή καθαυτή τη βιωσιμότητα της συμφωνίας και για το πού θα οδηγηθούν οι συνομιλίες για το πυρηνικό πρόγραμμα. Αν διευρύνουμε την εικόνα, μέσα στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον που διαμορφώνεται ποια είναι τα επόμενα «μέτωπα» και πού και πώς στέκεται η Ελλάδα; Ποια θα είναι τα κρίσιμα στοιχήματα της επόμενης μέρας;
Το πρώτο που πρέπει να έχουμε κατά νου είναι ότι όλη η περιοχή βρίσκεται σε φάση έντονης ρευστότητας. Σε αυτό το περιβάλλον πρέπει εμείς, πρώτον, να επιβιώσουμε και, δεύτερον, να κερδίσουμε από τη ρευστότητα της κατάστασης.
Σε μια πρώτη φάση το πετύχαμε 100%. Η παρουσία μας στην Κύπρο, η αεροπορική κάλυψη της Βουλγαρίας και της Σαουδικής Αραβίας, η βοήθεια προς τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κατάρ - όλα αυτά ήταν στοιχεία τα οποία μας έδωσαν τη δυνατότητα να το εκμεταλλευτούμε.
Τώρα είναι πιο δύσκολη η περίοδος, διότι θεωρώ ότι θα επικεντρωθούμε στους εμπορικούς διαδρόμους.
Η Τουρκία, επί παραδείγματι, προσπαθεί τώρα να περάσει την εικόνα προς τη Σαουδική Αραβία και το Ιράκ ότι πρέπει να εγκαταλείψουν εντελώς τον Κόλπο και να δημιουργήσουν αγωγούς μεταφοράς πετρελαίου μέσω Τουρκίας προς τη Μεσόγειο, που είναι ασφαλής.
Αντιστοίχως, προσπαθεί να φτιάξει τώρα έναν σιδηρόδρομο ο οποίος θα συνδέσει την Τουρκία με τη Συρία, την Ιορδανία και τη Σαουδική Αραβία και θα κατευθύνεται στη Μέκκα και στη Μεδίνα, αναβιώνοντας τον παλαιό οθωμανικό σιδηρόδρομο. Αυτές είναι οι ιδέες της Τουρκίας.
Εμείς επιμένουμε στον εμπορικό διάδρομο IMEC, που θα συνδέσει την περιοχή με την Ινδία, αλλά σίγουρα θα χρειαστεί επαναχάραξη. Όλα αυτά είναι πάνω στο «τραπέζι». Αυτό είναι το θέμα των επόμενων τριών, τεσσάρων, πέντε ετών. Οι νέοι εμπορικοί διάδρομοι που περιλαμβάνουν και ενέργεια.
Πώς θα κινηθούμε, λοιπόν, κατάλληλα σε αυτή τη «σκακιέρα» παράλληλα με την ενδυνάμωση της στρατηγικής σχέσης με τις ΗΠΑ και το Ισραήλ;
Η στρατηγική σχέση με την Αμερική και το Ισραήλ αυτή τη στιγμή έχει πάρει την πορεία της. Δεν αλλάζει. Οι εμπορικοί διάδρομοι είναι το ερώτημα.
